Tural İrfan: Hələ də qəbilə təfəkkürü ilə yaşayırıq

Bir musiqi parçası, mahnı paylaşıblar. Altında adamlar nəyin mübahisəsini aparsalar yaxşıdır? O, deyir bunu oxuyan bizim rayondandır, bu deyir yox, bizim rayondandır. Digəri deyir, ibtidai təhsilini bizim kənddə alıb, sonra sizin kəndə gedib. Bir başqası deyir, özü də əmim nəvəsi düşür, mənim qohumumdur ...

Mağara qaydaları, daş dövrünün qəbilə təfəkkürü, orta əsrlərin tayfabazlıq ənənəsi, hələ də davam edən xanlıqlar dövrünün regionçuluq, yerlibazlıq zehniyyəti insanların beyninə hakimdir. Bir də ki, savadsızlığı, cahilliyi göstərir bu. Bir dəfə konsertdə yanımdakılar axıra kimi müğənninin paltarını, geyimini onun qiymətini, enini - uzununu, hətta ailə həyatını müzakirə etdilər. Niyə? Çünki musiqi zövqü yoxdur ki, səsini kəsib qulaq asa. Savadı yoxdur ki, musiqinin bəstəsindən, bəstəkarından, ifa tərzindən danışa. Qanacağı da yoxdur ki, yanındakıların dinləməsinə mane olmaya... Bəs onda niyə gəlib konsertdə? Qoy desinlər filankəs zadəgan, kübar, mədəni adamdır. 

Hərə özünə hətta müğənnilərdən arxa-dayaq, axtarır. Tanınmış adamların Azərbaycana aid olması, dünyada tanınması ilə deyil, həmkəndlisi olması ilə öyünür. Çünki insanların dünya görüşü hələ də öz kəndinin üfüqlərindən kənara çıxmayıb. Çünki əksər insanlar sosial yöndən ac, psixoloji cəhətdən yalqız, mənəvi tərəfdən də miskindirlər. Vətən sözünü dilə gətirmək, pafosla söyləmək, hələ Vətən anlayışını dərk edib mahiyyətini bilmək demək deyil. Hələ öz ölkəsinə kirayə mənzil kimi yanaşanlar var. Hələ də Azərbaycana və onun sərvətlərinə yağı malı, düşmən mülkü kimi baxanlar var. Yoxsa rüşvət alan, sərvət talayan olar? Əgər adam Azərbaycana öz Vətəni, evi kimi baxsa özü öz evindən oğurluq edər? Özü öz evini talayar? Əlbəttə yox. Demək bu ölkəyə Vətən kimi yox, düşmən mülkü kimi baxırlar ki, məmurlar dağıdıb talayır. Çünki o məmurun da təfəkkürü, qabiliyyəti o konsertdə müğənninin enini-uzununu müzakirə edənlərdən geri qalmır.

Bayaq dedim, hərə özünə hətta müğənni də olsa kimsə bir tanınmışı, vəzifəlini arxa-dayaq, son sığınacaq nöqtəsi axtarır. Bu zəruri bir sosial, psixoloji, maddi və mənəvi ehtiyacdır. Çünki bu olmayanda adamlar özünü yetim kimi hiss edir. Halbuki dövlətə, qanuna güvənməlidir hamı. Hamının atası, babası dövlət olmalıdır. Görürsünüz kimin adamı yoxdursa necə boynu bükükdür? Niyə adamlar dövlətə, qanuna deyil də adamlardan, fərdlərdən güvənc yeri axtarır? Ümumilikdə dövləti deyil, fərdləri özünə sığınacaq mənbəyi sayır? Çünki hələ də qəbilə, tayfa düşüncəsindəyik və millət kimi formalaşa bilməmişik.

Qohumu vəzifəyə gələn adam ona görə sevinir ki, o da onun yanında talayıb dağıdacaq, rüşvət yığacaq. Ona görə sevinmir ki, qohumu tər töküb xaqla, dövlətə maaşı qarşılığında xidmət edəcək. Adamlar uşağını ona görə canfəşanlıqla ali məktəbə qoyur ki, o da böyüyüb rüşvət alsın, pul alıb işə adam düzəltsin. Savadı olmasa da olar. Əsas bilikləri, hiyləni, almağın, verməyin yollarını öyrənsin. Çünki ənənə belədir. Dövrün sosial tələbi budur. İndi neçə faiz adam olar ki, uşağını instituta Eynşteyn yaxud Yuri Qaqarin olmaq niyyəti ilə qoysun? Heç bir faiz də yoxdur. Niyə? Çünki bilir ki, Eynşteyn, Qaqarin olsa acından öləcək, qiymət, dəyər verən də olmayacaq. Bir çox elmi əsərlər müəllifi, ilahiyyat professoru Fazil İsmayılov küçərlərdə evsiz və ac şəkildə öldü. Yəni, bunu görən ata, ana övladının alim, kosmonavt, filosof olmasını niyə istəsin ki? O da övladının vəhşi, canavar, rüşvətçi olmasını istəyir ki, onun da üç mərtəbəli villası olsun. Kitab oxuyan yoxdur ona görə ki, kitab oxumağa ehtiyacın olmadığı təbliğ olunur. Ona görə ki, kitab oxuyanların çoxu pis vəziyyətdə yaşayır.

Daha da cəmiyyət vəhşiləşir. Mədəniyyətdən, intellektdən uzaqlaşır. Təhsil alanın da hədəfi yalnız maddiyyat əldə etməkdir. Nadir adamlar olar, atasından, babasından var - dövlət qala, düşünə ki, təhsil alım, ancaq xalqa, dövlətə fayda vermək üçün. Ya da fədakar adam ola. Eləsinə də maymaq, axmaq mənasında "saf adam" deyirlər... 

Tural İrfan

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?