Hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, niyə qocalırıq? – Alimlər səbəbi açıqlayır

İnsan orqanizmi hər an möhtəşəm bir yenilənmə prosesi yaşayır. Elmi araşdırmalara görə, bədənimizdə hər saniyə təxminən "50 milyon hüceyrə" ölür və onların yerində təxminən eyni sayda yeni hüceyrə əmələ gəlir. Bu faktı eşidən bir çox insan haqlı olaraq belə sual verir: Əgər hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, bəs niyə qocalırıq?

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun cavabı hüceyrələrin daxilində yerləşən genetik material – **DNT** və onun uclarında yerləşən "telomerlər" ilə bağlıdır.Telomerlər xromosomların uclarını qoruyan xüsusi strukturlardır. Onları ayaqqabı bağının ucundakı plastik örtüklərə bənzətmək olar. Necə ki, həmin plastik hissə bağın sökülməsinin qarşısını alır, telomerlər də DNT-ni qoruyaraq genetik məlumatın zədələnməsinə mane olur.Lakin hər dəfə hüceyrə bölündükcə telomerlər bir qədər qısalır. Bu proses həyat boyu davam edir. Müəyyən həddən sonra telomerlər o qədər qısalır ki, hüceyrə artıq normal şəkildə bölünə və öz funksiyasını yerinə yetirə bilmir. Nəticədə həmin hüceyrə ya fəaliyyətini dayandırır, ya da məhv olur. Məhz bu proses qocalmanın əsas bioloji mexanizmlərindən biri hesab edilir.

Alimlər bildirirlər ki, orqanizmdə **telomeraza** adlı ferment də mövcuddur. Bu ferment telomerlərin qısalmasını müəyyən qədər ləngidə bilir. Lakin telomeraza bütün hüceyrələrdə eyni səviyyədə aktiv deyil. Əksinə, onun həddindən artıq aktiv olması bəzi hallarda hüceyrələrin nəzarətsiz çoxalmasına, yəni xərçəng xəstəliklərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə də insan orqanizmində bu fermentin fəaliyyəti ciddi şəkildə tənzimlənir.Qocalma təkcə telomerlərlə əlaqəli deyil. Oksidləşdirici stress, iltihabi proseslər, ətraf mühit amilləri, düzgün qidalanmamaq, hərəkətsizlik, siqaret, alkoqol, xroniki stress və genetik xüsusiyyətlər də bu prosesi sürətləndirə bilər.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Müasir elm qocalmanı tam dayandırmağın yolunu hələ tapmasa da, sağlam həyat tərzinin telomerlərin daha uzun müddət qorunmasına kömək etdiyini göstərən çoxsaylı tədqiqatlar mövcuddur. Balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu, stressin idarə olunması və zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq bioloji qocalmanı ləngidən əsas amillər hesab olunur.Bəzi insanlar isə qocalma mövzusuna yalnız elmi deyil, həm də fəlsəfi baxımdan yanaşırlar. İnsan ömrünün məhdud olması və uzun yaşamaq arzusu tarix boyu düşünürləri, alimləri və filosofları düşündürən mövzulardan biri olub. Lakin elmin cavabı aydındır: insan orqanizmi möhtəşəm yenilənmə qabiliyyətinə malik olsa da, hüceyrələrin bölünmə potensialı sonsuz deyil və zaman keçdikcə bu mexanizmlər zəifləyir.Beləliklə, bədənimiz hər gün milyonlarla yeni hüceyrə yaratsa da, genetik proqram və bioloji mexanizmlər səbəbindən qocalma prosesi davam edir. Alimlər isə bu prosesi daha yaxşı anlamaq və sağlam ömrü uzatmaq üçün araşdırmalarını davam etdirirlər.