Fiziki iş və oturaq həyat tərzi hansı xəstəliklərə səbəb ola bilər? – Radioloqdan AÇIQLAMA

İstər ağır fiziki iş görən, istərsə də günün böyük hissəsini oturaq vəziyyətdə keçirən insanların dayaq-hərəkət sistemi ilə bağlı müxtəlif problemlərlə qarşılaşması mümkündür. Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaq, düzgün olmayan oturuş, ağır yük qaldırmaq, təkrarlanan hərəkətlər və fiziki yüklənmənin düzgün bölüşdürülməməsi bel, boyun, oynaq və əzələ problemlərinin yaranmasına və ya mövcud narahatlıqların artmasına səbəb ola bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, bel ağrısı dünyada əlilliyin əsas səbəblərindən biridir və halların təxminən 90 faizi spesifik bir səbəblə əlaqələndirilməyən qeyri-spesifik bel ağrısıdır.

Radioloq Emin Hacıyev Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, fiziki şəraitdə çalışan insanların sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsində ilk növbədə şikayətlərin xarakteri və klinik müayinə nəzərə alınmalıdır. Onun sözlərinə görə, xüsusilə bel, boyun, ətraflarda ağrı, keyimə, uyuşma və hərəkət məhdudiyyəti kimi əlamətlər müşahidə olunursa, müvafiq həkim müayinəsindən keçmək və ehtiyac yarandıqda görüntüləmə üsullarından istifadə etmək vacibdir.

“Fiziki şəraitdə çalışan insanlara siz hansı müayinələri tövsiyə edirsiniz? İlk olaraq nevroloq müayinəsinə getmək lazımdır. Ehtiyac olarsa, bəzi hallarda rentgenlə dəyərləndirilməlidir. Rentgen müayinəsində hər hansı şübhəli məqamlar ortaya çıxarsa, MRT ilə təsdiqlənə bilər”, – deyə radioloq Emin Hacıyev bildirib.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, burada əsas məsələ hər bir pasiyentə eyni müayinə paketinin tətbiq olunmamasıdır. Bel və boyun ağrısının səbəbi müxtəlif ola bilər və görüntüləmə üsulunun seçilməsi də məhz klinik vəziyyətdən asılıdır. Sadə və yeni başlayan bel ağrılarında, ciddi risk əlamətləri olmadıqda, görüntüləmə müayinələrinin dərhal aparılması hər zaman zəruri hesab edilmir. Amerika Radiologiya Kollecinin meyarlarında da kəskin, ağırlaşmamış və “qırmızı bayraq” əlamətləri olmayan bel ağrılarında ilkin mərhələdə rutin rentgen və MRT-nin adətən uyğun olmadığı qeyd edilir. Bu səbəbdən pasiyentin ilk olaraq həkim müayinəsindən keçməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Nevroloq ağrının xarakterini, refleksləri, əzələ gücünü, hissiyatı və digər nevroloji göstəriciləri qiymətləndirə bilər. Əgər müayinə zamanı sinir sistemi ilə bağlı problemə şübhə yaranarsa, xəstənin vəziyyətinə uyğun olaraq əlavə müayinələr təyin edilə bilər. Bəzi hallarda isə pasiyentin şikayətləri daha çox oynaq, sümük və ya əzələ sistemi ilə əlaqəli olduğundan travmatoloq-ortoped və ya digər mütəxəssisə müraciət etmək lazım gəlir.

Rentgen və MRT-nin bir-birini tam əvəz edən müayinələr olmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Rentgen xüsusilə sümüklərin quruluşunun, sınıqların, bəzi degenerativ dəyişikliklərin və digər sümük patologiyalarının qiymətləndirilməsində faydalıdır. MRT isə yumşaq toxumaları, fəqərəarası diskləri, sinir strukturlarını, onurğa beynini və bir sıra digər dəyişiklikləri daha ətraflı göstərməyə imkan verir. Buna görə də “rentgendə problem çıxarsa, mütləq MRT edilməlidir” kimi universal qayda yoxdur. Hansı müayinənin lazım olduğunu klinik vəziyyət və həkimin qoyduğu ilkin sual müəyyənləşdirir. Xüsusilə bel ağrısı zamanı görüntüləmə nəticələrini də xəstənin şikayətindən ayrı qiymətləndirmək olmaz. MRT-də müəyyən disk dəyişikliklərinin və ya degenerativ əlamətlərin aşkarlanması avtomatik olaraq həmin dəyişikliklərin ağrının əsas səbəbi olduğu anlamına gəlmir. Çünki heç bir ağrısı olmayan insanlarda da görüntüləmə zamanı müxtəlif disk dəyişikliklərinə rast gəlinə bilər. Bu səbəbdən radioloji nəticə mütləq pasiyentin klinik vəziyyəti ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Radioloq Emin Hacıyev həmçinin oturaq həyat tərzinin yaratdığı problemlərə diqqət çəkib. Günün uzun hissəsini kompüter qarşısında, avtomobildə və ya başqa oturaq vəziyyətdə keçirən insanlarda boyun, bel və digər dayaq-hərəkət sistemi şikayətləri yarana bilər. Lakin burada da məsələ yalnız oturmaqla məhdudlaşmır. Düzgün olmayan iş şəraiti, fiziki aktivliyin azlığı, artıq çəki, əzələ zəifliyi və uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaq kimi amillər bir-birini tamamlayaraq ağrıların yaranmasına təsir göstərə bilər.

