Rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayanların aldığı ev bölünə bilərmi? – Hüquqşünaslardan AÇIQLAMA

Rəsmi nikahı olmayan, lakin uzun müddət bir yerdə yaşayan cütlüklərlə bağlı ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də həmin dövrdə əldə edilən əmlakın taleyidir. Tərəflər illərlə bir ailə kimi yaşaya, eyni evdə qala, ümumi təsərrüfat apara, hətta övlad sahibi ola bilərlər. Lakin münasibətlərə son qoyulduqda ortaya belə bir sual çıxır: birlikdə yaşadıqları müddətdə alınan ev, avtomobil və ya digər əmlak tərəflər arasında bölünə bilərmi?

Citypost.az xəbər verir ki, hüquqşünasların sözlərinə görə, burada ilk növbədə faktiki birgə yaşayışla rəsmi nikah arasındakı hüquqi fərq nəzərə alınmalıdır. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, ər-arvadın nikah müddətində əldə etdikləri əmlak, ümumi qayda olaraq, onların ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunur. Ailə Məcəlləsinin 32.1-ci maddəsində məhz nikah müddətində əldə edilən əmlakın ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti olduğu müəyyən edilir. Bu o deməkdir ki, şəxslərin münasibətlərinin sadəcə faktiki xarakter daşıması, yəni rəsmi nikah qeydiyyatının olmaması onları avtomatik olaraq ər-arvadın ümumi əmlakı rejiminə daxil etmir. Başqa sözlə, iki şəxs uzun illər bir evdə yaşayıb ailə münasibətlərinə bənzər həyat sürsə də, bu faktın özü həmin müddətdə alınmış əmlakın avtomatik olaraq yarıbayarı bölünməsi üçün kifayət etmir.

Məsələn, kişi və qadın 10 il ərzində bir yerdə yaşayıb, lakin nikahlarını dövlət qeydiyyatından keçirməyiblər. Bu müddət ərzində onların yaşadığı ev kişinin adına alınıb və dövlət reyestrində də həmin şəxs mülkiyyətçi kimi qeydiyyata alınıb. Münasibət bitdikdən sonra digər tərəfin “biz 10 il ailə kimi yaşamışıq, ona görə evin yarısı mənə düşür” deməsi avtomatik olaraq həmin şəxsin evdə pay sahibi olması anlamına gəlmir. Burada əsas məsələ əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi, hansı vəsait hesabına alınması və digər tərəfin həmin əmlakın əldə edilməsində hüquqi və maliyyə iştirakının olub-olmamasıdır. Məhkəmə mübahisəsi yarandıqda bu məsələlər ayrıca araşdırıla bilər.

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, faktiki birgə yaşayış zamanı tərəflərdən biri digərinin adına alınan əmlakın alınmasına öz vəsaiti ilə ciddi şəkildə töhfə veribsə, məsələ sadəcə “rəsmi nikah yoxdur” arqumenti ilə yekunlaşmaya bilər. Belə halda şəxsin konkret hüquqi tələbi, əmlakın alınmasına verdiyi vəsait və digər hallarla bağlı sübutlar ayrıca qiymətləndirilə bilər. Lakin bu, Ailə Məcəlləsində nəzərdə tutulan ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyət rejiminin avtomatik tətbiq edilməsi demək deyil. Məsələn, ev 200 min manata alınıb, lakin tərəflərdən birinin adına rəsmiləşdirilib. Digər tərəf isə evin alınması üçün 80-100 min manat məbləğində vəsait verib və bunu bank köçürmələri, ödəniş sənədləri və digər sübutlarla təsdiqləyə bilir. Belə vəziyyətdə həmin şəxsin hüquqi tələbinin olub-olmaması ayrıca qiymətləndirilə bilər. Burada söhbət avtomatik olaraq “evin yarısı ona məxsusdur” prinsipindən deyil, konkret hüquqi əsasdan və sübutlardan gedir.

Ali Məhkəmənin materiallarında da ər-arvadın birgə mülkiyyətinin müəyyənləşdirilməsi zamanı əmlakın nə vaxt, hansı əsasla və hansı vəsait hesabına əldə edilməsinin əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır. Rəsmi nikah dövründə əldə edilmiş əmlakla bağlı belə, təkcə onun tərəflərdən birinin adına qeydiyyata alınması bütün məsələləri avtomatik həll etmir; əmlakın əldə edilmə tarixi və mənbəyi də nəzərə alınır. Digər tərəfdən, rəsmi nikah mövcud olduqda vəziyyət tamamilə fərqlidir. Ailə Məcəlləsinə əsasən, nikah müddətində ər-arvadın ümumi gəlirləri hesabına əldə edilmiş daşınar və daşınmaz əmlak, əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsindən asılı olmayaraq, ümumi birgə mülkiyyət hesab edilə bilər. Bu halda tərəflərdən birinin ev təsərrüfatı ilə məşğul olması və ya uşaqlara qulluq etməsi də onun ümumi əmlakdakı hüququnu aradan qaldırmır.

