Ər-arvad arasında hədiyyə edilən ev boşananda bölünürmü? – Vəkildən AÇIQLAMA

Boşanma prosesində ər-arvad arasında ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də nikah dövründə əldə edilmiş ev, mənzil, torpaq və digər daşınmaz əmlakın necə bölünməsidir. Xüsusilə tərəflərdən biri digərinə nikah zamanı ev bağışlayıbsa, boşanma zamanı həmin əmlakın taleyinin necə olacağı ilə bağlı suallar daha da artır. Bəzi vətəndaşlar nikah dövründə əldə olunan bütün əmlakın avtomatik olaraq ər-arvad arasında bölünməli olduğunu düşünür. Halbuki qanunvericilikdə əmlakın hansı əsasla əldə edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Citypost.az-a açıqlamasında vəkil Ramin İsayev bildirib ki, bu məsələ ilə bağlı vətəndaşların ilk növbədə hədiyyənin həqiqətən rəsmi şəkildə rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilmədiyinə diqqət etmələri vacibdir. Çünki tərəflərdən birinin “bu ev mənə hədiyyə edilmişdi” deməsi özlüyündə həmin əmlakın hüquqi statusunu müəyyən etmir. Əmlakın hansı sənədlə verildiyi, müqavilənin olub-olmaması və mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatında necə rəsmiləşdirildiyi araşdırılmalıdır.

Burada ilk növbədə baxmaq lazımdır ki, həmin ev hansı qaydada bağışlanıb. Vətəndaşlar bəzən deyirlər ki, ‘mənə hədiyyə edib’, amma əsas məsələ bunun rəsmi şəkildə rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilməməsidir. Əgər əmlak həqiqətən hədiyyə müqaviləsi əsasında bir tərəfin mülkiyyətinə keçibsə, məsələyə həmin sənədlər əsasında qiymət verilməlidir”, – deyə vəkil bildirib.

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, nikaha daxil olanadək şəxslərdən hər birinə məxsus olan əmlak, eləcə də nikah dövründə tərəflərdən birinin hədiyyə və ya vərəsəlik qaydasında əldə etdiyi əmlak həmin şəxsin ayrıca mülkiyyəti hesab olunur. Bu prinsip həm Mülki Məcəllənin müvafiq müddəalarında, həm də ailə qanunvericiliyində öz əksini tapır. Azərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin izahında da nikah dövründə hədiyyə kimi və ya vərəsəlik qaydasında əldə edilmiş əmlakın onu əldə edən şəxsin öz mülkiyyəti olduğu qeyd edilir. Bu o deməkdir ki, ər nikah dövründə özünə məxsus evi rəsmi hədiyyə müqaviləsi ilə arvadına bağışlayıbsa və həmin əmlak arvadın mülkiyyətinə keçibsə, təkcə boşanmanın baş verməsi həmin evi avtomatik olaraq yenidən ər-arvadın ümumi əmlakına çevirmir. Eyni qayda əks vəziyyətə də aiddir. Yəni arvad özünə məxsus əmlakı nikah dövründə ərinə hədiyyə edibsə, həmin əmlak da, bir qayda olaraq, onu hədiyyə kimi qəbul edən şəxsin ayrıca mülkiyyəti sayılır. Burada “nikah dövründə əldə edilib” ifadəsi ilə “nikah dövründə hədiyyə kimi əldə edilib” ifadələrini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Çünki nikah dövründə əmək fəaliyyəti, gəlir və ya ailənin ümumi vəsaiti hesabına alınan ev, mənzil, avtomobil və digər əmlak, nikah müqaviləsində başqa qayda müəyyən edilməyibsə, ər-arvadın ümumi mülkiyyəti hesab oluna bilər. Dövlət Komitəsinin məlumatında da nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlakın mübahisə yarandıqda bölünə və tərəflərin paylarının müəyyən edilə biləcəyi bildirilir.Lakin hədiyyə müqaviləsi ilə əldə edilmiş əmlak üçün vəziyyət fərqlidir. Burada əsas hüquqi əsas alış-satış deyil, hədiyyədir. Mülki Məcəllənin 225.2-ci maddəsinə görə, şəxsin nikah dövründə hədiyyə kimi və ya vərəsəlik qaydasında əldə etdiyi əmlak onun mülkiyyəti hesab olunur. Buna görə də “ev nikah zamanı verilib” faktının özü onun mütləq bölünən əmlak olması demək deyil. Əmlakın əldə edilmə üsulu əsas məsələlərdən biridir.

