Başını özü qoparıb yeni bədən yetişdirən canlı – təbiətin inanılmaz möcüzəsi
Maraqlı 14 İyul 2026, 10:50
246
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların həyatda qalmaq üsulları ilk baxışda inanılmaz görünür. Onlardan biri də Elysia cinsinə aid dəniz ilbizidir. Alimləri belə heyrətləndirən bu kiçik canlı ağır parazit infeksiyasına yoluxduqda öz başını bədənindən ayırır və bir neçə həftə ərzində tamamilə yeni bədən formalaşdırır.
Citypost.az xəbər verir ki, Elysia əsasən Sakit okeanın dayaz sahil sularında, dəniz otları və yosunlarla örtülmüş qayaların arasında yaşayır. Adətən 1–10 metr dərinlikdə rast gəlinən bu ilbizin uzunluğu təxminən 5 santimetr olur. Yarpağı xatırladan yastı bədəni və yaşıl rəngi sayəsində yaşadığı mühitdə demək olar ki, görünməz olur. Onun yaşıl rəngi isə qidalandığı yosunlardan əldə etdiyi xloroplastlarla bağlıdır.Bu canlıların ən maraqlı xüsusiyyəti isə təhlükə qarşısında nümayiş etdirdiyi müdafiə mexanizmidir. Əgər ilbiz ağır parazit infeksiyasına yoluxarsa və ya bədənində ciddi zədələnmə yaranarsa, boyun nahiyəsində yerləşən xüsusi ayrılma xətti boyunca başını bədənindən ayırır. İlk baxışda bu, onun ölümü kimi görünür. Lakin əslində həyat mübarizəsi məhz bundan sonra başlayır.Baş bədəndən ayrıldıqdan dərhal sonra yenidən yosunlarla qidalanmağa davam edir. Köhnə bədən isə içindəki parazitlər və zədələnmiş toxumalarla birlikdə geridə qalır. Beləliklə, ilbiz infeksiyanın əsas mənbəyindən xilas olur.Daha da maraqlısı odur ki, ayrılmış baş ürəyi olmadan belə bir müddət yaşaya bilir. Bunun səbəbi bədənində saxladığı xloroplastlardır. Qidalandığı yosunlardan mənimsədiyi bu xloroplastlar fotosintez prosesini davam etdirərək müəyyən miqdarda enerji istehsal edir. Bu enerji isə regenerasiya dövründə başın sağ qalmasına kömək edir.Növbəti həftələr ərzində möcüzəvi proses başlayır. Təxminən üç həftə ərzində ayrılmış baş hissədən tamamilə yeni bədən formalaşır. Yeni həzm sistemi, yeni daxili orqanlar, hətta yeni ürək belə yaranır. Geridə qalan köhnə bədən isə tədricən məhv olur.
Alimlər hesab edirlər ki, bu qeyri-adi regenerasiya qabiliyyəti heyvanlar aləmində olduqca nadir hadisələrdən biridir və gələcəkdə toxuma bərpası, regenerativ tibb və hüceyrə biologiyası sahəsində mühüm araşdırmalara töhfə verə bilər.Beləliklə, Elysia dəniz ilbizi bizə göstərir ki, təbiət bəzən ən çətin vəziyyətdən çıxış üçün insan təsəvvürünü aşan həll yolları yarada bilir. Bu kiçik canlı sözün əsl mənasında köhnə, xəstə bədənini geridə qoyaraq həyatına tamamilə yeni bir başlanğıc verir.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Gənə dişləməsi niyə dərhal hiss olunmur?
Yay aylarında insanların təbiətdə daha çox vaxt keçirməsi gənə dişləmələri ilə bağlı riskləri də artırır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gənənin bədənə yapışdığı ilk anda bunu hiss etməmək olduqca normaldır. Çünki bu parazitlər insan orqanizminə xüsusi maddələr ifraz edərək uzun müddət gizli şəkildə qana qidalana bilirlər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, gənə dəriyə yapışdığı zaman tüpürcəyində olan bioloji aktiv maddələri yaraya ötürür. Bu maddələr ağrı hissini zəiflədərək dişləmənin hiss edilməsinin qarşısını alır. Eyni zamanda, qanın laxtalanmasını ləngidən komponentlər sayəsində gənə saatlarla, hətta bəzi hallarda günlərlə insan qanı ilə qidalana bilir.Ekspertlər vurğulayırlar ki, gənə dişləməsində əsas təhlükə qan itkisi deyil. Ən böyük...
13 İyul 2026, 10:57
Çəngəlin boşqabda çıxardığı səs niyə bizi diksindirir?
