Əşyaları həddindən artıq sürətlə fırlatmaq niyə partlayışa səbəb olur?
Maraqlı 15 İyul 2026, 10:39
328
Gündəlik həyatda mühərriklərdən avtomobil təkərlərinə, sənaye avadanlıqlarından müxtəlif mexanizmlərə qədər saysız-hesabsız fırlanan hissələrdən istifadə olunur. Bəs heç düşünmüsünüzmü, bir əşyanı həddindən artıq sürətlə fırlatdıqda niyə birdən-birə çatlayır və ya parçalanır?Bir çox insan hesab edir ki, fırlanma sürəti artdıqca əşya sadəcə daha sürətli hərəkət edəcək. Halbuki hər materialın dözə biləcəyi fiziki bir hədd var. Bu hədd keçildikdə ən möhkəm görünən hissələr belə dağılmağa başlayır.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin izahına görə, bunun əsas səbəbi mərkəzdənqaçma qüvvəsidir. Fırlanan cismin kənar hissələri mərkəzə nisbətən daha böyük sürətlə hərəkət edir. Sürət artdıqca həmin hissələrə təsir edən dartılma qüvvəsi də dəfələrlə artır.Nəticədə material daxilində çox böyük gərginlik yaranır. Əgər bu gərginlik materialın dözümlülük həddini keçərsə, əvvəlcə mikroskopik çatlar əmələ gəlir, daha sonra isə cisim parçalanaraq dağılır və ya partlayır.
Buna görə də yüksək sürətlə işləyən mexanizmlərin istehsalında xüsusi möhkəm materiallardan istifadə olunur. Məsələn, avtomobil təkərləri, turbinalar, mühərrik hissələri və sənaye avadanlıqları müəyyən maksimal dövretmə həddinə uyğun hazırlanır. Bu hədd aşılarsa, ciddi qəzalar baş verə bilər.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bəzi avtomobil təkərləri də həddindən artıq yüksək dövretmə zamanı məhz bu səbəbdən partlaya bilir. Eyni prinsip müxtəlif mexaniki qurğuların və fırlanan alətlərin təhlükəsizlik qaydalarının əsasını təşkil edir.Digər maraqlı məqam isə maye azotla bağlıdır. Bəzən sosial şəbəkələrdə insanların hər iş növbəsindən sonra yerə maye azot tökdüyü videolar yayılır. İlk baxışdan bunun sadəcə təmizlik məqsədi daşıdığı düşünülə bilər. Əslində isə səbəb tam fərqlidir.
Həmçinin oxuyun
Maye azot təxminən –196°C temperaturda olur və otaq temperaturu ilə təmas edən kimi çox sürətlə buxarlanmağa başlayır. Əgər maye azot qapalı qabda və ya uyğun olmayan avadanlıqda qalsa, sürətlə qaz halına keçərək daxildə təzyiq yarada bilər. Bu təzyiq bəzi hallarda qabın deformasiyasına, zədələnməsinə və hətta partlamasına səbəb ola bilər.Məhz buna görə maye azotla işləyən müəssisələrdə təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunur. Onun düzgün saxlanılması, xüsusi kriogen qablardan istifadə edilməsi və qalıqların təhlükəsiz şəkildə buxarlanmasına şərait yaradılması vacib hesab olunur.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, istər yüksək sürətlə fırlanan mexanizmlər, istərsə də maye azot kimi ekstremal temperaturda olan maddələrlə işləyərkən təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Fizika qanunları dəyişmir və materialların dözümlülük həddi aşılarsa, bunun nəticəsi ciddi zədələnmə və ya qəza ilə yekunlaşa bilər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Qədim dövrdə insanlar niyə qızıl yox, duzu seçirdi?
Bu gün bizə adi görünən duz tarix boyu dünyanın ən qiymətli sərvətlərindən biri hesab olunub. Hətta elə dövrlər olub ki, insanlar qarşısında seçim qoyulsaydı, qızıl əvəzinə duzu seçərdilər. Bunun səbəbi isə duzun o dövrün həyatında oynadığı əvəzolunmaz rol idi.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, qədim dövrlərdə soyuducu və digər müasir saxlama vasitələri olmadığı üçün insanlar ət, balıq və digər qida məhsullarını uzun müddət qorumaq məqsədilə duzdan istifadə edirdilər. Duz qidaların xarab olmasını ləngidir, bakteriyaların çoxalmasını azaldır və ərzağın aylarla, hətta bəzən illərlə saxlanılmasına imkan verirdi. Buna görə də duz təkcə mətbəx məhsulu deyil, insanların yaşaması üçün strateji əhəmiyyət daşıyan resurs...
