Bir qram boya üçün on min canlının məhv edildiyi rəng:Bənövşəyin qanlı tarixi

Bu gün mağazaya daxil olub bənövşəyi rəngdə köynək, paltar və ya istənilən əşyanı asanlıqla əldə edə bilirik. Lakin tarix boyunca bu rəng insanlığın ən bahalı, ən əlçatmaz və ən imtiyazlı simvollarından biri olub. Hətta müəyyən dövrlərdə bənövşəyi rəngə sahib olmaq qızıl sahibi olmaqdan daha çətin hesab edilirdi.

Citypost.az xəbər verir ki, tarixçilərin fikrincə, qədim dünyada bənövşəyi rəng sadəcə estetik seçim deyildi. O, hakimiyyətin, sərvətin və aristokratiyanın rəmzi sayılırdı. Bu rəngə sahib olmaq yalnız imperatorlara, hökmdarlara və yüksək zadəganlara məxsus bir imtiyaz idi.

Bu nadir boyanın əldə olunması isə son dərəcə çətin və amansız bir proses tələb edirdi.

Qədim Finikiyanın məşhur Sur şəhərində yaşayan insanlar dənizdə məskunlaşan Bolinus brandaris adlı xüsusi ilbiz növündən bənövşəyi boya hazırlayırdılar. Həmin canlıların bədənində yerləşən kiçik vəzilərdən yalnız bir damla süd rəngli maye əldə olunurdu. Bu maye günəş işığı və hava ilə təmasdan sonra tədricən tünd bənövşəyi rəngə çevrilirdi.

Lakin bu proses inanılmaz dərəcədə zəhmətli idi. Təkcə bir qram saf boya əldə etmək üçün təxminən on min dəniz ilbizinin məhv edilməsi tələb olunurdu. Bu səbəbdən bənövşəyi boya qədim dünyanın ən bahalı məhsullarından biri hesab edilirdi və onun qiyməti bəzən qızılın qiymətini belə üstələyirdi.

Məhz buna görə Roma imperiyasında bənövşəyi rəng xüsusi status göstəricisinə çevrilmişdi. Hətta "porfirogenitus", yəni "bənövşəyi otaqda doğulmuş" ifadəsi meydana gəlmişdi. Bu titul yalnız imperator ailəsində dünyaya gələn uşaqlara aid edilirdi. Onların doğulduğu otaqlar bənövşəyi daşlarla və həmin rəngin atributları ilə bəzədilirdi.

Adi insanların bu rəngdən istifadə etməsi isə bir çox hallarda qadağan olunurdu. Tarixi mənbələr göstərir ki, müəyyən dövrlərdə sadə vətəndaşın bənövşəyi paltar geyinməsi dövlətə və imperatora qarşı hörmətsizlik, hətta xəyanət kimi qiymətləndirilə bilirdi. Çünki bu rəng hakimiyyətin toxunulmaz simvolu hesab olunurdu.Beləliklə, bənövşəyi rəng sadəcə bir rəng deyil, sosial təbəqələşmənin, siyasi gücün və iqtisadi üstünlüyün göstəricisinə çevrilmişdi. İnsanlar geyimlərinə baxaraq qarşısındakı şəxsin cəmiyyətdəki mövqeyini müəyyən edə bilirdilər.

Lakin XIX əsrin ortalarında hər şey dəyişdi.

1856-cı ildə cəmi 18 yaşında olan gənc kimyaçı William Henry Perkin təsadüfən ilk sintetik bənövşəyi boyanı kəşf etdi. O, malyariya xəstəliyinə qarşı dərman hazırlamağa çalışarkən laboratoriyada tamamilə gözlənilməz nəticə əldə etmişdi. Sonradan "mauvein" adlandırılan bu boya sənaye tarixində yeni dövrün başlanğıcına çevrildi.

Artıq minlərlə canlı məhv edilmədən, daha ucuz və daha sürətli üsullarla bənövşəyi rəng istehsal etmək mümkün oldu. Bir vaxtlar yalnız imperatorların istifadə etdiyi rəng qısa müddətdə adi insanların gündəlik həyatına daxil oldu.Bu hadisə təkcə tekstil sənayesində deyil, sosial münasibətlərdə də böyük dəyişiklik yaratdı. Çünki əvvəllər hakimiyyət və var-dövlət rəmzi olan bir atribut artıq hər kəs üçün əlçatan idi.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Tarixçilər qeyd edirlər ki, rənglər heç vaxt yalnız dekorativ element olmayıb. Onlar müxtəlif dövrlərdə insanların kimliyini, sosial statusunu, siyasi gücünü və cəmiyyət içindəki yerini müəyyən edən mühüm vasitələrdən biri kimi çıxış ediblər.

Bu gün adi görünən bənövşəyi köynəyin arxasında isə minilliklər boyu davam edən zəhmət, qanlı istehsal prosesi, sosial ayrı-seçkilik və elmi inqilabların izləri dayanır. Bir zamanlar yalnız imperatorların toxuna bildiyi rəngin indi hər kəs üçün əlçatan olması isə bəşər tarixində texnologiyanın və elmin cəmiyyətə təsirinin ən maraqlı nümunələrindən biri hesab olunur.

Yusif