Heç fikir vermisinizmi ki, çəngəl və ya bıçaq boşqabın üzərində sürtüləndə yaranan o kəskin səs demək olar ki, hər kəsi narahat edir? Bəziləri qulaqlarını tutur, bəzilərinin isə bədəni qeyri-iradi olaraq diksinir. Maraqlıdır ki, bunun səbəbi sadəcə xoşagəlməz səs deyil, insan beyninin milyon illər ərzində formalaşmış müdafiə mexanizmidir.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, çəngəlin boşqab üzərində yaratdığı cingiltili səsin tezlik diapazonu insan qışqırığına və təhlükə siqnallarına çox yaxın olur. Məhz buna görə beynimiz bu səsi adi məişət səsi kimi deyil, potensial təhlükə əlaməti kimi qəbul edir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu səs qulağa çatdığı anda beynin emosiyalara, qorxu hissinə və təhlükənin qiymətləndirilməsinə...
13 İyul 2026, 09:54
Hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, niyə qocalırıq? – Alimlər səbəbi açıqlayır
İnsan orqanizmi hər an möhtəşəm bir yenilənmə prosesi yaşayır. Elmi araşdırmalara görə, bədənimizdə hər saniyə təxminən "50 milyon hüceyrə" ölür və onların yerində təxminən eyni sayda yeni hüceyrə əmələ gəlir. Bu faktı eşidən bir çox insan haqlı olaraq belə sual verir: Əgər hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, bəs niyə qocalırıq?Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun cavabı hüceyrələrin daxilində yerləşən genetik material – **DNT** və onun uclarında yerləşən "telomerlər" ilə bağlıdır.Telomerlər xromosomların uclarını qoruyan xüsusi strukturlardır. Onları ayaqqabı bağının ucundakı plastik örtüklərə bənzətmək olar. Necə ki, həmin plastik hissə bağın sökülməsinin qarşısını alır, telomerlər də DNT-ni qoruyaraq genetik məlumatın zədələnməsinə mane...
10 İyul 2026, 10:55
Ağcaqanad sizi sancarkən üzərinizə ifrazat buraxır? – Maraqlı elmi fakt
Yay aylarının ən narahatedici canlılarından biri olan ağcaqanadlarla bağlı maraqlı elmi faktlar insanları təəccübləndirməyə davam edir. Bir çoxları ağcaqanadın yalnız qan soraraq uzaqlaşdığını düşünür. Halbuki alimlərin araşdırmalarına görə, bu kiçik həşərat qanla qidalanarkən orqanizmində baş verən proseslər düşündüyümüzdən daha mürəkkəbdir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, dişi ağcaqanad insanı sancdıqdan sonra qısa müddət ərzində öz bədən çəkisinin iki-üç qatı qədər qan qəbul edə bilir. Bu, onun ölçüsü nəzərə alındıqda olduqca böyük həcmdir. Lakin bu qədər maye ilə havaya qalxıb uçmaq ağcaqanad üçün çətinləşir.Məhz buna görə də ağcaqanad qan qəbul etdiyi zaman orqanizmindəki artıq suyu və bəzi maye tullantıları dərhal xaric...
10 İyul 2026, 09:45
Yayın xilaskarı olan kondisioner necə işləyir? – Soyutmanın maraqlı mexanizmi
Yay aylarında temperatur yüksəldikcə kondisionerlər demək olar ki, hər evin, ofisin və iş yerinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Bir çox insan kondisionerin otaqdakı isti havanı "yox etdiyini" düşünsə də, əslində cihaz tamamilə fərqli prinsiplə işləyir. Kondisioner istini məhv etmir, onu otaqdan kənara daşıyaraq məkanı sərinləşdirir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, kondisionerin işi soyuducu maddənin – xüsusi qazın qapalı sistem daxilində fasiləsiz dövr etməsinə əsaslanır. Bu proses fizikanın istilik mübadiləsi qanunları ilə həyata keçirilir.Soyutma prosesi ilk olaraq otağın içərisindəki isti havanın daxili blok vasitəsilə sorulması ilə başlayır. Daxili blokun içərisində yerləşən boruların içindən xüsusi soyuducu qaz keçir. Ventilyator otaqdakı isti havanı...
09 İyul 2026, 16:27
Təbiətin ən ağıllı kamuflyajlarından biri
Təbiətdə sağ qalmaq üçün hər canlının özünəməxsus müdafiə üsulu var. Onlardan biri də qaranquşquyruq kəpənəyinin (swallowtail butterfly) tırtılıdır. Bu kiçik canlı həyatının müxtəlif mərhələlərində fərqli kamuflyaj üsullarından istifadə edərək yırtıcılardan qorunmağı bacarır.Citypost.az xəbər verir ki, həyatının ilk dövründə tırtılın görünüşü təsadüfi deyil. O, quş nəcisini xatırladan rəng və formaya malik olur. Bu kamuflyaj sayəsində quşlar və digər yırtıcılar onu yemək hesab etmədikləri üçün diqqətdən kənarda saxlayırlar. Beləliklə, tırtıl ən həssas dövrünü təhlükədən uzaq keçirə bilir.Bir qədər böyüdükdən sonra isə onun müdafiə strategiyası tamamilə dəyişir. Tırtıl yarpağın səthinə xüsusi ipək saplar ifraz etməyə başlayır. Bu saplar quruduqca möhkəmlənir və yarpağın kənarlarını...
09 İyul 2026, 10:50
