Qarışqaların öz çəkisindən 50 dəfə ağır yükü qaldırmasının fiziki səbəbi
Maraqlı 31 Avqust 2026, 20:30
279
Qarışqaların öz bədən çəkisindən 50 dəfəyə qədər ağır yükləri asanlıqla qaldırması, daşıması biologiya ilə fizikanın kəsişməsində yer alan heyrətamiz təbiət fenomenidir. Bu balaca həşəratların nümayiş etdirdiyi fövqəladə güc onların fiziki ölçüləri, əzələ quruluşu, bədən çəkisinin həcmə nisbəti ilə birbaşa əlaqədardır. Fizikada "kvadrat-kub qanunu" kimi tanınan prinsipə əsasən, canlıların ölçüsü kiçildikcə onların əzələ gücünün bədən çəkisinə olan nisbəti kəskin şəkildə artır.
Citypost.az xəbər verir ki, canlının bədən ölçüləri kiçildikdə onun ümumi həcmi, çəkisi kub nisbətdə (üçölçülü) azaldığı halda, əzələlərin en kəsiyinin sahəsi kvadratik nisbətdə (ikiölçülü) kiçilir. Əzələnin istehsal etdiyi güc onun həcmindən deyil, məhz en kəsiyinin sahəsindən asılıdır. Qarışqa kimi kiçik ölçülü canlılarda bədən hissəsi kəskin dərəcədə az olduğundan, onların əzələləri öz çəkilərini saxlamağa çox az enerji sərf edir. Qalan böyük əzələ potensialı isə xarici yüklərin qaldırılmasına yönəldilir.
Fiziki mexanizmlə yanaşı, qarışqaların bədən anatomiyası, xarici skelet (ekzoskelet) quruluşu da bu gücün formalaşmasında müstəsna rol oynayır. Qarışqaların qabığı kənar təzyiqlərə, ağır yüklərə qarşı son dərəcə davamlı karkas funksiyasını yerinə yetirir. Xüsusilə həşəratın başı ilə döş qəfəsini birləşdirən boyun oynağı unikal biomexaniki quruluşa malikdir. Bu oynaq toxuması minlərlə paskal təzyiqə tab gətirərək yükün ağırlığını bədən boyunca bərabər paylayır, bükülmənin, zədələnmənin qarşısını alır.
Qarışqaların əzələ liflərinin sıxlığı, yapışma bucaqları da böyük güc hasil etməyə imkan verir. Onların ayaq oynaqları tətbiq olunan dayağı maksimum effektivliklə yerə ötürərək sürüşmənin qarşısını alır. İnsan böyüklükdə bir canlı öz çəkisinin 50 qatını qaldırmağa çalışsa, öz daxili ağırlığının təsirindən sümükləri, əzələləri parçalanar. Lakin qarışqalar kiçik kütlələri, mükəmməl anatomik mexanizmləri sayəsində fizika qanunlarını öz xeyirlərinə çevirərək təbiətin ən güclü canlılarından birinə çevrilirlər.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dünyanın ən dərin şirin su gölü – Baykal haqqında bilinməyən 5 fakt
Baykal gölü Sibirin cənubunda yerləşən, təbii möcüzələri ilə bütün dünyanı heyrətləndirən Yer kürəsinin ən dərin, ən qədim şirin su hövzəsidir. Təxminən 25 milyon ildən çox yaşı olan bu nəhəng su hövzəsi maksimal 1642 metr dərinliyi ilə planetin ən dərin gölü ünvanını daşıyır. Təbiət abidəsi haqqında geniş yayılmış ümumi məlumatlarla yanaşı, onun daxili ekosistemi, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı az bilinən, təəccüb doğuran faktlar mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci maraqlı fakt Baykalın dünyadakı bütün içməli su ehtiyatlarında tutduğu misilsiz payla bağlıdır. Göl planetin donmamış şirin su ehtiyatının təxminən 20 faizini, Rusiyanın isə içməli su ehtiyatının 90 faizə yaxınını təkbaşına təşkil edir. İkinci...
31 Avqust 2026, 14:00
Böyrək sağlamlığı üçün duzu hansı ədviyyatlarla əvəz etmək olar?
Böyrəklərin normaya uyğun fəaliyyət göstərməsi, arterial təzyiqin tənzimlənməsi üçün gündəlik duz qəbulunun məhdudlaşdırılması həlledici rol oynayır. Həddən artıq duz istifadəsi orqanizmdə mayenin ləngiməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, böyrək süzgəclərinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Yeməklərin dadını itirmədən duz miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif təbii ədviyyatlardan, göyərtilərdən istifadə etmək ən effektiv alternatividir.Citypost.az xəbər verir ki, birinci növbədə, sarımsaq, soğan tozu yeməklərə zəngin dad, ətir qataraq duz ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sarımsağın tərkibindəki antioksidantlar iltihabi proseslərin qarşısını alır, damar divarlarını qoruyaraq böyrəklərə daxil olan qan axınını yaxşılaşdırır. İkinci faydalı alternatif qara istiot, pul bibərdir. Bu ədviyyatların tərkibindəki kapsaisin maddəsi həzm sistemini stimullaşdırır, dil üzərindəki dad reseptorlarını...
