Qatarlar hamar metal təkərlərlə yoxuşu necə qalxır?  

İlk baxışda qəribə görünə bilər: tonlarla ağırlığa malik qatarlar hamar metal təkərlər üzərində hərəkət edir, relslər də metaldandır. Buna baxmayaraq, onlar uzun məsafələri qət edir, yüksək sürətlə hərəkət edir və hətta yoxuşları rahatlıqla qalxa bilirlər. Bəs sürüşkən görünən bu sistem necə işləyir?

Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində qatarların hərəkəti təkərlə rels arasındakı sürtünmə qüvvəsinə əsaslanır.

Metalın metal üzərində sürtünmə əmsalı avtomobil təkərlərinin asfaltla təmasından daha aşağı olsa da, qatarların böyük çəkisi təkərlərin relsə sıx təzyiq göstərməsinə imkan yaradır. Bu da normal şəraitdə kifayət qədər tutunma qüvvəsi yaradır.

Lakin yoxuşlarda vəziyyət dəyişir. Qatarın ağırlıq qüvvəsinin bir hissəsi onu geriyə doğru çəkməyə başlayır. Xüsusilə yağışlı və ya şaxtalı havalarda relslərin səthi sürüşkənləşir və təkərlərin relslə təması zəifləyir. Nəticədə təkərlər fırlansa da, qatar irəliləməkdə çətinlik çəkə və patinaj yarana bilər.

Məhz belə halların qarşısını almaq üçün lokomotivlərdə xüsusi qum sistemi quraşdırılır. Dəmir yolu mütəxəssislərinin "qum qutusu" və ya "qum sistemi" adlandırdığı bu mexanizm lazım gəldikdə təkərlərin qarşısındakı relslərin üzərinə incə qum səpir.

Həmçinin oxuyun

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu

Deputat Zaur Şükürov: "Azərbaycan cənub marşrutlarındakı riskləri balanslaşdıran əsas qovşaqdır"   

Qum relslə təkər arasındakı sürtünməni artırır və təkərlərin relsləri daha möhkəm tutmasına kömək edir. Bunun sayəsində qatar dik yoxuşlarda, yağışlı havalarda və ya sürüşkən relslərdə belə hərəkət qabiliyyətini qoruyur. Bu sistem xüsusilə yük qatarlarında və dağlıq ərazilərdən keçən marşrutlarda böyük əhəmiyyət daşıyır.

Maraqlıdır ki, qatarların təhlükəsiz hərəkətində bəzən ən mürəkkəb texnologiyalar deyil, məhz sadə həllər mühüm rol oynayır. Bir ovuc qum yüzlərlə ton ağırlığında qatarın sürüşməsinin qarşısını ala və onun təhlükəsiz şəkildə mənzil başına çatmasına kömək edə bilir.

Beləliklə, qatarların yoxuşları rahatlıqla qalxmasının sirri yalnız güclü mühərriklərdə deyil, həm də təkərlərlə relslər arasındakı sürtünməni artıran ağıllı texniki həllərdə gizlənir. Qum sistemi isə bu həllərin ən sadə, lakin ən effektiv nümunələrindən biridir.

Əli