Ayın səthindəki kraterlər necə yaranıb?
Maraqlı 03 İyun 2026, 10:51
426
Gecə səmasına baxanda Ayın səthində çoxlu sayda dairəvi çökəkliklər və çuxurlar görmək mümkündür. Bir çox insan bu görüntünün Ayın təbii quruluşu olduğunu düşünsə də, əslində həmin izlərin böyük hissəsi milyardlarla il ərzində baş vermiş kosmik toqquşmaların nəticəsidir.
Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin fikrincə, Günəş sisteminin yaranmasının ilk dövrlərində kosmosda çoxlu sayda asteroid və meteorit hərəkət edirdi.
Atmosferi demək olar ki, olmayan Ay bu cisimlərin təsirinə qarşı müdafiəsiz qaldığından, ona çırpılan asteroidlər səthdə nəhəng kraterlər əmələ gətirib. Bu toqquşmaların izləri milyonlarla, hətta milyardlarla il ərzində qorunub saxlanılıb.
Yer kürəsində də oxşar toqquşmalar baş verir. Lakin Yerin sıx atmosferi kiçik meteoritlərin əksəriyyətini səthə çatmamış parçalayır və yandırır. Bundan əlavə, külək, yağış, zəlzələ, vulkan püskürmələri və digər geoloji proseslər qədim kraterlərin zamanla silinməsinə səbəb olur. Ayda isə nə atmosfer, nə yağış, nə də güclü geoloji aktivlik olduğu üçün yaranan kraterlər uzun müddət dəyişmədən qalır.
Bəzən Ayın Yer üçün bir növ "qalxan" rolunu oynadığı deyilir. Bu fikir müəyyən mənada doğrudur. Ay bəzi kosmik cisimlərin özünə çırpılmasına səbəb olur və onların Yerə çatmasının qarşısını ala bilir. Lakin alimlər qeyd edirlər ki, Ayın əsas funksiyası Yer kürəsini bütün asteroidlərdən qorumaq deyil. Sadəcə olaraq, o da Günəş sistemindəki digər səma cisimləri kimi meteorit və asteroidlərin hədəfinə çevrilir.
Həmçinin oxuyun
“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ
Buqələmun - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?
Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu
Deputat Zaur Şükürov: "Azərbaycan cənub marşrutlarındakı riskləri balanslaşdıran əsas qovşaqdır"
Bu gün Ayın səthində müxtəlif ölçülərdə yüz minlərlə krater mövcuddur. Onlardan bəzilərinin diametri bir neçə metr olduğu halda, ən böyük kraterlər yüzlərlə kilometr genişliyə malikdir. Məhz bu kraterlər sayəsində alimlər Ayın və ümumilikdə Günəş sisteminin qədim tarixini öyrənə bilirlər.
Ayın səthində gördüyümüz həmin çuxurlar əslində milyardlarla il əvvəl baş vermiş kosmik hadisələrin izləridir və onlar kosmosun nə qədər dinamik və dəyişkən bir mühit olduğunu göstərir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Həftədə cəmi bir dəfə ağacdan enən heyvan
Təbiətin ən maraqlı canlılarından biri olan tənbəl heyvanlar (slothlar) ömürlərinin böyük hissəsini ağacların üzərində keçirirlər. Onlar gün ərzində saatlarla hərəkətsiz qala, hətta ağacdan asılı vəziyyətdə yata bilirlər. Maraqlıdır ki, bu canlılar həftədə təxminən bir dəfə ağacdan yerə enirlər və bunun əsas səbəbi tualet ehtiyaclarını ödəməkdir.Citypost.az xəbər verir, ilk baxışdan bu qəribə görünə bilər. Axı tənbəl heyvan ağacda təhlükəsiz olduğu halda niyə yerə ensin? Məhz bu sual alimləri uzun illər düşündürüb. Çünki ağacdan enmək tənbəl heyvan üçün ciddi risk deməkdir.Tənbəl heyvanların maddələr mübadiləsi olduqca yavaşdır. Onlar əsasən yarpaqlarla qidalanır və bu qidaların həzm olunması günlərlə davam edə bilir. Buna görə də...
03 İyun 2026, 09:58
Qartallar dimdiklərini qıraraq yenidən cavanlaşır? – Həqiqət, yoxsa mif?
Sosial şəbəkələrdə və müxtəlif motivasiya xarakterli paylaşımlarda tez-tez rast gəlinən maraqlı bir hekayə var. İddiaya görə, qartallar müəyyən yaş həddinə çatdıqda dimdiklərini qayalara vuraraq qırır, sonra caynaqlarını və köhnə lələklərini tökərək yenilənirlər. Bu prosesdən sonra isə sanki ikinci həyat qazanaraq daha uzun illər yaşamağa davam edirlər. Bəs bu hekayə nə dərəcədə doğrudur?Citypost.az-ın məlumatına görə. məsələnin maraqlı tərəfi ondadır ki, bu rəvayət dünyanın bir çox ölkəsində yayılıb və illərdir dəyişiklik, iradə və yenilənmənin simvolu kimi təqdim olunur. Hekayəyə görə, qartal 30-40 yaşına çatdıqda dimdiyi əyilir, caynaqları zəifləyir, lələkləri ağırlaşır və artıq əvvəlki kimi ov edə bilmir. Bu zaman guya o, yüksək...