“Oturaq həyat tərzi oynaq problemlərini üzə çıxara bilər. Belə hallarda insanlar ilk növbədə travmatoloqlara müraciət edirlər və onlar artıq xəstəni uyğun müayinələrə yönləndirirlər. Sonrakı mərhələdə radioloji müayinələr xəstəliyin dinamikasının izlənməsində mühüm rol oynayır”, – deyə Emin Hacıyev qeyd edib.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Mütəxəssis bildirib ki, radiologiyanın rolu yalnız xəstəliyin ilk dəfə müəyyənləşdirilməsi ilə bitmir. Müalicə prosesinin gedişində aparılan görüntüləmə müayinələri patologiyanın dinamikasını izləməyə imkan verə bilər. Xüsusilə müəyyən xəstəliklərdə müalicədən əvvəlki və sonrakı görüntülərin müqayisəsi həkimə prosesin necə dəyişdiyini anlamaqda kömək edir. Patologiyanın ölçüsünün azalması, dəyişməz qalması, böyüməsi və ya ətraf toxumalarda yeni dəyişikliklərin meydana çıxması kimi məlumatlar müalicə edən həkim üçün əhəmiyyətli ola bilər.

“Radioloqun verdiyi nəticə müalicə həkimi üçün çox vacib məlumat mənbəyidir. Xüsusilə xəstəliyin dinamikasında patologiyanın böyüməsi, ətraf toxumalara yayılması və ya müalicə fonunda ölçülərinin nə dərəcədə kiçilməsi barədə məlumatların əldə edilməsində radioloji müayinələrin rolu böyükdür. Radioloq həm görüntüləməni düzgün qiymətləndirməli, həm də əldə olunan nəticəni müalicə həkiminin klinik məlumatları ilə birlikdə dəyərləndirməsinə imkan verməlidir”, – deyə mütəxəssis vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, radioloji müayinənin nəticəsi ilə bağlı ən mühüm məqamlardan biri də əvvəlki müayinələrlə müqayisədir. Pasiyentin əvvəlki rentgen, MRT və ya digər görüntüləmə nəticələri varsa, onların həkimə təqdim edilməsi yeni müayinənin qiymətləndirilməsini asanlaşdıra bilər. Çünki bəzi dəyişikliklərin yeni yaranıb-yaranmadığını yalnız əvvəlki görüntülərlə müqayisə etdikdə müəyyən etmək mümkündür. Eyni zamanda, pasiyentin öz təşəbbüsü ilə dəfələrlə MRT və ya rentgen etdirməsi də düzgün yanaşma deyil. Xüsusilə bel ağrısı kimi geniş yayılmış şikayətlərdə görüntüləmə qərarı həkimin klinik qiymətləndirməsi əsasında verilməlidir. ÜST-nin xroniki bel ağrısı ilə bağlı tövsiyələrində də müalicənin yalnız bir müdaxiləyə deyil, xəstənin fiziki, psixoloji və sosial vəziyyətini nəzərə alan kompleks yanaşmaya əsaslanmasının vacibliyi vurğulanır. Bununla yanaşı, bəzi əlamətlər zamanı görüntüləmənin gecikdirilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, ciddi və ya getdikcə artan nevroloji pozuntu, müəyyən travmalar, osteoporoz, xərçəng və ya infeksiya şübhəsi kimi hallarda görüntüləmə daha erkən mərhələdə tələb oluna bilər. Belə vəziyyətlərdə MRT bəzi klinik ssenarilərdə üstün müayinə üsulu hesab edilir.

Emin Hacıyev onu da vurğulayıb ki, fiziki işlə məşğul olan şəxslər yalnız ağrı yarandıqdan sonra sağlamlıqlarına diqqət etməməlidirlər. Ağır yük qaldırarkən düzgün texnikadan istifadə etmək, iş zamanı bədən vəziyyətini dəyişmək, uzun müddət eyni pozada qalmamaq və imkan daxilində fiziki aktivliyi düzgün bölüşdürmək dayaq-hərəkət sisteminin qorunmasına kömək edə bilər. Oturaq işdə çalışanlar üçün də iş zamanı fasilələr vermək və hərəkət etmək vacibdir.

Nəticə etibarilə, bel, boyun və oynaq problemlərində əsas məqsəd mümkün qədər çox müayinə etdirmək deyil, doğru zamanda doğru müayinədən istifadə etməkdir. Nevroloji və ya ortopedik qiymətləndirmədən sonra ehtiyac yaranarsa rentgen, MRT və digər görüntüləmə üsullarına müraciət edilə bilər. Radioloqun hazırladığı nəticə isə təkbaşına müalicə qərarı deyil, müalicə həkiminin klinik müayinə və digər məlumatlarla birlikdə istifadə etdiyi mühüm diaqnostik vasitədir. Xüsusilə xəstəliyin gedişini izləmək və müalicəyə cavabı qiymətləndirmək lazım gəldikdə radioloji müayinələr həkim üçün əhəmiyyətli məlumat verir. Buna görə fiziki iş görən və ya günün böyük hissəsini oturaq keçirən insanlar bel və boyun ağrılarını uzun müddət diqqətsiz qoymamalı, eyni zamanda özbaşına ardıcıl rentgen və MRT müayinələrinə də müraciət etməməlidirlər. Şikayətin səbəbi əvvəlcə klinik olaraq qiymətləndirilməli, daha sonra həmin vəziyyət üçün ən uyğun görüntüləmə üsulu seçilməlidir. Bu yanaşma həm lazımsız müayinələrin qarşısını almağa, həm də həqiqətən ehtiyac olduqda xəstəliyin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradır.

Yusif