Ceyhun bəy Hacıbəyli Stalinin tələsinə niyə düşmədi?
Maraqlı 17 Sentyabr 2026, 10:16
218
Cümhuriyyət hökuməti tərəfindən 1919-cu ilin yanvarında Paris sülh konfransında iştirak etmək üçün nümayəndə heyətinin tərkibində xaricə yola düşənədək Ceyhun bəy "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru olmuşdur Azərbaycan nümayəndə heyətinin konfrans ərəfəsində Fransanın paytaxtında çap etdirdiyi kitablar, bülletenlər və s. materiallar o dövrdə böyük əhəmiyyətə malik idi. Fransız və ingilis dillərində çap olunmuş "Qafqaz Azərbaycan Respublikası", "Qafqaz Azərbaycan Respublikasının sülh konfransına memorrandumu" da çox maraqlıdır.
Burada həmçinin Azərbaycan nümayəndəliyinin aylıq bülleteni də çap olunurdu.Bunlardan başqa, mühacirət illərində Ceyhun bəy digər qəzet və jurnallarla, radio ilə də əməkdaşlıq etmiş, Azərbaycanla bağlı çoxsaylı məqalələr yazmış, tədqiqatlar aparmışdır.
Qarabağ folkloru və dialektikasına aid kitab yazaraq, onu Fransa cəmiyyətində təbliğ edib.
1920-ci illərdə Üzeyir bəy qardaşına məktublar yazaraq geri dönməsini xahiş edirdi. Lakin SSRİ-də repressiya dalğasının yaxınlaşdığını, xüsusən 1930-cu illərin ortalarında vəziyyətin kritik həddə çatdığını görən Üzeyir bəy qardaşını qorumaq üçün dərhal bu dəvətləri dayandırır və gizli ismarışlarla ona "gəlmə, buralar təhlükəlidir" mesajını ötürür.
Ceyhun bəyin yazdığı "Nejdanovun işi" (https://kulis.az/.../edebi.../xeber________________-10491) və sovet rejimi əleyhinə digər kəskin yazıları onun Bakıya addım atan kimi güllələnəcəyinə zəmanət verirdi.
1937-ci il aprelin 30-da Azərbaycan Opera və Balet Teatrında "Koroğlu" operası ilk dəfə tamaşaya qoyuldu. Bu opera Azərbaycanda ilk klassik opera hesab olunur. 1938-ci ilin mayında Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti günlərində Üzeyir bəyin Stalinlə ünsiyyət qurmaq imkanı yaranır.
Qardaşının Vətənə qayıtması üçün izni istəyən zaman "Ona yazın qayıtsın vətənə, biz onu evlə, işlə təmin edərik" təklifin edən Stalin öz rəhmini göstərmir, əslində isə o, bəstəkarı yoxlamaq üçün etdiyi bir siyasi manevr idi. Üzeyir bəy qardaşına bu barədə yazsa da, Ceyhun bəy Stalinin bu "humanizminə" zərrə qədər inanmamış və Parisdə qalmışdır.
Ceyhun Hacıbəyli Avropada aşkar surətdə Stalin rejiminə qarşı amansız mücadilə aparırdı. Stalin isə elə adam idi ki, onun rəhm anlayışı altında daima qisas elementləri olub. Stalinin etdiyi NKVD-nin tez-tez istifadə etdiyi strateji bir gediş idi ki, ona qarşı olanları ələ keçirə bilsin. Yüz opera olsa belə Stalin kinli adam kimi qisas almaq üçün cilddən cildə girə bilirdi. Yazıçı Aleksandr Kuprin, şairə Marina Svetayeva və digərlərini o beləcə tələyə sala bilmişdi.
Stalin insanlarla, xüsusən də yaradıcı ziyalılarla psixoloji oyunlar oynamağı çox sevirdi. O, bir gün insanı ən yüksək zirvəyə qaldıra, ertəsi gün isə dərhal güllələdə bilərdi. Məsələn, dahi rus yazıçısı Mixail Bulqakovu şəxsən telefonla zəng edib teatra işə düzəldir, lakin eyni zamanda əsərlərini qadağan edərək onu mənəvi cəhətdən məhv edirdi
Stalinin planı sadə idi, əvvəlcə şirin vədlərlə Ceyhunu Parisdən Bakıya gətirmək, arxayınlaşdırmaq və sonra səssizcə yox etmək.