15 İyul 2026, 09:24
Başını özü qoparıb yeni bədən yetişdirən canlı – təbiətin inanılmaz möcüzəsi
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların həyatda qalmaq üsulları ilk baxışda inanılmaz görünür. Onlardan biri də Elysia cinsinə aid dəniz ilbizidir. Alimləri belə heyrətləndirən bu kiçik canlı ağır parazit infeksiyasına yoluxduqda öz başını bədənindən ayırır və bir neçə həftə ərzində tamamilə yeni bədən formalaşdırır.Citypost.az xəbər verir ki, Elysia əsasən Sakit okeanın dayaz sahil sularında, dəniz otları və yosunlarla örtülmüş qayaların arasında yaşayır. Adətən 1–10 metr dərinlikdə rast gəlinən bu ilbizin uzunluğu təxminən 5 santimetr olur. Yarpağı xatırladan yastı bədəni və yaşıl rəngi sayəsində yaşadığı mühitdə demək olar ki, görünməz olur. Onun yaşıl rəngi isə qidalandığı yosunlardan əldə etdiyi xloroplastlarla bağlıdır.Bu...
14 İyul 2026, 10:50
Gənə dişləməsi niyə dərhal hiss olunmur?
Yay aylarında insanların təbiətdə daha çox vaxt keçirməsi gənə dişləmələri ilə bağlı riskləri də artırır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gənənin bədənə yapışdığı ilk anda bunu hiss etməmək olduqca normaldır. Çünki bu parazitlər insan orqanizminə xüsusi maddələr ifraz edərək uzun müddət gizli şəkildə qana qidalana bilirlər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, gənə dəriyə yapışdığı zaman tüpürcəyində olan bioloji aktiv maddələri yaraya ötürür. Bu maddələr ağrı hissini zəiflədərək dişləmənin hiss edilməsinin qarşısını alır. Eyni zamanda, qanın laxtalanmasını ləngidən komponentlər sayəsində gənə saatlarla, hətta bəzi hallarda günlərlə insan qanı ilə qidalana bilir.Ekspertlər vurğulayırlar ki, gənə dişləməsində əsas təhlükə qan itkisi deyil. Ən böyük...
13 İyul 2026, 10:57
Çəngəlin boşqabda çıxardığı səs niyə bizi diksindirir?
Heç fikir vermisinizmi ki, çəngəl və ya bıçaq boşqabın üzərində sürtüləndə yaranan o kəskin səs demək olar ki, hər kəsi narahat edir? Bəziləri qulaqlarını tutur, bəzilərinin isə bədəni qeyri-iradi olaraq diksinir. Maraqlıdır ki, bunun səbəbi sadəcə xoşagəlməz səs deyil, insan beyninin milyon illər ərzində formalaşmış müdafiə mexanizmidir.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, çəngəlin boşqab üzərində yaratdığı cingiltili səsin tezlik diapazonu insan qışqırığına və təhlükə siqnallarına çox yaxın olur. Məhz buna görə beynimiz bu səsi adi məişət səsi kimi deyil, potensial təhlükə əlaməti kimi qəbul edir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu səs qulağa çatdığı anda beynin emosiyalara, qorxu hissinə və təhlükənin qiymətləndirilməsinə...
13 İyul 2026, 09:54
Hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, niyə qocalırıq? – Alimlər səbəbi açıqlayır
İnsan orqanizmi hər an möhtəşəm bir yenilənmə prosesi yaşayır. Elmi araşdırmalara görə, bədənimizdə hər saniyə təxminən "50 milyon hüceyrə" ölür və onların yerində təxminən eyni sayda yeni hüceyrə əmələ gəlir. Bu faktı eşidən bir çox insan haqlı olaraq belə sual verir: Əgər hüceyrələrimiz daim yenilənirsə, bəs niyə qocalırıq?Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun cavabı hüceyrələrin daxilində yerləşən genetik material – **DNT** və onun uclarında yerləşən "telomerlər" ilə bağlıdır.Telomerlər xromosomların uclarını qoruyan xüsusi strukturlardır. Onları ayaqqabı bağının ucundakı plastik örtüklərə bənzətmək olar. Necə ki, həmin plastik hissə bağın sökülməsinin qarşısını alır, telomerlər də DNT-ni qoruyaraq genetik məlumatın zədələnməsinə mane...
10 İyul 2026, 10:55
Ağcaqanad sizi sancarkən üzərinizə ifrazat buraxır? – Maraqlı elmi fakt
Yay aylarının ən narahatedici canlılarından biri olan ağcaqanadlarla bağlı maraqlı elmi faktlar insanları təəccübləndirməyə davam edir. Bir çoxları ağcaqanadın yalnız qan soraraq uzaqlaşdığını düşünür. Halbuki alimlərin araşdırmalarına görə, bu kiçik həşərat qanla qidalanarkən orqanizmində baş verən proseslər düşündüyümüzdən daha mürəkkəbdir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, dişi ağcaqanad insanı sancdıqdan sonra qısa müddət ərzində öz bədən çəkisinin iki-üç qatı qədər qan qəbul edə bilir. Bu, onun ölçüsü nəzərə alındıqda olduqca böyük həcmdir. Lakin bu qədər maye ilə havaya qalxıb uçmaq ağcaqanad üçün çətinləşir.Məhz buna görə də ağcaqanad qan qəbul etdiyi zaman orqanizmindəki artıq suyu və bəzi maye tullantıları dərhal xaric...
10 İyul 2026, 09:45
