Bizi xəstəliklərdən qoruyan nədir? – İmmunitet sisteminin heyrətamiz müdafiə mexanizmi
Maraqlı 17 Sentyabr 2026, 10:30
318
Bədənimiz hər gün gözlə görünməyən milyonlarla mikroorqanizmlə təmasda olur. Bakteriyalar, viruslar, göbələklər və digər yad maddələr orqanizmə müxtəlif yollarla daxil olmağa çalışa bilər. Buna baxmayaraq, insan bədəni hər dəfə xəstələnmir. Bunun əsas səbəblərindən biri bizi daim qoruyan mürəkkəb immun sistemidir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, immunitet sistemi yalnız xəstəlik zamanı aktivləşən mexanizm deyil. Əksinə, o, gündəlik olaraq orqanizmi potensial təhlükələrdən qorumaq üçün fəaliyyət göstərir. Bu sistem müxtəlif hüceyrələr, zülallar, toxumalar və orqanlardan ibarətdir və əsasən iki böyük müdafiə istiqamətində işləyir: anadangəlmə və qazanılmış immunitet. Bu iki sistem bir-birindən ayrı deyil, əksinə, bir-birini tamamlayır. Müdafiənin ilk mərhələsi isə düşündüyümüzdən daha sadə bir yerdən başlayır – dəridən. Sağlam dəri mikrobların orqanizmə daxil olmasının qarşısını alan əsas fiziki baryerlərdən biridir. Burun, ağız, tənəffüs yolları və digər nahiyələrdə yerləşən selikli qişalar da eyni şəkildə mühüm müdafiə rolunu oynayır. Selik mikroorqanizmləri tutmağa kömək edir, göz yaşında və tüpürcəkdə olan bəzi fermentlər isə müəyyən mikrobların zərərsizləşdirilməsində iştirak edir. Tənəffüs yollarındakı xırda kirpikciklər də seliklə birlikdə yad hissəciklərin xaric olunmasına kömək edir.
Bəzən isə bütün bu baryerlərə baxmayaraq mikroorqanizmlər orqanizmə daxil ola bilir. Bu zaman immun sisteminin digər müdafiə mexanizmləri işə düşür. Anadangəlmə immunitetin mühüm hüceyrələrindən olan faqositlər yad mikroorqanizmləri tanıyaraq onları əhatə edib hüceyrə daxilinə alır və parçalamağa çalışırlar. Neytrofillər və makrofaqlar bu prosesdə mühüm rol oynayan hüceyrələrdəndir.İmmun cavab bununla da bitmir. Əgər yad mikroorqanizm orqanizmin ilk müdafiə xəttini keçibsə, daha spesifik müdafiə mexanizmləri işə düşür. Burada B və T limfositləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. B hüceyrələri müəyyən yad maddələrə qarşı anticisimlərin yaranmasında iştirak edir. T hüceyrələrinin isə müxtəlif növləri immun cavabı idarə edə və yoluxmuş hüceyrələrin məhv edilməsində rol oynaya bilər.
İmmunitet sisteminin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri isə “yaddaş” yaratmasıdır. Orqanizm müəyyən bir mikroorqanizmlə qarşılaşdıqdan sonra həmin antigeni tanıyan yaddaş B və T hüceyrələri yarana bilər. Eyni və ya oxşar antigenlə yenidən qarşılaşdıqda immun sisteminin cavabı daha sürətli və daha güclü ola bilər. Məhz immunoloji yaddaş peyvəndlərin yaratdığı uzunmüddətli qorunmanın əsas mexanizmlərindən biridir. Bu prosesə sadə şəkildə baxdıqda, immun sistemini orqanizmin çoxmərhələli müdafiə şəbəkəsi kimi təsəvvür etmək mümkündür. İlk növbədə dəri və selikli qişalar mikrobların qarşısını almağa çalışır. Onlardan biri bu baryeri keçdikdə anadangəlmə immun sisteminin hüceyrələri sürətlə reaksiya verir. Daha sonra spesifik immun cavab formalaşa və B və T hüceyrələri həmin təhlükənin tanınması və aradan qaldırılmasında iştirak edə bilər.