Tarix Ceyhun bəyin tamamilə haqlı olduğunu sübut etdi.
Bu da Üzeyir bəyə əlavə dərd olur. Son nəfəsinə qədər Ceyhunu görmək arzusu ilə yaşayır. O, ölümünə saatlar qala Səməd Vurğundan xahiş edir ki, əgər bir gün qardaşı vətənə dönüb burada vəfat edərsə, onun öz məzarının yanında dəfn etsinlər.
Deyilənlərə görə Üzeyir bəy son nəfəsində “Ceyhun” deyərək, dünyasını dəyişib.
Dəyərli Ramiz Abutalıbov, Cemil Hasanli , Bedirxan Ahmedov , Abid Tahirli, Nəsiman Yaqublu, Ədalət Tahirzadə, Dilgam Ahmed , Vaqif Sultanlı ,Lətifə Əliyeva və digər alim və tədqiqatçıların sayəsində biz Ceyhun bəy barəsində ətraflı məlumatlar əldə edə bilirik
Prof.Dr. Zaur Aliyev
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
İnsanlar niyə zəngli saat çalmadan əvvəl oyanırlar? – Beynin daxili saatının sirri
Heç düşünmüsünüzmü ki, bəzi insanlar niyə zəngli saat çalmamışdan bir neçə dəqiqə əvvəl gözlərini açırlar? Telefonun və ya zəngli saatın səsi gəlmədən oyanmaq bəzən təsadüf kimi görünə bilər. Lakin insan hər gün təxminən eyni vaxtda yatıb eyni vaxtda qalxırsa, orqanizmin müəyyən rejimə uyğunlaşması bu hadisənin səbəblərindən biri ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, insan orqanizmində yuxu və oyaqlıq dövrünü tənzimləyən mürəkkəb daxili saat sistemi mövcuddur. Bu sistem sirkadiyan ritm adlanır və təxminən 24 saatlıq dövr ərzində müxtəlif fizioloji proseslərin vaxtını tənzimləyir. Yuxuya getmək, oyanmaq, bədən temperaturunun dəyişməsi, hormonların ifrazı və gün ərzində ayıqlıq səviyyəsi bu ritmlə əlaqəlidir. Beyində yerləşən supraxiazmatik nüvə...
17 Sentyabr 2026, 09:30
Yuxuda bir yerə çatmamaq nə deməkdir? – Mütəxəssislərdən AÇIQLAMA
Bir çox insan yuxuda müəyyən bir yerə, görüşə, işə, imtahana və ya başqa bir ünvana çatmağa çalışdığını, lakin nə qədər səy göstərsə də, mənzil başına yetişə bilmədiyini görür. Bəzən insan yuxuda yolun uzandığını, nəqliyyat vasitəsini qaçırdığını, qarşısına müxtəlif maneələrin çıxdığını və ya vaxtın bitdiyini hiss edir. Belə yuxular xüsusilə təkrarlananda insanlarda bunun hansısa xüsusi məna daşıdığı ilə bağlı suallar yaranır.Citypost.az xəbər verir ki, yuxuların konkret və hamı üçün eyni şəkildə izah edilən “lüğəti” yoxdur. Yəni yuxuda bir yerə çata bilməmək avtomatik olaraq müəyyən bir hadisənin baş verəcəyini və ya konkret psixoloji problemin olduğunu göstərmir. Bununla belə, yuxu araşdırmalarında təkrarlanan və...
