Politoloq şərhi: Davos görüşləri və dəyişən beynəlxalq sistem

Ötən həftə İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən Dünya İqtisadi Forumu beynəlxalq siyasətin gələcəyinə dair mühüm mesajlarla yadda qaldı. Forum çərçivəsində baş tutan görüşlər, xüsusilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında keçirilən birbaşa təmaslar regional və qlobal proseslər baxımından diqqət mərkəzində oldu.

Davosda müzakirə olunan yeni təhlükəsizlik arxitekturası və imzalanmış sülh sazişi ilə bağlı politoloq Asif Nərimanlı mövcud prosesləri və Azərbaycanın bu proseslərdə rolunu Citypost.az-a şərh edib.

Politoloqun sözlərinə görə, Davosda Prezident İlham Əliyevlə Donald Trampın görüşü Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin hansı səviyyədə olduğunu aydın şəkildə göstərir. O xatırladıb ki, Bayden administrasiyası dövründə Vaşinqton–Bakı münasibətləri bir sıra səbəblərdən istənilən səviyyədə deyildi. Hazırda isə bu münasibətlər tamamilə yeni müstəvidə davam edir.

Asif Nərimanlı bildirib ki, əvvəlki illərdə bu tip görüşlərdə ABŞ-ni əsasən dövlət katibi və ya onun Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi təmsil edirdi. Bu fakt Amerikanın Cənubi Qafqaza yanaşmasını əks etdirirdi. İndi isə birbaşa ABŞ Prezidenti ilə Azərbaycan Prezidentinin görüşü baş tutur ki, bu da Vaşinqtonun Azərbaycana verdiyi önəmin göstəricisidir. Politoloqun fikrincə, Vaşinqtonda keçirilən son görüşdən sonra münasibətlər köklü şəkildə dəyişib və Davos görüşü həmin prosesin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Müsahibədə Davosun əsas müzakirə mövzularından biri kimi Sülh Şurasının nizamnaməsinin formalaşdırılması xüsusi vurğulanıb. Politoloq hesab edir ki, bu təşəbbüs İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaranmış beynəlxalq nizamın tədricən dəyişməsi prosesinin tərkib hissəsidir. Uzun illər beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi əsasən BMT çərçivəsində formalaşdırılıb. Lakin hazırda yeni münasibətlər sistemi yaranır və ABŞ yeni qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasına çalışır. Bu prosesdə Sülh Şurasının əsas platformalardan biri olacağı bildirilir.

Asif Nərimanlının fikrincə, Sülh Şurası faktiki olaraq BMT-yə alternativ bir struktur kimi formalaşır. Köhnə və yeni nizam arasında müəyyən müddət qarşıdurmaların yaşanması mümkündür. Xüsusilə köhnə sistemin tərəfdarı olan Avropa ölkələri ilə yeni yanaşmanı dəstəkləyən qüvvələr arasında fikir ayrılıqları qaçılmazdır. Lakin beynəlxalq analitiklər artıq qəbul edirlər ki, köhnə qaydalar dəyişir və yeni bir sistem formalaşır.

Politoloq vurğulayıb ki, Azərbaycanın bu prosesdə iştirakı ölkənin gələcək qlobal proseslərdə daha aktiv rol alması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra uzun müddət qlobal proseslərdə əsas təsir gücünə malik olmayıb. Lakin 2020-ci ildən sonra həm regional, həm də qlobal məsələlərdə Azərbaycanın rolu nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb və dövlət siyasəti regional müstəvidən qlobal müstəviyə keçib.

Asif Nərimanlı qeyd edib ki, mövcud BMT sistemi Azərbaycanın bu potensialından tam istifadə etməsinə imkan vermirdi. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə BMT Təhlükəsizlik Şurasının tərkibinin dəyişdirilməsi və təşkilatda islahatların aparılması ilə bağlı çağırışları da məhz bu reallıqdan qaynaqlanır. Politoloqun fikrincə, BMT-nin hazırkı strukturu Azərbaycanın maraqlarına tam cavab vermir.

Bu baxımdan, əgər BMT dəyişmirsə, ona alternativ olaraq yaradılan yeni strukturlarda Azərbaycanın əsas oyunçu kimi iştirakı ölkənin qlobal siyasətdə rolunu daha da gücləndirə bilər. Müsahibədə bildirilib ki, Azərbaycan Sülh Şurasında bir sıra istiqamətlər üzrə mərkəz rolunu üzərinə götürə bilər. Xüsusilə dillərarası dialoq və multikulturalizmin təşviqi kimi sahələrdə Azərbaycanın böyük təcrübəsi var.

Politoloq onu da vurğulayıb ki, Amerikanın Azərbaycanın Sülh Şurasında təmsil olunmasında xüsusi marağı mövcuddur. Bir çox ölkə bu struktura sadəcə təmsilçiliyi genişləndirmək məqsədilə cəlb olunsa da, Azərbaycanın missiyası fərqlidir və Vaşinqton bunu açıq şəkildə görür.

Xüsusilə Qəzza məsələsinin həlli kontekstində Azərbaycanın birləşdirici rol oynaya biləcəyi qeyd olunub. Azərbaycanın həm İsrail, həm Fələstin, həm də Türkiyə və ərəb ölkələri ilə yaxın münasibətləri regional səviyyədə ortaq məxrəcə gəlmək baxımından mühüm üstünlük kimi dəyərləndirilib.

Müsahibədə Azərbaycanın indiyədək qlobal təhlükəsizliyə verdiyi töhfələr də xatırladılıb. 2020-ci il pandemiyası dövründə bir çox ölkə yalnız daxili problemlərinə fokuslandığı halda, Azərbaycanın qlobal həmrəyliyin gücləndirilməsi üçün təşəbbüslərlə çıxış etdiyi və BMT çərçivəsində mühüm qərarların qəbuluna nail olduğu vurğulanıb.

Sonda politoloq qeyd edib ki, Azərbaycan heç bir qütbün tərəfində yer almır və bütün əsas beynəlxalq oyunçularla balanslı münasibətlər qurur. Bu amil ölkəyə bir çox münaqişələrin həllində mərkəz rolunu oynamaq imkanı yaradır. Onun fikrincə, yeni qlobal təhlükəsizlik sistemi formalaşarsa, Azərbaycanın bu prosesdə iştirakı həm ABŞ üçün maraqlıdır, həm də ölkənin milli maraqlarına tam uyğundur və regional siyasətin qlobal müstəviyə daşınmasına real imkanlar açır.

Həmçinin oxuyun

Niyaməddin Musayevdən polkovnik qızı ilə bağlı AÇIQLAMA 

“Eyyubovlar işi” haqda mühüm xəbər: Yeni həbslər var - ADLAR

Növbə Əhəd Əhmədova çatdı  

"Rauf Aslanovun idarə etdiyi yerdə qala bilməzdim"  - Zahid Sarıtorpaqdan AÇIQLAMA   

Turan Etibaroğlu