Məhz buna görə “ev mənim adımdadır, deməli yalnız mənimdir” yanaşması da hər zaman doğru deyil. Əgər tərəflər rəsmi nikahdadırsa və əmlak nikah müddətində ümumi vəsait hesabına əldə edilibsə, onun yalnız ər və ya arvadın adına rəsmiləşdirilməsi digər tərəfin hüququnu avtomatik olaraq aradan qaldırmır. Əmlakın bölünməsi zamanı qanunda nəzərdə tutulan ümumi rejim tətbiq edilə bilər.Eyni zamanda rəsmi nikah dövründə də bütün əmlak avtomatik olaraq bölünən əmlak hesab edilmir. Məsələn, şəxsin nikaha daxil olmazdan əvvəl malik olduğu əmlak, nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə etdiyi əmlak, ümumi qayda olaraq, onun ayrıca mülkiyyəti sayılır. Bununla yanaşı, həmin əmlakın dəyəri nikah dövründə ümumi vəsait və ya digər tərəfin əməyi hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, müəyyən hallarda onun birgə mülkiyyət sayılması məsələsi ortaya çıxa bilər.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Faktiki nikah məsələsində uşağın olması da xüsusi diqqət tələb edir. Tərəflərin ümumi övladının olması onların münasibətlərinin sosial baxımdan ailə kimi qəbul edilməsinə səbəb ola bilər, lakin uşağın olması öz-özlüyündə dövlət qeydiyyatından keçməmiş münasibəti hüquqi baxımdan rəsmi nikaha çevirmir. Buna görə “uşaqlarımız var, illərlə bir yerdə yaşamışıq, deməli əmlak avtomatik bölünməlidir” yanaşması hüquqi baxımdan düzgün deyil. Bununla belə, uşağın olması əmlakla bağlı digər hüquqi məsələlərə təsir göstərə biləcək hallardan biri ola bilər. Məsələn, məhkəmə konkret mübahisənin bütün hallarını, tərəflərin maliyyə münasibətlərini, əmlakın əldə edilməsində kimin hansı vəsaiti qoyduğunu və digər sübutları araşdıra bilər. Ona görə də belə məsələlərdə yalnız bir faktın – “rəsmi nikahımız olmayıb” və ya “uşağımız var” – əsasında nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Hüquqşünaslar xüsusilə qeyd edirlər ki, faktiki birgə yaşayan şəxslər əmlak alarkən gələcəkdə yarana biləcək mübahisələrin qarşısını almaq üçün mülkiyyət məsələsini əvvəlcədən hüquqi baxımdan dəqiq rəsmiləşdirməlidirlər. Əgər əmlakın alınmasına hər iki tərəf pul qoyursa, lakin ev yalnız bir şəxsin adına rəsmiləşdirilirsə, sonradan “mən də bu evə pul vermişdim” tipli mübahisələrin yaranması mümkündür.Məsələn, tərəflər 300 min manatlıq ev alır və bunun 150 min manatını bir tərəf, digər 150 min manatını isə digər tərəf ödəyir. Lakin çıxarış yalnız tərəflərdən birinin adına rəsmiləşdirilir. Bir neçə ildən sonra münasibətlər pozulduqda digər tərəf evdə pay tələb edə bilər. Bu zaman onun iddiasının hansı hüquqi əsasdan irəli gəldiyi və verdiyi vəsaiti sübut edib-etməməsi mühüm əhəmiyyət daşıyacaq. Ona görə də hüquqşünaslar faktiki birgə yaşayan şəxslərə əmlak münasibətlərinə laqeyd yanaşmamağı tövsiyə edirlər. Əmlakın alınmasına tərəflərin hər ikisi maliyyə qoyursa, mülkiyyət hüquqlarının da buna uyğun rəsmiləşdirilməsi gələcək mübahisələrin qarşısının alınması baxımından daha təhlükəsiz hüquqi mexanizm ola bilər.

Nəticə etibarilə, rəsmi nikah olmadan bir yerdə yaşamaq avtomatik olaraq həmin dövrdə alınmış əmlakın ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti kimi bölünməsi hüququ yaratmır. Qanunun ər-arvadın ümumi əmlakı ilə bağlı xüsusi rejimi dövlət qeydiyyatından keçmiş nikaha əsaslanır.Lakin bu, faktiki birlikdə yaşayan şəxsin digər tərəfin adına alınmış əmlakla bağlı heç bir halda hüquqi tələb irəli sürə bilməyəcəyi anlamına da gəlmir. Əmlakın alınmasına real maliyyə töhfəsi, tərəflər arasında mövcud razılaşma, ödənişləri təsdiq edən sənədlər və digər hüquqi hallar varsa, konkret vəziyyətdən asılı olaraq ayrıca hüquqi tələb irəli sürülməsi mümkün ola bilər. Belə mübahisələrdə nəticə faktiki nikahın müddətindən daha çox əmlakın əldə edilmə qaydası, maliyyələşmə mənbəyi, mülkiyyətin rəsmiləşdirilməsi və tərəflərin hüquqi münasibətlərinin sübut edilməsindən asılı olur.

Əli