Dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə təzyiq necə dəyişir?
Dünya 28 Avqust 2026, 19:40
478
Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyə qalxdıqca atmosfer təzyiqinin dəyişməsi yerin cazibə qüvvəsi, havanın sıxlığı ilə birbaşa bağlı olan təbii fiziki prosesdir. Dəniz səviyyəsində hava molekulları cazibə qüvvəsinin təsiri ilə daha sıx toplanır, üst qatlardakı havanın ağırlığı aşağıya təzyiq göstərir. Bu səbəbdən dəniz səviyyəsində standart atmosfer təzyiqi ən yüksək həddə — təxminən 760 civə sütunu mm (101.3 kPa) səviyyəsində ölçülür. Yüksəklik artdıqca üst qatlardakı hava sütununun hündürlüyü, çəkisi azaldığından atmosfer təzyiqi tədricən aşağı düşür.
Citypost.az xəbər verir ki, yüksəkliyə doğru irəlilədikcə təzyiqin düşməsi bərabər sürətlə baş vermir; ilk kilometrlərdə azalma daha sürətli hiss olunur. Orta hesabla hər 10,5-11 metr qalxdıqda atmosfer təzyiqi 1 civə sütunu mm qədər enir. Hündürlük artdıqca havanın seyrəlməsi, sıxlığının düşməsi nəticəsində təzyiqin azalma tempı tədricən zəifləyir. Məsələn, dəniz səviyyəsindən 5500 metr yüksəklikdə atmosfer təzyiqi ilkin göstəricinin təxminən yarısına qədər geriləyir.
Təzyiqin düşməsi havadakı oksigen molekullarının seyrəlməsinə, parsial təzyiqinin azalmasına gətirib çıxarır. Bu hal insanın fizioloji vəziyyətinə birbaşa təsir edir; yüksək dağlıq ərazilərə qalxan şəxslərdə təzyiq fərqindən dolayı təngənəfəslik, başgicəllənmə, ürəkbulanma, tez yorulma kimi simptomlarla müşayiət olunan "dağ xəstəliyi" yaranır. Orqanizm azalan oksigen miqdarını kompensasiya etmək üçün qanda eritrositlərin sayını artırmağa, tənəffüsü sürətləndirməyə məcbur olur.
Atmosfer təzyiqinin yüksəklikdən asılı olaraq dəyişməsi aviatsiyada, meteorologiyada, dağçılıqda mühüm rol oynayır. Təyyarələrin hündürlükölçən cihazları (altimetr) bilavasitə təzyiq fərqi prinsipi ilə çalışaraq uçuş hündürlüyünü dəqiq müəyyənləşdirir. Hava təzyiqinin aşağı düşməsi mayelərin qaynama temperaturunu da azaldır; yüksək dağlıq zonada su 100 dərəcədən daha aşağı temperaturda qaynayır, bu da qida hazırlanması prosesinə təsir göstərir. Təzyiqin yüksəkliklə dəyişmə qaydalarını bilmək iqlim proqnozlarının hazırlanmasında, dağlıq ərazilərdə təhlükəsiz fəaliyyətin təşkilində əsas göstəricilərdən sayılır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
WhatsApp-da oxunmuş mesajı gizlətmək: Gizlilik parametrləri necə tənzimlənir?
Məxfilik parametrləri populyar mesajlaşma tətbiqi olan WhatsApp platformasında istifadəçilərin şəxsi məlumatlarını, onlayn fəaliyyətini idarə etməsinə geniş imkanlar yaradır. Göndərilən mesajın oxunduğunu bildirən qoşa göy xətt (Read Receipts) funksiyasını söndürmək istifadəçilərə gələn mesajları qarşı tərəfə bildirmədən oxumaq şansı verir. Bu parametri tənzimləmək şəxsi məxfiliyi artırmaqla yanaşı, dərhal cavab vermək məcburiyyətini də aradan qaldırır.Citypost.az xəbər verir ki, oxunma bildirişini söndürmək üçün ilk növbədə tətbiqin "Ayarlar" (Settings) bölməsinə daxil olmaq lazımdır. Açılan menyudan "Məxfilik" (Privacy) alt bölməsi seçilir. Burada yerləşən "Oxundu bildirişləri" (Read Receipts) seçiminin qarşısındakı düyməni deaktiv etməklə funksiya tamamilə dayandırılır. Bu addımdan sonra qarşı tərəf sizin mesajı oxuyub-oxumadığınızı görə bilmir. Eyni...
26 Avqust 2026, 19:48
Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları
Ən yeni tarix. Maraqlı faktlar.Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları.Müharibədən sonrakı dövrdə, 1950-1953-cü illərdə silsilə cinayətlər, qətl və qarətlər törədən cinayətkar dəstənin uzun müddət izinə düşmək mümkün olmayıb. Oxşar cinayətlər Moskvanın ərazisində törədilib. Dəstənin ilk cinayəti 1 fevral 1950-ci ildə qeydə alınıb. Həmin gün ərzaq mağazası qarət olunaraq 34 min pul aparılıb, müqavimət göstərmək istəyən satıcı isə tapança ilə qətlə yetirilib.Hadisədən heç bir ay keçməmiş Moskvanın Tmiryazev rayonunda iki nəfər dəstə üzvü sənaye malları mağazasında soyğun törədib. Onlar əvvəlcə özlərini kassirə dövlət təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları kimi təqdim ediblər. Təsadüfən mağazada olan sahə müvəkkili və milis nəfəri mülki geyimdə olan...
