Süd məhsulları ilə birgə balıq yemək: Qədim miflərin elmi izahı
Qurman 11 Avqust 2026, 15:50
417
Azərbaycan cəmiyyətində və bir çox şərq mədəniyyətlərində nəslidən-nəslə ötürülən ən yayğın qida mifləridir bir də balıq ilə süd məhsullarının (qatıq, xama, şor və s.) eyni vaxtda istehlak edilməsinin ağır zəhərlənməyə, dəridə ala-bula ləkələrə (vitiligo) və ya digər kəskin xəstəliklərə səbəb olması fikridir. Hətta bir çox insan balıq yedikdən dərhal sonra qatıq qəbul etməyin ölümcül nəticələrə gətirib çıxaracağına inanır. Lakin müasir tibb, qida təhlükəsizliyi ekspertləri və dietoloqlar bildirirlər ki, təzə balıq ilə keyfiyyətli süd məhsulunun birgə qəbul edilməsi insan orqanizmi üçün heç bir zəhərlənmə və ya xəstəlik təhlükəsi yaratmır.
Citypost.az xəbər verir ki, bu köklü mifin elmi baxımdan yaranma səbəbi qədim dövrlərdə soyuducu və müasir saxlanma texnologiyalarının olmaması ilə birbaşa bağlıdır. Balıq çox tez xarab olan və tərkibində sürətlə zərərli bakteriyaların, eləcə də histamin maddəsinin toplanmasına meyilli olan zülal mənbəyidir. Eyni şəkildə süd məhsulları da düzgün şəraitdə saxlanmadıqda tez xarab olur. Qədim dövrlərdə xarab olmağa başlayan balıq ilə turşumuş süd məhsulu eyni vaxtda yeyildikdə, hər iki qidada toplanan yüksək miqdarda histamin orqanizmə daxil olur və kəskin histamin zəhərlənməsinə, dəridə səpkilərə və mədə-bağırsaq pozuntularına yol açırdı. İnsanlar isə bu reaksiya və zəhərlənməni qidaların xarab olmasında deyil, yanlış olaraq onların bir-biri ilə uyğunlaşmamasında görürdülər.
İki məhsulun birgə reaksiyasından yaranan bioloji mexanizm də elmi şəkildə tam izah olunur. Həm balıq, həm də süd məhsulları zülalla zəngindir və daxillərində müəyyən miqdarda histamin aminoşəkəri saxlayır. Məhsulların hər ikisi tam təzə, sağlam və düzgün saxlanma şəraitindən keçibsə, onların birgə qəbulu zamanı histamin səviyyəsi təhlükəsiz həddə qalır və mədə həzm şirələri bu zülalları rahatlıqla parçalayır. Dünya kulinariyasında da balığın qaymaq, kərə yağı və ya pendir sousları ilə bişirilməsi geniş yayılmış və təhlükəsiz qida təcrübəsidir.
Bununla belə, bəzi müstəsna hallarda fərdi reaksiyalar ortaya çıxa bilər. Əgər şəxsdə süd zülalına (laktoza və ya kazein) qarşı dözümsüzlük, allergiya və ya həzm sisteminin zülalla həddən artıq yüklənməsinə həssaslıq varsa, balıq və qatığın eyni anda böyük porsiyalarla qəbulu mədədə köp, ağırlıq və ya ürəkbulanma yarada bilər. Yeganə və ən vacib şərt hər iki məhsulun mütləq təzə olmasıdır. Təzəliyinə və saxlanma müddətinə əmin olduğunuz balıq və süd məhsullarını birgə istehlak etmək tamamilə təhlükəsizdir və sağlamlığınız üçün heç bir risk daşımır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Kərə yağının keyfiyyətini evdə yoxlamaq yolu: Bitişmə və ərimə testi
Gündəlik qidalanmamızda geniş istifadə olunan kərə yağının tamamilə təbii və keyfiyyətli olması sağlamlığımız üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Lakin günümüzdə marketlərin piştaxtalarında təbii kərə yağı adı altında bitki yağları (palma, marqarin) və ya müxtəlif kimyəvi qatqılar əlavə olunmuş saxta məhsullarla qarşılaşmaq riskimiz kifayət qədər yüksəkdir. Qida ekspertləri və kulinariya mütəxəssisləri bildirirlər ki, bahalı laboratoriya analizlərinə ehtiyac qalmadan, sadə iki metod — bitişmə və ərimə testi vasitəsilə aldığınız kərə yağının həqiqi, yoxsa saxta olduğunu ev şəraitində asanlıqla təyin etmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, ilk olaraq yağın keyfiyyətini onun dondurucudakı və kəsilmə anındakı davranışından, yəni bitişmə xüsusiyyətindən anlamaq olar. Təmiz kərə yağının...