17 Sentyabr 2026, 08:30
İşıldaböcəklər qaranlıqda necə işıq saçır? – Təbiətin heyrətamiz sirri
Heç düşündünüzmü, qaranlıq bir gecədə ətrafı işıqlandıran işıldaböcəklər necə işıq saçır? Təbiətdə öz bədənində işıq yarada bilən canlıların sayı kifayət qədər azdır. İşıldaböcəklər isə bu baxımdan ən maraqlı canlılardan biridir. Onların gecənin qaranlığında bir anda yanıb-sönən sarımtıl, yaşıl və ya narıncı işığı sadəcə gözəl görüntü deyil, orqanizmdə baş verən olduqca mürəkkəb kimyəvi prosesin nəticəsidir.Citypost.az xəbər verir ki, ışıldaböcəklər əslində milçək deyil, böcəklər qrupuna aid olan canlılardır. Dünyada 2 mindən çox işıldaböcəyi növünün olduğu bildirilir və onların hamısı eyni şəkildə işıq saçmır. Bəzi növlərdə yetkin fərdlər işıq yaradır, bəzilərində isə əsasən sürfə mərhələsində işıqlanma müşahidə olunur. Yetkin işıldaböcəklərin işığı isə xüsusilə...
16 Sentyabr 2026, 11:20
Almalar niyə suda batmır? – Bunun səbəbi düşündüyünüzdən daha maraqlıdır
Heç düşündünüzmü, almaları suya atanda niyə batmır? Əlinizə bir alma götürüb su dolu qaba atsanız, onun dibə getmək əvəzinə suyun səthində qaldığını görəcəksiniz. İlk baxışda bu, adi və çox da diqqət çəkməyən bir hadisə kimi görünə bilər. Lakin almanın suda üzməsinin arxasında olduqca maraqlı fiziki səbəb dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, əslində almanın sirri onun içində gizlənən havadır. Alma tamamilə bərk və sıx quruluşa malik deyil. Meyvənin hüceyrələri arasında çoxlu sayda kiçik hava boşluqları mövcuddur. Bu boşluqlar almanın ümumi sıxlığını azaldır. Nəticədə alma bütövlükdə sudan daha az sıx olduğu üçün suyun dibinə batmır və səthdə qalır. Məhz buna görə alma müəyyən...
16 Sentyabr 2026, 10:18
Pələng niyə narıncıdır, amma ovuna görünmür? – Təbiətin mükəmməl kamuflyajı
Pələngə baxanda onun narıncı rəngli kürkünün meşədə necə gizlənə bildiyini anlamaq ilk baxışda çətin görünür. Axı narıncı rəng insan gözü üçün kifayət qədər parlaq və diqqətçəkəndir. Xüsusilə yaşıl otların, kolların və ağacların arasında narıncı rəngli bir heyvanın asanlıqla seçiləcəyini düşünmək olar. Ancaq təbiətdə pələngin əsas üstünlüklərindən biri məhz onun bu rəngidir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bunun səbəbi pələngin ovladığı heyvanların dünyanı bizim gördüyümüz kimi görməməsidir. İnsanların əksəriyyətində rəngləri ayırd etməyə imkan verən üç əsas tip konus hüceyrəsi var. Buna görə də biz geniş rəng diapazonunu, o cümlədən narıncı, qırmızı və yaşıl rəngləri bir-birindən nisbətən asan ayıra bilirik.Lakin pələnglərin əsas ovlarından olan maral...
15 Sentyabr 2026, 10:30
Gecə boyu sağa-sola dönürük, bəs niyə yataqdan düşmürük?
Gecə boyunca dəfələrlə sağa-sola çevrilməyimizə, bəzən hətta yuxuda bədənimizin vəziyyətini heç hiss etməməyimizə baxmayaraq, çox vaxt səhər gözümüzü açanda özümüzü yenə yatağın üzərində tapırıq. Bəs yuxuda olduğumuz halda beynimiz bədənimizin harada yerləşdiyini necə bilir? Niyə hər dəfə yatağın kənarına yaxınlaşanda yerə yuvarlanmırıq?Citypost.az xəbər verir ki, bunun səbəblərindən biri beynimizin propriosepsiya adlanan mühüm duyğu sistemindən istifadə etməsidir. Propriosepsiya sadə dillə desək, insanın gözləri bağlı və ya ətrafına baxmadan belə bədəninin hansı vəziyyətdə olduğunu hiss etməsinə imkan verən daxili “mövqe duyğusudur”. Əzələlərdən, vətərlərdən və oynaqlardan gələn siqnallar vasitəsilə beyin qollarımızın, ayaqlarımızın və gövdəmizin hansı vəziyyətdə olduğunu müəyyənləşdirə bilir. Məsələn, gözlərinizi yumub əlinizi...
15 Sentyabr 2026, 09:30