03 İyun 2026, 08:59
Dünyanın sirli su hövzələri...
Yəqin ki, çoxlarınız bilmir ki, dünyada elə bir göl var ki, ondan su aparmaq belə mümkün deyil. Hətta qabı ağzınacan doldursanız belə bir neçə dəqiqədən sonra onun boş qaldığını görəcəksiniz. Bu qəribə su hövzəsi Cənubi Afrika Respublikasında Limpopo bölgəsində yerləşən Funduzi gölü adlanır. Ondan götürülən istənilən miqdarda su izsiz olaraq yoxa çıxır, bir qətrə belə qalmır. Hələ, 1953-cü ildə alimlər bu sirri araşdırmağa çalışmışdılar. Onlar gölün suyundan nümunələr götürdülər və lakin şəhərə qayıdarkən gördülər ki, su ilə dolu qablar artıq boşdur. Dəfələrlə təkrar edilən təcrübələr yenə eyni nəticəni verdi. Götürülmüş nümunələr hətta hermetik bağlanmış su qablarının içindən bir sutka sonra...
02 İyun 2026, 13:52
Təyyarə okeanın üzərində olarkən təcili eniş etməli olsa nə baş verir?
Bir çox insan düşünür ki, təyyarələr okeanların üzərindən uçarkən hər hansı nasazlıq baş versə, pilotların enmək üçün heç bir seçimi olmur. Əslində isə beynəlxalq aviasiyada bu cür vəziyyətlər üçün xüsusi qaydalar və əvvəlcədən planlaşdırılmış marşrutlar mövcuddur.Citypost.az-ın məlumatına görə, uzaqmənzilli reyslər, xüsusilə Atlantik və Sakit okean üzərindən həyata keçirilən uçuşlar elə planlaşdırılır ki, mümkün qədər ehtiyat hava limanlarına yaxın marşrutlardan istifadə edilsin. Pilotlar uçuş boyunca təyyarənin mövqeyini, hava şəraitini və yaxınlıqdakı alternativ hava limanlarını daim nəzarətdə saxlayırlar.Okean üzərindəki uçuşlarda fövqəladə hallar üçün istifadə edilən bir sıra strateji hava limanları və hərbi aerodromlar mövcuddur. Bunlardan bəziləri adi sərnişinlər tərəfindən çox tanınmasa da,...
02 İyun 2026, 10:40
Dəvələrin qum fırtınalarına qarşı heyrətamiz müdafiə sistemi
Dəvələr min illərdir ki, dünyanın ən sərt iqlim şəraitlərindən biri olan səhralarda yaşayırlar. Bu heyvanların isti hava, uzunmüddətli susuzluq və güclü qum fırtınalarına dözümlü olması təsadüfi deyil. Onların orqanizmi səhra şəraitinə uyğunlaşmış bir sıra xüsusi anatomik və fizioloji xüsusiyyətlərə malikdir. Bu xüsusiyyətlərdən biri də burun quruluşudur.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, dəvələrin burun dəlikləri digər heyvanlardan fərqli olaraq xüsusi elastik quruluşa malikdir. Güclü qum fırtınaları zamanı onlar burun dəliklərini daralda və ya demək olar ki, tamamilə bağlaya bilirlər. Bu mexanizm havada uçuşan qum hissəciklərinin tənəffüs yollarına daxil olmasının qarşısını alır. Beləliklə, dəvələr nəfəs almaqda çətinlik çəkmədən həyat fəaliyyətlərini davam...
02 İyun 2026, 09:43
Məqsədi sonradan müəyyənləşən bina: Heydər Əliyev Sarayının maraqlı tarixi
Bu gün Azərbaycanın ən möhtəşəm mədəniyyət məkanlarından biri hesab edilən və minlərlə tamaşaçını qəbul edən Heydər Əliyev Sarayının tikintisi ətrafında maraqlı məqamlar var. Maraqlıdır ki, Bakının mərkəzində ucaldılan bu nəhəng binanın inşasına başlanarkən onun hansı məqsədlə istifadə ediləcəyi tam dəqiqləşdirilməmişdi.Citypost.az-ın məlumatına görə, sarayın yerləşdiyi ərazi XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Çar Rusiyası dövründə Piotr meydanı kimi tanınırdı. Sovet hakimiyyəti illərində isə burada müxtəlif obyektlər fəaliyyət göstərib. Bir müddət ərazidə Tilman adına klub, eləcə də tütün fabriki yerləşib. Sonralar paytaxtın mərkəzində daha möhtəşəm və müasir bir tikilinin inşası gündəmə gəlib.1960-cı illərdə həmin ərazidə böyük ictimai bina tikilməsi barədə qərar...
02 İyun 2026, 08:41