Vəkilin sözlərinə görə, vətəndaşların belə mübahisələr zamanı “mənə hədiyyə etmişdi” deməsi kifayət etmir. Məhz bu səbəbdən daşınmaz əmlakla bağlı sənədlərin qorunması və əmlakın hüquqi statusunun dəqiq müəyyənləşdirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Hədiyyənin hansı müqavilə ilə rəsmiləşdirilməsi, mülkiyyət hüququnun kimin adına qeydiyyata alınması və digər hüquqi sənədlər mübahisə yaranarkən əsas sübutlar sırasında ola bilər.

“Burada sənədlərə baxmaq lazımdır. Hədiyyə necə rəsmiləşdirilib, çıxarış kimin adınadır, müqavilə necə bağlanıb – bütün bunlar əhəmiyyətlidir. Vətəndaş sadəcə şifahi şəkildə ‘mənə hədiyyə edilmişdi’ deyirsə, bu, məsələnin həlli üçün kifayət etmir. Əgər hədiyyə rəsmi qaydada həyata keçirilibsə, həmin sənədlər əsasında əmlakın hüquqi statusunu müəyyənləşdirmək mümkündür”, – deyə Ramin İsayev qeyd edib.

Burada çıxarış məsələsinə də xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatında olması əmlakla bağlı hüquqi vəziyyətin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin yalnız çıxarışın mövcudluğuna baxaraq “bu ev mütləq bölünəcək” və ya “heç bir halda bölünməyəcək” nəticəsinə gəlmək olmaz. Çünki çıxarış mülkiyyət hüququnun qeydiyyatını göstərsə də, əmlakın hansı əsasla əldə edilməsi, müqavilənin məzmunu, nikah müqaviləsinin olub-olmaması və sonradan əmlaka qoyulan vəsaitlər də hüquqi qiymətləndirmədə nəzərə alına bilər.Məsələn, şəxs nikah dövründə həyat yoldaşından hədiyyə yolu ilə ev alıb və bu ev onun ayrıca mülkiyyəti kimi rəsmiləşdirilib. Sonradan həmin evə nikah dövründə ailənin ümumi vəsaiti hesabına böyük məbləğdə əsaslı təmir, yenidənqurma və ya digər əhəmiyyətli investisiya qoyulubsa, vəziyyət ayrıca qiymətləndirilə bilər. Mülki Məcəllənin 225.4-cü maddəsinə əsasən, tərəflərdən birinin ayrıca əmlakının dəyəri nikah dövründə ər-arvadın ümumi əmlakı və ya digər tərəfin şəxsi vəsaiti hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, müəyyən hallarda həmin əmlakın birgə mülkiyyət hesab edilməsi məsələsi ortaya çıxa bilər. Bu səbəbdən boşanma zamanı əmlak məsələsinin həlli yalnız “kimə hədiyyə edilib?” sualı ilə yekunlaşmır. Əmlakın ilkin sahibi kim olub, hansı tarixdə əldə edilib, hədiyyə müqaviləsi nə vaxt bağlanıb, dövlət qeydiyyatı nə zaman aparılıb, nikah müqaviləsi mövcuddurmu, həmin əmlaka sonradan ailənin ümumi vəsaiti hesabına əhəmiyyətli sərmayə qoyulubmu – bütün bu sualların cavabı əhəmiyyətli ola bilər.Digər tərəfdən, tərəflərin boşanmasına səbəb kimi xəyanətin göstərilməsi də evin mülkiyyət rejimini avtomatik dəyişmir. Yəni bir tərəfin digərinə xəyanət etməsi öz-özlüyündə hədiyyə edilmiş əmlakın avtomatik olaraq geri alınması və ya digər tərəflə bölünməsi üçün əsas yaratmır. Əmlak məsələsi ayrıca hüquqi qaydalar əsasında həll olunur. Burada boşanmanın səbəbi ilə əmlakın mülkiyyət rejimini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Vəkil həmçinin qeyd edib ki, bu cür mübahisələrdə yalnız kağız üzərində olan sənədlər deyil, ödənişlərin və digər maliyyə əməliyyatlarının izləri də əhəmiyyət daşıya bilər. Xüsusilə daşınmaz əmlakın alınması, təmiri və ya onunla bağlı digər xərclərin kim tərəfindən qarşılandığı mübahisə predmeti olduqda bank köçürmələri, ödəniş sənədləri və qanunvericiliyin yol verdiyi digər sübut vasitələri araşdırıla bilər.

