Əti bişirməzdən əvvəl yumaq lazımdır? – Qida təhlükəsizliyi haqqında yayılmış yanlışlıq
Qurman 06 Avqust 2026, 22:06
492
Mətbəxdə nəsil-nəsil ötürülən və təmizlik rəmzi sayılan vərdişlərdən biri də çiy əti bişirməzdən öncə su altında yumaqdır. Əksəriyyətimiz elə zənn edirik ki, əti krantın altında yaxalamaqla üzərindəki mikrob və bakteriyaları təmizləyir, yeməyi daha gigiyenik hala gətiririk. Lakin daxili və xarici qida təhlükəsizliyi agentliklərinin, mikrobioloqların birgə rəyi bunun tam əksini deyir: çiy əti yumaq fayda vermək bir yana, mətbəxdə kütləvi bakteriya yayılmasına zəmin yaradan ən təhlükəli vərdişlərdən biridir.
Citypost.az xəbər verir ki, məsələnin mahiyyəti mikroskopik səviyyədə baş verən fiziki prosesdə gizlənir. Çiy qırmızı ətin, xüsusilə də toyuq ətinin səthində Campylobacter və Salmonella kimi kəskin mədə-bağırsaq zəhərlənmələrinə yol açan zərərli mikroorqanizmlər məskən salır. Əti suyun altına tutduqda suyun təzyiqi həmin bakteriyaları məhv etmir, əksinə, mikroskopik su damcıları vasitəsilə 80-90 santimetr radiusda hər tərəfə sıçradır. Bu hal elmdə "çarpaz çirklənmə" adlanır. Ətin səthindən sıçrayan su damcıları çanağın (rakovinanın) ətrafına, yaxınlıqdakı təmiz qablara, kəsmə taxtasına, mətbəx dəsmalına və hətta çiy halda yeyiləcək göyərtilərin üzərinə hopur.
Mikrobioloji baxımdan suyu ətin üzərindəki bakteriyaları təmizləməyə gücü çatmır, çünki bu mikroblar ət liflərinə möhkəm yapışmış vəziyyətdə olur. Onları məhv etməyin yeganə və yüzfaizli etibarlı yolu düzgün temperaturda istilik emalıdır. Ət bişərkən daxili temperatur 70-75 dərəcəyə çatdıqda tərkibindəki bütün patogen bakteriyalar tamamilə məhv olur. Yəni, əti yumadan birbaşa qazana, tavaya və ya sobaya qoyduqda belə, istilik onun təmizliyini tam təmin edir, su altına tutmaq isə sadəcə riskləri artırır.
Əgər ətin üzərində su, qan və ya kiçik sümük qırıntıları varsa, onu krant altında yumaq əvəzinə birdəfəlik mətbəx kağız salfeti ilə yüngülcə qurulamaq tövsiyə olunur. İstifadə olunan salfet dərhal zibil qutusuna atılmalı, ətlə təmasda olan kəsmə taxtası və bıçaqlar isti su və sabunla yaxşıca yuyulmalıdır. Eyni zamanda çiy ətə toxunduqdan sonra əlləri ən azı 20 saniyə sabunlamaq şərtilə təmizləmək lazımdır. Mətbəxdə illərlə formalaşan bu yanlış vərdişdən imtina etmək ailənizi gözlənilməz qida zəhərlənmələrindən qorumağın ən sadə yoludur.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Kofeyə süd qatanda antioksidantlar yox olur?
Səhər saatlarında bir fincan kofe içmək milyonlarla insanın əvəzolunmaz gündəlik ritualıdır. Qara kofenin tünd və acı dadını yumşaltmaq, daha kremli bir tekstura əldə etmək üçün ona süd əlavə etmək də bir o qədər geniş yayılıb. Lakin sağlamlıq və qidalanma dairələrində illərdir cavabı mübahisə doğuran vacib bir sual var: Kofeyə süd qatdıqda onun tərkibindəki faydalı antioksidantlar neytrallaşır və yox olurmu? Qida kimyaçıları və molekulyar biologiya mütəxəssislərinin aparıcı tədqiqatları bu suala aydınlıq gətirərək, kofe və südün molekulyar səviyyədəki qarşılıqlı təsirini ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, kofe təbiətdə xlorogen turşusu (CGA) başda olmaqla, polifenollar adlanan güclü antioksidantlarla ən zəngin qidalardan biridir. Bu antioksidantlar...
06 Avqust 2026, 10:26
Restoranda "Təzə balıq" sifariş edərkən bu detala baxın: Şeflərin gizlətdiyi test
Restoranda dəniz məhsulları yemək xüsusi bir həzz olsa da, menyuda "günlük təzə balıq" yazısı hər zaman reallığı əks etdirmir. Bir çox restoranlar həftələrlə dondurucuda qalmış və ya təravətini itirməyə başlamış balıqları xüsusi ədviyyatlar, souslar və təqdimat üsulları ilə "təzə" kimi təqdim etməkdə ustalaşıblar. Lakin peşəkar mətbəx sirrlərini bilən şeflərin tətbiq etdiyi sadə bir test sayəsində masanıza gələn balığın həqiqətən təzə, yoxsa dondurulub yenidən əridilmiş olduğunu saniyələr ərzində təyin edə bilərsiniz.Citypost.az xəbər verir ki, restoran masasında balığın təravətini yoxlamağın ən etibarlı metodu onun gözlərinə, qəlsəmələrinə və ən əsası ətin elastikliyinə (toxuma testinə) diqqət yetirməkdir. Əgər balıq bütöv halda bişirilib təqdim olunubsa,...