Həmçinin oxuyun
Maraqlıdır ki, immun sisteminin işi yalnız mikrobları məhv etməkdən ibarət deyil. O, eyni zamanda orqanizmdə baş verən prosesləri nəzarətdə saxlayır və zədələnmiş və ya təhlükəli hüceyrələrin müəyyənləşdirilməsində iştirak edir. Bu sistemin həddindən artıq və ya yanlış aktivləşməsi isə müxtəlif immun və autoimmun xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Buna görə sağlam immunitet sadəcə “güclü” immunitet deyil, həm də düzgün tənzimlənən immun cavab deməkdir.
Beləliklə, bizi xəstəliklərdən qoruyan yalnız bir orqan və ya bir hüceyrə deyil. Dəri, selikli qişalar, immun hüceyrələri, anticisimlər, limfa sistemi və digər mexanizmlər birlikdə çalışan böyük bir müdafiə şəbəkəsi yaradır. Ən maraqlısı isə budur ki, bu sistem qarşılaşdığı bəzi təhlükələr haqqında “məlumatı” yadda saxlaya bilir və növbəti qarşılaşmada daha sürətli cavab verə bilir.Qısacası, orqanizmimiz hər gün görünməyən bir mübarizə aparır. Dəri və selikli qişalar ilk səddir, faqositlər sürətli müdafiəçilərdir, B və T hüceyrələri isə daha spesifik cavabın formalaşmasında iştirak edir. İmmunoloji yaddaş sayəsində isə bədən bəzi düşmənləri tanımağı və onlara növbəti dəfə daha effektiv cavab verməyi “öyrənir”.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ceyhun bəy Hacıbəyli Stalinin tələsinə niyə düşmədi?
Cümhuriyyət hökuməti tərəfindən 1919-cu ilin yanvarında Paris sülh konfransında iştirak etmək üçün nümayəndə heyətinin tərkibində xaricə yola düşənədək Ceyhun bəy "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru olmuşdur Azərbaycan nümayəndə heyətinin konfrans ərəfəsində Fransanın paytaxtında çap etdirdiyi kitablar, bülletenlər və s. materiallar o dövrdə böyük əhəmiyyətə malik idi. Fransız və ingilis dillərində çap olunmuş "Qafqaz Azərbaycan Respublikası", "Qafqaz Azərbaycan Respublikasının sülh konfransına memorrandumu" da çox maraqlıdır. Burada həmçinin Azərbaycan nümayəndəliyinin aylıq bülleteni də çap olunurdu.Bunlardan başqa, mühacirət illərində Ceyhun bəy digər qəzet və jurnallarla, radio ilə də əməkdaşlıq etmiş, Azərbaycanla bağlı çoxsaylı məqalələr yazmış, tədqiqatlar aparmışdır.Qarabağ folkloru və dialektikasına aid kitab yazaraq, onu Fransa cəmiyyətində...
17 Sentyabr 2026, 10:16
İnsanlar niyə zəngli saat çalmadan əvvəl oyanırlar? – Beynin daxili saatının sirri
Heç düşünmüsünüzmü ki, bəzi insanlar niyə zəngli saat çalmamışdan bir neçə dəqiqə əvvəl gözlərini açırlar? Telefonun və ya zəngli saatın səsi gəlmədən oyanmaq bəzən təsadüf kimi görünə bilər. Lakin insan hər gün təxminən eyni vaxtda yatıb eyni vaxtda qalxırsa, orqanizmin müəyyən rejimə uyğunlaşması bu hadisənin səbəblərindən biri ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, insan orqanizmində yuxu və oyaqlıq dövrünü tənzimləyən mürəkkəb daxili saat sistemi mövcuddur. Bu sistem sirkadiyan ritm adlanır və təxminən 24 saatlıq dövr ərzində müxtəlif fizioloji proseslərin vaxtını tənzimləyir. Yuxuya getmək, oyanmaq, bədən temperaturunun dəyişməsi, hormonların ifrazı və gün ərzində ayıqlıq səviyyəsi bu ritmlə əlaqəlidir. Beyində yerləşən supraxiazmatik nüvə...
