Araşdırma: COVİD-19 Alzaymer riskini artıra bilər
Tibb 07 Fevral 2025, 16:13
10182
Alimlər aşkar ediblər ki, Alzaymer xəstəliyi ilə əlaqəli bioloji markerlər COVİD-19 olan fərdlərdə daha yüksək səviyyədə ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, yeni araşdırmaya görə, SARS-CoV-2 virusuna yoluxmuş insanlarda beyin zülallarında dəyişikliklər dörd il qocalmağa bərabər təsir göstərə bilər.
Ağır COVİD-19 keçirənlər daha çox risk altındadır
Araşdırmaya görə, bu dəyişikliklərin daha çox ağır xəstəliyi olan və xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrdə özünü göstərdiyi müəyyən edilib. Xüsusilə yüksək qan təzyiqi kimi demans risk faktorları olan fərdlərdə təsirlərin daha qabarıq olduğu ifadə edildi. Alimlər hesab edirlər ki, COVİD-19 beta-amiloid zülallarının yığılmasını sürətləndirərək beyin hüceyrələrində iltihaba səbəb ola bilər.
Qəti səbəb əlaqəsi qurmaq mümkün olmadı
Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu tapıntılar qəti səbəb əlaqəsini ortaya qoymur. Tədqiqat müşahidə tədqiqatı olduğundan, COVİD-19-un birbaşa Alzaymer xəstəliyinə səbəb olduğunu söyləmək olmaz. Mütəxəssislər qrip kimi digər infeksiyaların da oxşar təsir göstərə biləcəyinə diqqət çəkirlər.
Həmçinin oxuyun
Alzaymer riskinə qarşı yeni tapıntılar
London İmperial Kollecindən nevroloq Eugene Duff qeyd edib: “Biz hesab edirik ki, COVİD-19 neyrodegenerativ xəstəlikləri tetikleyen dəyişikliklərə səbəb ola bilər. “Lakin bunun necə baş verdiyini və uzunmüddətli perspektivdə hansı təsirləri göstərəcəyini hələ dəqiq bilmirik”.
Alzaymer dünyada 55 milyondan çox insana təsir edən bir xəstəlik kimi tanınır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hər il təxminən 10 milyon yeni demans halı aşkarlanır. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, COVİD-19-un bu vəziyyətə necə təsir edəcəyini anlamaq üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac var.
Erkən diaqnoz və ehtiyat tədbirləri vacibdir
Alimlər yoluxucu xəstəliklərin Alzheimer riskinə təsirini daha yaxşı başa düşmək üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Böyük Britaniya Demans Tədqiqat İnstitutundan Prof. Paul Matthews, "Demans riskinə töhfə verən amilləri daha yaxşı başa düşmək erkən diaqnoz və profilaktik tədbirlərin inkişafı üçün çox vacibdir" dedi. Araşdırma "Nature Medicine" tibb jurnalında dərc olunub.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Qohum olmayan valideynlərin uşağında da genetik xəstəlik yarana bilər – Genetik DANIŞDI
Cəmiyyətdə genetik xəstəliklərlə bağlı ən geniş yayılmış fikirlərdən biri budur ki, əgər ailədə qohum evliliyi yoxdursa, dünyaya gələcək uşağın genetik xəstəliklə doğulması ehtimalı da çox aşağıdır. Halbuki genetik xəstəliklərin yaranması yalnız qohumluq əlaqəsi ilə bağlı deyil. İnsanlar heç bir xəstəlik əlaməti olmadan müəyyən genetik dəyişikliklərin daşıyıcısı ola və bunu uzun illər bilməyə bilərlər. Xüsusilə bəzi resessiv xəstəliklərdə hər iki valideyn sağlam görünsə də, onların eyni xəstəliklə əlaqəli genetik variantı daşıması uşağın xəstə doğulması riskini yarada bilər.Genetik Bayram Bayramov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, uşaqları mümkün genetik xəstəliklərdən qorumağın əsas yollarından biri xəstəliklərin risklərini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək və uyğun skrininq, genetik məsləhətləşmə və...
25 Sentyabr 2026, 10:30
Kökəlməyin səbəbi hansı xəstəlik ola bilər? – Nutrisoloqdan AÇIQLAMA
Artıq çəki və piylənmə ilə bağlı ən çox verilən suallardan biri insanın az yeməsinə və ya pəhriz saxlamasına baxmayaraq niyə kökəlməyə davam etməsidir. Bəzən insan uzun müddət qidalanmasına diqqət edir, fiziki aktivliyini artırır, müxtəlif pəhrizlər sınayır, lakin çəkidə gözlənilən dəyişiklik baş vermir. Belə vəziyyətlərdə məsələni yalnız “çox yemək” və ya “az hərəkət etmək”lə izah etmək düzgün olmaya bilər. Qidalanma, yuxu, fiziki aktivlik, istifadə olunan dərmanlar, hormonal vəziyyət, metabolik sağlamlıq və bəzi xəstəliklər çəkiyə təsir göstərə bilər.Nutrisoloq-dietoloq Afaq Kərimova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, insanın çəki artımının səbəblərini araşdırarkən ilk növbədə ümumi sağlamlıq vəziyyətinə baxmaq və lazım olan laborator müayinələri müəyyənləşdirmək vacibdir....
