İki hissəyə bölünəndə ölmür, əksinə çoxalır – Alimləri heyrətləndirən planariyanın sirri  

Təbiətdə elə canlılar var ki, onların malik olduğu xüsusiyyətlər ilk baxışdan elmi fantastika kimi görünür. Bu canlılardan biri də planariyadır. Ölçüsü cəmi bir neçə santimetr olan bu yastı qurd bəzən elə bir qabiliyyət nümayiş etdirir ki, müasir elm hələ də onun bütün sirlərini tam aça bilməyib.

Citypost.az xəbər verir ki, ən maraqlısı isə budur ki, əgər planariyanı iki hissəyə bölsəniz, o ölmür. Əksinə, hər iki hissə zaman keçdikcə tamamilə yeni və sağlam bir orqanizmə çevrilir. Yəni bir planariyadan iki tam funksional planariya yaranır.Bu fenomen adi sağalma prosesi deyil. Burada söhbət bütöv bir canlı orqanizmin yenidən qurulmasından gedir.Alimlərin diqqətini cəlb edən əsas məqam planariyanın bədənində yerləşən neoblast adlanan xüsusi kök hüceyrələridir. Bu hüceyrələr digər canlılardakı adi hüceyrələrdən tamamilə fərqlənir. Onlar lazım gəldikdə istənilən hüceyrə növünə çevrilə bilirlər.

Məsələn, planariyanın baş hissəsi kəsilərsə, həmin hüceyrələr yeni beyin, gözlər, sinir sistemi və digər toxumaları formalaşdırmağa başlayır. Əgər quyruq hissəsi ayrılarsa, bu dəfə yeni əzələlər, həzm sistemi və digər orqanlar yaranır.Ən heyrətamiz məqamlardan biri isə odur ki, bu hüceyrələr hansı nahiyədə hansı orqanın yaradılmalı olduğunu sanki "bilirlər". Onlar heç bir kənar müdaxilə olmadan düzgün istiqamətdə hərəkət edir, bir-biri ilə əlaqə qurur və yeni bədəni sıfırdan inşa edirlər.Planariyanın bədəninin çox kiçik bir hissəsi belə sağ qalarsa, həmin hissə bütün orqanizmi yenidən formalaşdırmaq gücünə malikdir. Bu zaman yalnız dəri və ya əzələ toxuması deyil, həm də beyin, sinir sistemi, həzm sistemi və digər daxili orqanlar tam şəkildə yenidən yaranır.Daha maraqlısı odur ki, yeni yaranan beyin əvvəlki kimi normal işləyir. Sinir əlaqələri yenidən qurulur, hərəkət koordinasiyası bərpa edilir və planariya əvvəlki kimi qidalanmağa, hərəkət etməyə və yaşamağa davam edir.

Bu səbəbdən alimlər planariyanı sadəcə regenerasiya edən canlı kimi deyil, öz bədənini yenidən proqramlaşdıra bilən orqanizm kimi qiymətləndirirlər.Müasir biologiyanın qarşısında duran ən böyük suallardan biri də məhz budur: bu hüceyrələr hansı mexanizmlə hansı toxumanın harada yaranacağını müəyyən edir?

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Bu proses genetik proqramın necə işlədiyini, hüceyrələrin bir-biri ilə necə "ünsiyyət qurduğunu" və bədənin hansı nöqtəsində hansı orqanın yaradılmalı olduğunu anlamaq baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir.Alimlər uzun illərdir planariyalar üzərində tədqiqatlar aparırlar. Məqsəd yalnız bu canlı haqqında daha çox məlumat əldə etmək deyil, həm də insan orqanizmində toxumaların və orqanların bərpası üçün yeni üsullar hazırlamaqdır.Əgər planariyanın regenerasiya mexanizmi tam şəkildə öyrənilə bilsə, gələcəkdə tibbdə tamamilə yeni imkanlar yarana bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu biliklər sayəsində zədələnmiş sinir toxumalarının bərpası, onurğa beyni zədələrinin müalicəsi, ağır yanıqlardan sonra dərinin yenilənməsi, hətta gələcəkdə bəzi daxili orqanların laborator şəraitdə yenidən yetişdirilməsi mümkün ola bilər.Bu gün kök hüceyrə texnologiyaları sürətlə inkişaf edir və planariyanın biologiyası bu sahədə ən mühüm tədqiqat istiqamətlərindən biri hesab olunur.Əlbəttə, insan orqanizmi planariya qədər regenerasiya qabiliyyətinə malik deyil. Lakin alimlər inanırlar ki, təbiətin bu kiçik canlıya bəxş etdiyi mexanizmi öyrənməklə gələcəkdə insanlarda da toxuma və orqan bərpasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq mümkün olacaq.Planariya göstərir ki, bəzən təbiətin ən böyük möcüzələri ən kiçik canlıların daxilində gizlənir. O, sadəcə yarasını sağaltmır. O, öz bədənini yenidən layihələndirir, yenidən qurur və həyatını sanki sıfırdan başlayır.

Məhz buna görə planariya bu gün biologiyanın ən maraqlı canlılarından biri hesab olunur. Onun öyrənilməsi yalnız təbiəti anlamağa deyil, həm də gələcəyin tibbini formalaşdırmağa kömək edə bilər.