Gözlərimiz rəngləri necə görür? – Qadınlar və kişilər arasındakı fərqin elmi izahı

Etrafımızdakı aləmi möhtəşəm rəng çalarları ilə qavramağımız təbiətin gözümüzə bəxş etdiyi mürəkkəb bir biologiya sayəsində mümkündür. Vizual dünyamızın formalaşmasında gözün ən arxa hissəsində — torlu təbəqədə (retina) yerləşən iki xüsusi fotoreseptor hüceyrə qrupu əsas rol oynayır: çöpçüklər və kolbacıqlar.

Citypost.az xəbər verir ki, çöpçük hüceyrələri əsasən işığın az olduğu qaranlıq mühitdə görməyi və hərəkətləri tutmağı təmin edir. Rəngləri və onların ən incə çalarlarını seçmək işi isə tamamilə kolbacıq hüceyrələrinin üzərinə düşür. İnsan gözündə üç fərqli növ kolbacıq hüceyrəsi mövcuddur: bunlardan biri qırmızı, ikincisi yaşıl, üçüncüsü isə göy işıq dalğalarına həssasdır. Biz hər hansı bir əşyaya baxdıqda, bu üç növ kolbacıq fərqli dərəcələrdə qıcıqlanır və beyinə elektrik siqnalları göndərir. Beynin vizual mərkəzi isə gələn bu üç əsas siqnalı bir növ rəssam kimi bir-birinə qataraq milyonlarla fərqli çaları gözümüzün önündə canlandırır.

Lakin rənglərin qavranılması prosesi hər kəsdə, xüsusilə də qadınlar və kişilər arasında eyni cür baş vermir. Gündəlik həyatda çox zaman zarafat mövzusu olan "qadınların rəng tonlarını daha incə ayırd etməsi" faktı sadəcə bir vərdiş və ya dildəki söz ehtiyatının zənginliyi deyil. Bunun arxasında dərin genetik və neyrobioloji səbəblər dayanır.

Qadın və kişilərin rəng qavrayışındakı ən böyük fərq genetik kodlarımızdan qaynaqlanır. Qırmızı və yaşıl rəngləri tutan kolbacıq hüceyrələrinin zülal kodları birbaşa X xromosomunda daşınır. Biologiyadan bildiyimiz kimi, qadınlar iki X xromosomuna (XX), kişilər isə bir X və bir Y xromosomuna (XY) malikdirlər.

Qadınların iki X xromosomuna sahib olması onlara böyük genetik üstünlük kazandırır. Əgər X xromosomunun birində rəng geni zəif və ya qüsurludursa, ikinci X xromosomu həmin nöqsanı kompensasiya edir. Hətta bu genetik rahatlıq sayəsində qadınların gözündəki kolbacıq hüceyrələri rəng spektrindəki incə keçidləri, xüsusilə qırmızı, narıncı, sarı və çəhrayı tonların ən kiçik variasiyalarını belə çox rahatlıqla tutur. Məsələn, bir kişinin sadəcə "qırmızı" kimi gördüyü bir köynəyə qadının "al-qırmızı", "mərcan", "nar çiçəyi" və ya "bordo" deməsi sırf bu genetik həssaslıqla bağlıdır.

Bəzi nadir hallarda mutasiya nəticəsində bəzi qadınlarda dördüncü növ kolbacıq hüceyrəsi də formalaşır (tetraxromatiya). Bu cür qadınlar adi insanların heç vaxt seçə bilmədiyi 100 milyona yaxın əlavə rəng çalarını görə bilirlər.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Kişilərdə isə cəmi bir X xromosomu olduğu üçün qırmızı və yaşıl rəng genlərində hər hansı bir çatışmazlıq olduqda, bunu əvəzləyəcək ikinci bir xromosom olmur. Məhz buna görə də dünyada rəng korluğu (daltonizm) xəstəliyi kişilərdə qadınlara nisbətən qat-qat çox rast gəlinir.

Fərq yalnız genetikada bitmir. Kişi orqanizmindəki yüksək testosteron hormonu beynin görmə mərkəzinin (vizual qabıq) inkişafına fərqli təsir göstərir. Neyroloji tədqiqatlar göstərir ki, kişilərin gözü rəng tonlarının incəliyindən ziyadə, hərəkət edən obyektləri uzaqdan izləməyə, məsafəni təyin etməyə və sürətli dəyişiklikləri tutmağa daha yaxşı uyğunlaşıb. Kişilər rəng tonlarını qadınlarla eyni dəqiqlikdə seçmək üçün daha çox işıq intensivliyinə ehtiyac duyurlar, buna görə də bəzi rənglər kişilərə bir qədər daha tünd və ya solğun görünə bilər.

Gözlərimizin quruluşu və beynimizin işləmə mexanizmi minilliklər boyu formalaşaraq hər iki cinsə dünyanı özünəməxsus zənginlikdə və fərqli rakursdan görmək imkanı bəxş etmişdir.

Səkinə Yusifova/Citypost.az