25 Sentyabr 2026, 09:30
USM ilə uşağın genetik xəstəliyini əvvəlcədən müəyyən etmək mümkündürmü?
Son illərdə hamiləlik dövründə dölün sağlamlığı ilə bağlı müayinələrə maraq xeyli artıb. Xüsusilə valideynləri düşündürən əsas məsələlərdən biri də uşağın doğulmazdan əvvəl hər hansı genetik və ya inkişafla bağlı probleminin müəyyən edilib-edilməməsidir. Bəzən valideynlər düşünürlər ki, müasir ultrasəs müayinəsi, Doppler və hətta fetal MRT vasitəsilə gələcəkdə uşağın hansı xəstəliklərlə üzləşə biləcəyi tam şəkildə müəyyən edilə bilər. Lakin tibbi görüntüləmə üsullarının imkanları geniş olsa da, onların hər bir xəstəliyi aşkarlamaq imkanları eyni deyil.Radioloq Aynur Məmmədova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, burada ilk növbədə müxtəlif xəstəliklərin bir-birindən fərqləndirilməsi vacibdir. Çünki bəzi problemlər dölün orqan və strukturlarında dəyişiklik yaratdığı üçün ultrasəs müayinəsində müəyyən əlamətlər...
25 Sentyabr 2026, 08:30
Səhər oyanan kimi yemək yeməliyikmi? – Nutrisoloq DANIŞDI
Səhər yuxudan oyandıqdan sonra ilk olaraq nə etmək lazımdır – su içmək, səhər yeməyi yemək, yoxsa bir fincan qəhvə ilə günə başlamaq? Xüsusilə son illərdə səhər qidalanmasının vaxtı, kortizol hormonunun səviyyəsi və qəhvənin nə zaman içilməsinin daha düzgün olduğu ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bəzi insanlar yuxudan duran kimi süfrəyə oturur, bəziləri isə saatlarla heç nə yemədən yalnız qəhvə və ya çay içməklə kifayətlənir.Nutrisoloq-dietoloq Afaq Kərimova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, səhər qidalanmasına yanaşarkən yalnız saatı deyil, insanın yuxu rejimini, gündəlik fəaliyyətini, sağlamlıq vəziyyətini və ümumi qidalanma modelini nəzərə almaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, səhər saatlarında orqanizmdə kortizol hormonunun təbii olaraq...
24 Sentyabr 2026, 10:30
Uzun müddət oturmaq bel fəqərələri üçün təhlükəlidirmi? – Fizioterapevtdən AÇIQLAMA
Müasir dövrdə insanların böyük hissəsi günün əhəmiyyətli bölümünü oturaq vəziyyətdə keçirir. Ofisdə işləmək, uzun müddət kompüter qarşısında qalmaq, avtomobil idarə etmək, dərs oxumaq, televizora baxmaq və hətta evdə istirahət zamanı saatlarla eyni vəziyyətdə qalmaq bel və dayaq-hərəkət sistemi üçün əlavə yük yarada bilər. Xüsusilə insan uzun müddət fasiləsiz oturur və gün ərzində kifayət qədər hərəkət etmirsə, zaman keçdikcə bel nahiyəsində ağrı, əzələ gərginliyi və hərəkət məhdudluğu kimi problemlərlə qarşılaşa bilər.Fizioterapevt-reabilitoloq Rəhimə Atəş Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, burada əsas problem yalnız oturmaq deyil, uzun müddət eyni vəziyyətdə və hərəkətsiz qalmaqdır. Onun sözlərinə görə, insan bədəni hərəkət üçün yaradılıb və xüsusilə bel...
24 Sentyabr 2026, 09:30
USM ilə hansı xəstəliklər aşkarlanır?
Ultrasəs müayinəsi, yəni USM, müasir tibbdə ən geniş istifadə olunan diaqnostik müayinələrdən biridir. Şüalanma yaratmaması, qeyri-invaziv olması və bir çox daxili orqanın real vaxt rejimində görüntülənməsinə imkan verməsi ultrasəs müayinəsini həkimlərin tez-tez müraciət etdiyi üsullardan birinə çevirib. Qarın boşluğu orqanlarından qalxanabənzər vəzə, süd vəzlərindən qadın reproduktiv orqanlarına, prostat vəzidən damar sisteminə qədər müxtəlif nahiyələrin qiymətləndirilməsində ultrasəsdən istifadə edilir.Lakin insanların bəzən USM haqqında yanlış təsəvvürləri də olur. Ultrasəs müayinəsi ilə “bütün xəstəlikləri görmək” mümkün deyil. Müayinənin imkanları orqandan, xəstəliyin növündən, xəstənin bədən quruluşundan və müayinə şəraitindən asılıdır. Bəzi hallarda ultrasəs ilkin məlumat verir və bundan sonra daha dəqiq qiymətləndirmə üçün KT,...
24 Sentyabr 2026, 08:30