31 Avqust 2026, 11:22
Çia toxumu və kətan toxumu: Arıqlamağa həqiqətən kömək edir, yoxsa mifdir?
Çia toxumu ilə kətan toxumunun çəki itirməyə təsiri tamamilə mif olmasa da, onların mütləq şəkildə arıqlatdığı düşüncəsi reallığı tam əks etdirmir. Bu toxumlar sehrli şəkildə piy yandıran vasitələr deyil, düzgün tənzimlənmiş pəhriz zamanı maddələr mübadiləsini, həzm sistemini dəstəkləyən zəngin qida əlavələridir. Arıqlama prosesində onların rolu birbaşa piyləri əritməkdən yox, toxluq hissi yaratmaqdan, həzmi yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, hər iki toxumun arıqlamağa kömək edən ən böyük üstünlüyü yüksək miqdarda pəhriz liflərinə (kletçatka) malik olmasıdır. Çia toxumu su ilə təmasda olduqda həcmini dəfələrlə artıraraq gelabənzər kütləyə çevrilir. Bu kütlə mədəni doldurur, həzm prosesini ləngidir, uzunmüddətli toxluq yaradaraq gün ərzində artıq kalori...
31 Avqust 2026, 10:09
İnsan beyni gün ərzində neçə min fikir istehsal edir?
İnsan beyninin gün ərzində istehsal etdiyi fikir, düşüncə sayı alimlərin, neyroelm mütəxəssislərinin uzun illərdir üzərində araşdırma apardığı maraqlı mövzulardandır. Əvvəllər beynin gün ərzində 50 min ilə 70 min arasında fərqli fikir formalaşdırdığı ehtimal edilirdi. Müasir neyroioloji tədqiqatlar, beyin xəritələnməsi texnologiyaları bu rəqəmlərə daha dəqiq, elmi izah gətirməyə imkan verib.Citypost.az xəbər verir ki, Kanadanın Kvins Universitetinin (Queen's University) neyroelm alimlərinin keçirdiyi son elmi tədqiqatlar insan beyninin gün ərzində orta hesabla 6 minə yaxın fərqli düşüncə keçidi (fikir kütləsi) yaşandığını ortaya qoyub. Tədqiqatçılar beynin bir fikirdən digərinə keçdiyi anları "düşüncə qurdları" kimi adlandıraraq xüsusi metodologiya ilə ölçüblər. Günlük 6 min göstəricisi beynin...
31 Avqust 2026, 09:20
Uşaqlarda yazı pozuntusu (Disqrafiya) nədir və necə müəyyən edilir?
Uşaqlarda zəka səviyyəsinin, görmə, eşitmə qabiliyyətinin normal olmasına baxmayaraq, yazı yazmaq bacarığının mənimsənilməsində ortaya çıxan xüsusi öyrənmə çətinliyi disqrafiya adlanır. Bu pozuntu uşağın tənbəlliyi, diqqətsizliyi ilə deyil, beynin nitq, hərəki analizatorlarının qarşılıqlı fəaliyyətindəki xüsusiyyətlərlə əlaqədardır. Disqrafiyadan əziyyət çəkən uşaqlar şifahi nitqdə fikir ifadə etməkdə çətinlik çəkməsələr də, düşündüklərini, eşitdiklərini kağıza köçürərkən ciddi manelərlə qarşılaşırlar.Citypost.az xəbər verir ki, yazı pozuntusunun müəyyən edilməsi üçün uşağın yazı nümunələrindəki spesifik, təkrar olunan səhvlərə diqqət yetirilməlidir. Disqrafiyalı uşaqlar oxşar qrafik quruluşa malik hərfləri (məsələn, b-d, p-t, m-n) tez-tez səhv salır, hərfləri güzgü əks olunmasında tərs yazırlar. Yazı zamanı sözlərdəki hərflərin, hecaların yerinin dəyişdirilməsi, hərflərin buraxılması,...
28 Avqust 2026, 19:51
Qədim sikkələrin və antikvar əşyaların saxlanma və bərpa qaydaları
Qədim sikkələrin, antikvar əşyaların qorunması, bərpası xüsusi bilik, diqqət tələb edən həssas prosesdir. Tarixi dəyərə malik bu nadir eksponatlar ətraf mühitin təsirlərinə kəskin reaksiya verdiyindən, onların saxlanma şəraiti düzgün tənzimlənməlidir. Yanlış qulluq, bilərəkdən və ya bilməyərəkdən edilən səhv müdaxilələr antikvar əşyanın tarixi materialını zədələyə, onun kolleksiya dəyərini tamamilə itirməsinə gətirib çıxara bilər.Citypost.az xəbər verir ki, numizmatik əşyaların, yəni qədim gümüş, mis, bürünc, qızıl sikkələrin saxlanmasında ən vacib parametr rütubət, temperatur göstəriciləridir. Otaq temperaturu sabit qalmalı, nisbi rütubət 40-50 faiz səviyyəsində saxlanılmalıdır. Sikkələri bir-birinə toxunmayacaq şəkildə neytral plastikdən hazırlanan albomlarda, kapsullarda, yaxud xüsusi taxta planşetlərdə yerləşdirmək lazımdır. Adı kimyəvi tərkibli kağızlar,...
28 Avqust 2026, 19:22