26 Avqust 2026, 12:05
Şagirdlər üçün yeni qadağa
Fransa Prezidenti Emmanuel Makron yeni tədris ilindən etibarən məktəblərdə mobil telefon istifadəsinin qadağan edildiyini açıqlayıb.Citypost.az xəbər verir ki, Makron ABŞ mərkəzli “X” şirkətindəki sosial media hesabından etdiyi paylaşımda uşaqları ekranların mənfi təsirlərindən qorumaq üçün “daha çox gözləyə bilməyəcəklərini” bildirib. O, məktəblərdə mobil telefon istifadəsinə qadağa olunduğu nəzərdə tutan qanunun qüvvəyə mindiyini açıqlayıb.Fransa Prezidenti qanunun sentyabrın 1-də başlayacaq yeni tədris ilindən etibarən qüvvədə olacağını qeyd edib.Fransa hökuməti daha əvvəl 2018-ci ildən etibarən ibtidai və orta məktəblərdə tətbiq olunan mobil telefon istifadəsi ilə bağlı qaydaların yeni tədris ilindən məktəblərdə də tətbiq ediləcəyini açıqlayıb.Fransa Milli Assambleyası və Senatında qəbul edilən qanun Konstitusiya Şurası...
26 Avqust 2026, 08:25
Konteyner daşımaları necə təşkil olunur? – Qlobal ticarət marşrutları
Konteyner daşımaları qlobal ticarətin əsas sütununu təşkil edərək dünyada istehsal olunan malların böyük əksəriyyətinin təhlükəsiz, sürətli şəkildə çatdırılmasını təmin edir. Standart ölçülərə malik polad qutuların (TEU, FEU) tətbiqi dəniz, dəmir yolu, avtomobil nəqliyyatının vahid zəncirdə birləşməsinə, multimodal daşımaların inkişafına imkan yaradıb. Bu sistem logistika xərclərini kəskin şəkildə aşağı salaraq beynəlxalq ticarət dövriyyəsinin həcmini dəfələrlə artırıb.Citypost.az xəbər verir ki, daşıma prosesi yükün göndərildiyi məntəqədən konteynerlərə doldurulması, möhürlənməsi ilə başlayır. Xüsusi yük avtomobilləri, dəmir yolları vasitəsilə dəniz limanlarına gətirilən konteynerlər nəhəng kranlar yardımı ilə konteynerdaşıyan gəmilərə yüklənir. Yüklərin paylanması, gəminin tarazlığı xüsusi kompyuter proqramları vasitəsilə dəqiqliklə hesablanır. Mənzil limanına çatan konteynerlər gömrük...
25 Avqust 2026, 19:48
Bulud texnologiyası (Cloud) nədir və məlumatlar necə qorunur?
Bulud texnologiyası (Cloud) məlumatların fiziki sertfikatlaşdırılmış yerli sərt disklərdə deyil, internet üzərindən uzaqda yerləşən virtual serverlərdə saxlanılması, emal edilməsi, idarə olunması sistemidir. Bu sistem istifadəçilərə öz fayllarına, proqram təminatlarına istənilən məkandan, müxtəlif cihazlar vasitəsilə anında çıxış imkanı yaradır. Ənənəvi yaddaş qurğularından fərqli olaraq, bulud infrastrukturu yüksək çeviklik təmin edir, böyük həcmli məlumatların itmə riskini sıfıra endirir, texniki avadanlıq xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.Citypost.az xəbər verir ki, bulud sistemlərində saxlanılan məlumatların təhlükəsizliyi çoxqatlı mühafizə mexanizmləri vasitəsilə yüksək səviyyədə təmin olunur. Sistemə daxil olan bütün informasiyalar şifrələmə (encryption) alqoritmləri ilə koda çevrilir; bu səbəbdən kənar şəxslər məlumatları ələ keçirsələr belə, xüsusi şifrə açarı...
24 Avqust 2026, 13:47
İranda böyük qaz yatağı kəşf edilib
İranın cənubundakı Fars əyalətində ölkəyə on milyardlarla dollar gətirə biləcək böyük qaz yatağı aşkarlanıb.Citypost.az "Tasnim"ə istinadən xəbər verir ki, bu barədə İslam Respublikasının neft naziri Möhsün Paknejad məlumat verib."Fars əyalətinin cənubundakı Taxta yatağında aşkarlanan qaz az kükürdlüdür ki, bu da işlənmə və istismar xərclərini azaldır", - o vurğulayıb.Qiymətləndirmələrə görə, yataqda 212 mlrd. kubmetr qaz var və ondan 161 mlrd. kubmetr hasil etmək mümkün olacaq. Paknejadın sözlərinə görə, bu həcm "Cənubi Pars" yatağındakı bir fazanın təqribən 15 illik hasilatına bərabərdir.Bundan əlavə, nazir yataqda əhəmiyyətli həcmdə qaz kondensatının olduğunu da qeyd edib:"Bu yataqda qazdan əlavə, dəyəri on milyardlarla dollar olan çox böyük...
24 Avqust 2026, 08:28