05 Avqust 2026, 18:28
Qəhvə dənələrinin üzərindəki yağ nəyi göstərir? – Keyfiyyət, yoxsa köhnəlmə əlaməti?
Qəhvə həvəskarlarının və mütəxəssislərin tez-tez mübahisə etdiyi, istehlakçıların isə mağaza rəflərində ən çox diqqət yetirdiyi məqamlardan biri qəhvə dənələrinin üzərindəki parlaq, yağlı təbəqədir. Çox vaxt bu parlaq görünüş qəhvənin daha təravətli, zəngin və tünd dada malik olmasının göstəricisi kimi qəbul edilir. Lakin qida kimyası və qəhvə qovurma (roasting) sənətinin təhlili göstərir ki, dənələrin səthindəki yağ heç də hər zaman yüksək keyfiyyət mənasına gəlmir; əksinə, bəzən köhnəlmə və ya yanlış qovrulma əlaməti ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, qəhvə dənəsinin daxilində təbii efir yağları və lipidlər mövcuddur. Çiy qəhvə dənəsində bu yağlar hüceyrə daxilində gizli qalır. Qəhvə qovrulmağa başladıqda temperaturun təsirindən dənənin...
05 Avqust 2026, 16:48
Dondurucuda donan ətin üstündəki "Buz kristalları": Qidanın keyfiyyəti və təhlükəsizliyi haqqında nə deyir?
Əti uzun müddət saxlamaq üçün dondurucuya qoyduqda bir müddət sonra onun üzərində bəyaz, şaxtalı buz kristallarının əmələ gəldiyini və ya ətin rənginin solğunlaşdığını müşahidə edirik. Bir çox insan bu mənzərəni gördükdə ətin xarab olduğunu düşünərək onu atmağa tələsir, bəziləri isə bu buzu sadəcə adi dondurma prosesinin təbii nəticəsi sayaraq diqqət yetirmir. Lakin qida texnologiyası və mikrobiologiya mütəxəssislərinin fikrincə, dondurulmuş ətin üzərindəki bu kristallar qidanın keyfiyyəti, saxlanma şəraiti və dadı haqqında vacib siqnallar verir.Citypost.az xəbər verir ki, elmi dildə bu hadisə "dondurucu yanğısı" (freezer burn) və ya sublimasiya prosesi adlanır. Ətin tərkibindəki su dondurucunun aşağı temperaturunda buz halına gəlir. Lakin ət...
05 Avqust 2026, 14:00
Pomidor niyə otaq temperaturunda qalmalıdır? – Dad hüceyrələrini "donduran" soyuq faktı
Mətbəxdə tərəvəzlərin təravətini qorumaq üçün onları dərhal soyuducuya yerləşdirmək bir çoxumuz üçün avtomatik bir vərdişə çevrilib. Lakin alış-veriş çantasından çıxan təzə, ətirli pomidorları soyuducuya qoymaq onların keyfiyyətinə vurulan en böyük zərbələrdən biridir. Qida elmi və genetika sahəsində aparılan araştırmalar göstərir ki, al-qırmızı və şirəli pomidorların soyuducuya qoyulduqdan sonra dadsız, samana bənzər bir teksturaya çevrilməsi sadəcə təsəvvür deyil, genetik səviyyədə baş verən biokimyəvi bir prosesdir.Citypost.az xəbər verir ki, pomidorun özünəməxsus dadı və ətri onun tərkibindəki şəkər, turşular və volatil (uçucu) aromatik birləşmələrin mükəmməl balansından yaranır. Mütəxəssislərin araşdırmalarına əsasən, pomidor 12 dərəcədən aşağı temperaturla qarşılaşdıqda onun daxilindəki "dad genləri" (xüsusilə volatile maddələrin...
05 Avqust 2026, 09:14
Kofeyə duz qatmaq vərdişi: Dad reseptorlarını aldatmağın elmi izahı
Kofe həvəskarlarının və peşəkar baristaların son zamanlar sıxlıqla tətbiq etdiyi unikal vərdişlərdən biri də dəmləmə prosesində və ya fincana bir çimdik duz əlavə etməkdir. İlk baxışdan bu kombinasiya qəribə və hətta kofenin dadını korlayacaq bir addım kimi görünə bilər. Lakin gastronomiya elmi və neyrofiziologiya sahəsində aparılan araştırmalar göstərir ki, kofeyə natrium-xlorid (duz) qatmaq sadəcə dad təcrübəsini zənginləşdirmir, həm də dildəki dad reseptorlarının iş prinsiplərini birbaşa dəyişdirir.Citypost.az xəbər verir ki, bu qeyri-adi vərdişin arxasında duran ən əsas elmi mexanizm duzun acı dadı neytrallaşdırmaq xüsusiyyətidir. Kofe tərkibindəki "piron" və "fenilindan" kimi maddələr səbəbindən təbii acılığa malikdir. İnsan dilindəki acı dad reseptorları natrium...
05 Avqust 2026, 08:26