11 Avqust 2026, 10:38
Göbələyi bişirməzdən əvvəl su ilə yumaq olar? – Dadını və quruluşunu dəyişən vərdiş
Mətbəxdə ən çox istifadə olunan ərzaqlardan biri olan göbələyin hazırlanması zamanı bir çox insanın etdiyi ən böyük səhvlərdən biri onu bişirməzdən əvvəl bol su ilə yumaqdır. İlk baxışdan göbələyin üzərindəki torpaq və çirk qalıqlarını təmizləmək üçün onu suyun altına tutmaq tamamilə təbii və gigiyenik bir addım kimi görünə bilər. Lakin kulinariya mütəxəssisləri və peşəkar aşpazlar xəbərdarlıq edirlər ki, göbələyi suda yumaq onun həm özünəməxsus dadını, həm də bişmə zamanı xırçıldayan toxumasını (teksturasını) tamamilə məhv edən ən zərərli vərdişdir.Citypost.az xəbər verir ki, bu halın biologiya və kulinariya baxımından çox sadə bir izahı var: göbələk quruluşca süngər kimidir və məsaməli daxili struktura...
11 Avqust 2026, 08:46
Şorbanın duzu artıq olubsa nə etməli? – Dadını pozmadan duzu çəkən 2 təbii məhsul
Mətbəxdə yemək hazırlayarkən əlinizdən duz dağılması və ya qapağın anidən açılaraq qazana bol duz tökülməsi hər birimizin başına gələ biləcək ən adi kulinariya qəzalarındandır. Xüsusilə saatlarla əmək sərf edib bişirdiyiniz dadlı bir şorbanın şorlaşması "bütün yemək zay oldu" hissi yarada bilər. Lakin qazanı tökməyə və ya içinə su əlavə edib şorbanın konsistentliyini və dadını durulaşdırmağa tələsməyin. Mətbəxdə hər zaman əl altında olan 2 sadə təbii məhsulla duzun artığını süngər kimi çəkmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, şorbanın dadını və kütləsini dəyişmədən duzunu normaya salan ən effektli 2 xilaskar bunlardır:Kartof yüksək nişasta tərkibinə görə duzu özünə çəkməkdə mükəmməl təbii absorbentdir. Çiy kartofun...
10 Avqust 2026, 21:29
Evdə hazırlanan turşuların xarab olmaması üçün duz və sirkə nisbəti necə olmalıdır?
Payız mövsümünün gəlişi ilə evlərdə qışa tədarük çərçivəsində xiyar, pomidor, bibər və kələm turşularının bağlanması prosesi kütləvi hal alır. Lakin bir çox evdar qadının qarşılaşdığı ən böyük xəyal qırıqlığı bankaların yumşalması, suyunun bulanması və ya məhsulun kiflənərək xarab olmasıdır. Kulinariya mütəxəssisləri və təcrübəli qida texnoloqları bildirirlər ki, uzunömürlü, xırçıldayan və sağlam turşunun əsas sirri düzgün seçilmiş duz, sirkə və su proporsiyasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, turşunun xarab olmasının qarşısını alan kimyəvi mexanizm turşuluq (pH) dərəcəsi və duz konsentrasiyasıdır. Məhsulun daxilində zərərli bakteriyaların və kifin çoxalmaması üçün duzlu su məhlulu (şoraba) müəyyən standartlara cavab verməlidir.Uğurlu turşu üçün riayət edilməsi vacib olan əsas...
10 Avqust 2026, 17:41
Düyünü bişirməzdən əvvəl neçə dəfə yumaq lazımdır?
Azərbaycan mətbəxinin tacı sayılan plovun və ya müxtəlif düyü xörəklərinin mükəmməl alınması — düyünün dənə-dənə tökülməsi bilavasitə onun bişirilməzdən əvvəlki hazırlıq mərhələsindən asılıdır. Bir çox evdar qadın düyünü sadəcə bir dəfə sudan keçirməklə kifayətləndiyi halda, digərləri onu saatlarla suda saxlayır. Kulinariya ustaları və qida kimyası üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, düyünün tərkibindəki nişasta balansını doğru tənzimləmək xörəyin həm dadı, həm də vizual görünüşü üçün həlledici məqamdır.Citypost.az xəbər verir ki, düyü dənələrinin üzərində emal və daşınma zamanı yaranan sərbəst amiloza və amilopektin nişasta təbəqəsi toplanır. Əgər düyü yuyulmadan və ya az yuyularaq qazana atılarsa, həmin xarici nişasta qatı qaynar su ilə birləşərək...
10 Avqust 2026, 15:15
Qızartma edərkən yağın sıçramamasının yolu: Tavaya atılacaq 1 çimdik maddə
Mətbəxdə ət, kartof və ya tərəvəz qızardarkən hər birimizin qarşılaşdığı ən böyük çətinliklərdən biri tavadan ətrafa sıçrayan qaynar yağ damcılarıdır. Bu hal həm dəri üstündə ağrılı yanıqlara yol açır, həm də sobanın və ətrafdakı səthlərin kəskin şəkildə kirlənməsinə səbəb olur. Bir çox insan yağın sıçramasının qarşısını almaq üçün tavanın qapağını örtməyə çalışır, lakin bu zaman qapaqda toplanan buxar damcıları yenidən yağa düşərək vəziyyəti daha da pisləşdirir. Kulinariya mütəxəssislərinin və təcrübəli ev dar xanımlarının istifadə etdiyi sadə bir fiziki-kimyəvi üsul isə bu problemi kökündən həll edir: qızğın yağa bir çimdik adi duz və ya un əlavə etmək.Citypost.az xəbər verir ki, yağın...
07 Avqust 2026, 16:15