17 Sentyabr 2026, 09:30
Yuxuda bir yerə çatmamaq nə deməkdir? – Mütəxəssislərdən AÇIQLAMA
Bir çox insan yuxuda müəyyən bir yerə, görüşə, işə, imtahana və ya başqa bir ünvana çatmağa çalışdığını, lakin nə qədər səy göstərsə də, mənzil başına yetişə bilmədiyini görür. Bəzən insan yuxuda yolun uzandığını, nəqliyyat vasitəsini qaçırdığını, qarşısına müxtəlif maneələrin çıxdığını və ya vaxtın bitdiyini hiss edir. Belə yuxular xüsusilə təkrarlananda insanlarda bunun hansısa xüsusi məna daşıdığı ilə bağlı suallar yaranır.Citypost.az xəbər verir ki, yuxuların konkret və hamı üçün eyni şəkildə izah edilən “lüğəti” yoxdur. Yəni yuxuda bir yerə çata bilməmək avtomatik olaraq müəyyən bir hadisənin baş verəcəyini və ya konkret psixoloji problemin olduğunu göstərmir. Bununla belə, yuxu araşdırmalarında təkrarlanan və...
17 Sentyabr 2026, 08:30
İşıldaböcəklər qaranlıqda necə işıq saçır? – Təbiətin heyrətamiz sirri
Heç düşündünüzmü, qaranlıq bir gecədə ətrafı işıqlandıran işıldaböcəklər necə işıq saçır? Təbiətdə öz bədənində işıq yarada bilən canlıların sayı kifayət qədər azdır. İşıldaböcəklər isə bu baxımdan ən maraqlı canlılardan biridir. Onların gecənin qaranlığında bir anda yanıb-sönən sarımtıl, yaşıl və ya narıncı işığı sadəcə gözəl görüntü deyil, orqanizmdə baş verən olduqca mürəkkəb kimyəvi prosesin nəticəsidir.Citypost.az xəbər verir ki, ışıldaböcəklər əslində milçək deyil, böcəklər qrupuna aid olan canlılardır. Dünyada 2 mindən çox işıldaböcəyi növünün olduğu bildirilir və onların hamısı eyni şəkildə işıq saçmır. Bəzi növlərdə yetkin fərdlər işıq yaradır, bəzilərində isə əsasən sürfə mərhələsində işıqlanma müşahidə olunur. Yetkin işıldaböcəklərin işığı isə xüsusilə...
16 Sentyabr 2026, 11:20
Almalar niyə suda batmır? – Bunun səbəbi düşündüyünüzdən daha maraqlıdır
Heç düşündünüzmü, almaları suya atanda niyə batmır? Əlinizə bir alma götürüb su dolu qaba atsanız, onun dibə getmək əvəzinə suyun səthində qaldığını görəcəksiniz. İlk baxışda bu, adi və çox da diqqət çəkməyən bir hadisə kimi görünə bilər. Lakin almanın suda üzməsinin arxasında olduqca maraqlı fiziki səbəb dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, əslində almanın sirri onun içində gizlənən havadır. Alma tamamilə bərk və sıx quruluşa malik deyil. Meyvənin hüceyrələri arasında çoxlu sayda kiçik hava boşluqları mövcuddur. Bu boşluqlar almanın ümumi sıxlığını azaldır. Nəticədə alma bütövlükdə sudan daha az sıx olduğu üçün suyun dibinə batmır və səthdə qalır. Məhz buna görə alma müəyyən...
16 Sentyabr 2026, 10:18
Pələng niyə narıncıdır, amma ovuna görünmür? – Təbiətin mükəmməl kamuflyajı
Pələngə baxanda onun narıncı rəngli kürkünün meşədə necə gizlənə bildiyini anlamaq ilk baxışda çətin görünür. Axı narıncı rəng insan gözü üçün kifayət qədər parlaq və diqqətçəkəndir. Xüsusilə yaşıl otların, kolların və ağacların arasında narıncı rəngli bir heyvanın asanlıqla seçiləcəyini düşünmək olar. Ancaq təbiətdə pələngin əsas üstünlüklərindən biri məhz onun bu rəngidir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bunun səbəbi pələngin ovladığı heyvanların dünyanı bizim gördüyümüz kimi görməməsidir. İnsanların əksəriyyətində rəngləri ayırd etməyə imkan verən üç əsas tip konus hüceyrəsi var. Buna görə də biz geniş rəng diapazonunu, o cümlədən narıncı, qırmızı və yaşıl rəngləri bir-birindən nisbətən asan ayıra bilirik.Lakin pələnglərin əsas ovlarından olan maral...
15 Sentyabr 2026, 10:30