“İndi elektron ödənişlər, bank köçürmələri, müxtəlif tətbiqlər vasitəsilə həyata keçirilən əməliyyatlar da müəyyən hallarda maliyyə münasibətlərinin izini göstərir. Ona görə vətəndaşlar belə məsələlərdə sənədləri və ödənişləri təsdiq edən məlumatları qoruyub saxlamalıdırlar. Sonradan əmlakla bağlı mübahisə yaranarsa, həmin məlumatların hüquqi əhəmiyyəti ola bilər”, – deyə vəkil bildirib.

Əmlak mübahisələrində başqa bir vacib məsələ də nikah müqaviləsidir. Tərəflər nikah müqaviləsi bağlayıblarsa, əmlak münasibətləri həmin müqavilədə nəzərdə tutulan qaydalara uyğun müəyyənləşdirilə bilər. Dövlət Komitəsinin məlumatına görə, nikah müqaviləsində tərəflərin əmlakının hüquqi rejimi, nikah pozulduqda hər bir tərəfə düşəcək əmlak və digər əmlak münasibətləri müəyyən edilə bilər.Buna görə də boşanma prosesində “nikah zamanı əldə edilibsə, yarı-yarı bölünür” yanaşması hər vəziyyət üçün doğru deyil. Ümumi qayda olaraq nikah dövründə əldə edilmiş əmlak birgə mülkiyyət hesab edilə bilər, amma qanun hədiyyə və vərəsəlik yolu ilə əldə edilmiş əmlak üçün ayrıca rejim müəyyən edir. Eyni zamanda, ayrıca mülkiyyət hesab edilən əmlakın dəyərinin nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılması kimi hallar da ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edir.

Mütəxəssis sonda vətəndaşlara tövsiyə edib ki, boşanma ərəfəsində əmlakla bağlı hüquqi vəziyyəti müəyyənləşdirmək üçün ilk növbədə bütün sənədləri toplasınlar və əmlakın əldə edilmə əsasını dəqiqləşdirsinlər. Hədiyyə müqaviləsi, çıxarış, alqı-satqı və ya digər müqavilələr, bank ödənişləri, təmir xərclərini təsdiq edən sənədlər və varsa nikah müqaviləsi mübahisənin hüquqi qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.

Beləliklə, həyat yoldaşının nikah dövründə digərinə rəsmi qaydada hədiyyə etdiyi evin boşanma zamanı avtomatik şəkildə bölünməsi barədə ümumi qayda yoxdur. Əsas məsələ evin hansı əsasla əldə edilməsi və rəsmiləşdirilməsidir. Əgər əmlak həqiqətən hədiyyə müqaviləsi əsasında bir tərəfin ayrıca mülkiyyətinə keçibsə, qanunvericiliyin ümumi qaydasına əsasən həmin əmlak onun ayrıca mülkiyyəti sayılır. Lakin sonrakı dövrdə əmlakın dəyərinin birgə vəsait hesabına əhəmiyyətli artırılması və digər xüsusi hallar varsa, məsələ fərqli hüquqi qiymətləndirmə tələb edə bilər. Buna görə də konkret boşanma və əmlak mübahisəsində yalnız “hədiyyə edilmişdi” və ya “çıxarış mənim adımdadır” deməklə yekun nəticəyə gəlmək əvəzinə, bütün sənədlər və əmlakın əldə edilmə tarixi və əsası birlikdə araşdırılmalıdır.

Əli