Sərgidə əsərin qiymətini nə müəyyən edir? – Görünməyən qiymətləndirmə formulu

Sənət qalereyalarında və ya sərgilərdə gəzərkən bir çoxumuzun diqqətini çəkən ən maraqlı məqamlardan biri vizual olaraq oxşar görünən iki rəsm əsəri və ya heykel arasında bəzən minlərlə, hətta milyonlarla dollar qiymət fərqinin olmasıdır. Kənardan baxan bir müşahidəçi üçün kanvas üzərindəki boyanın və ya istifadə olunan çərçivənin dəyəri cüzi görünə bilər. Lakin sənət bazarında bir əsərin etiketindəki rəqəm sadəcə çəkilən zəhmətlə və ya boya xərcləri ilə ölçülmür. Sənətşünasların, qalereya rəhbərlərinin və hərrac mütəxəssislərinin tətbiq etdiyi, görünən materialın arxasında gizlənən mürəkkəb bir qiymətləndirmə mexanizmi mövcuddur.

Citypost.az xəbər verir ki, müasir sənət bazarında bir əsərin ilkin qiymətini müəyyənləşdirən ən vacib amillərdən biri rəssamın bazardakı reputasiyası və onun sənət tarixçəsidir (provenans). Sənətçinin harada təhsil alması, əsərlərinin hansı nüfuzlu muzeylərdə və ya şəxsi kolleksiyalarda yer alması, hansı beynəlxalq biyenal və ya sərgilərdə iştirak etməsi onun "qiymətləndirmə xalını" formalaşdırır. Təcrübəli sənətşünaslar əsərin fiziki ölçülərini rəssamın fərdi qiymət əmsalına (faktoruna) vuraraq riyazi bir formul tətbiq edirlər. Məsələn, gənc və tanınmayan bir rəssamın eyni ölçülü əsəri bir neçə yüz dollara təklif edildiyi halda, tanınmış bir sənətkarın eyni ölçülü kətana çəkdiyi tablo rəssamın adı və bazardakı tələbat sayəsində astronomik qiymətlərə çatır.

Əsərin unikallığı, texniki mürəkkəbliyi və rəssamın yaradıcılıq dövründəki yeri də qiymətə birbaşa təsir göstərir. Rəssamın karyerasının dönüm nöqtəsi sayılan, xüsusi bir cərəyanı təmsil edən və ya unikal bir texnika ilə işlənmiş əsərlər hər zaman daha yüksək qiymətləndirilir. Bununla yanaşı, əsərin "məşhurluq tarixi" — yəni kimlərə məxsus olduğu və hansı nüfuzlu kuratorlar tərəfindən haqqında məqalələr yazıldığı da onun sənət dəyərini artırır. Qalereyaların tətbiq etdiyi strategiya da burada böyük rol oynayır: sənətçi tərəfindən bazara çıxarılan əsərlərin sayı az olduqda, süni və ya təbii qıtlıq yarandığı üçün qiymətlər kəskin şəkildə yüksəlir.

Bütün bunlarla yanaşı, subyektiv psixoloji faktorlar və kurasiya təsirini də unutmaq olmaz. Sərgilərdə əsərin təqdim olunma tərzi, qalereyanın nüfuzu, işıqlandırma və hətta əsərin yanında yerləşdirilən konsepsiya mətni belə alıcıda dəyər qavrayışını formalaşdırır. Sənət bazarı emosiyalar, prestij və investisiya gözləntiləri üzərində qurulduğu üçün qiymətləndirmə formulu fiziki obyektin özündən ziyədə, onun daşıdığı ideyaya və yaratdığı mədəni koda biçilən dəyərdir.

Bir sərgidə əsərin qiymət etiketi sadəcə kətan və boyanın dəyəri deyil; rəssamın illərlə topladığı təcrübənin, sənətşünasların verdiyi peşəkar rəyin, qalereya marketinqinin və sənət tarixinin həmin əsərə yüklədiyi ortaq dəyərin yekun göstəricisidir.

Səkinə Yusifova/Citypost.az

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?