Yeməyi tez yeyənlərin nəzərinə: Beynin "doydum" siqnalı niyə 20 dəqiqə gecikir?
Maraqlı 03 Avqust 2026, 22:27
382
Yeməyi böyük tikələrlə və tələsik udmaq müasir həyatın gərgin ritmində bir çoxumuzun mənimsədiyi ən zərərli vərdişlərdən biridir. Süfrə arxasında cəmi beş-on dəqiqə vaxt keçirməyimizə baxmayaraq, bir qədər sonra mədəmizdə dözülməz bir ağırlıq və həddindən artıq toxluq narahatlığı hiss edirik. Bu halın təməlində fiziki olaraq dolmuş mədə ilə onu idarə edən mərkəzi sinir sistemi arasındakı vaxt fərqi dayanır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, mədə ağzınadək dolu olsa bile, beynimizin "artıq doydun, yeməyi saxla" əmrini verməsi təxminən 20 dəqiqə vaxt aparır.
Citypost.az xəbər verir ki, bu bioloji gecikmə mürəkkəb hormonal və neyroloji zəncirvari reaksiya ilə izah olunur. Yemək qəbulu zamanı mədə genişlənsə də, sırf mexaniki dolma beynə tam toxluq siqnalı vermək üçün kifayət etmir. Həqiqi toxluq hissinin formalaşması üçün qidaların mədədən nazik bağırsağa keçməsi və burada xüsusi toxluq hormonlarının (kolesistokinin, GLP-1 və PYY) sintez olunması vacibdir. Bu hormonlar qan dövranına ifraz edilir və qan vasitəsilə beynin aclıq və toxluq mərkəzi olan hipotalamusa çatır. Bu kimyəvi siqnalların sintez olunub beyinə çatması və oradakı reseptorlar tərəfindən emal edilməsi məhz 15–20 dəqiqəlik zaman dilimini əhatə edir.
Eyni zamanda, ağızda çeynəmə prosesi də bu zəncirin mühüm halqasıdır. Qida tələsik udulduqda çeynəmə aktı azaldığı üçün beyinə "qidalanma davam edir" siqnalı yetərincə çatmir və tüpürcəkdəki ilk həzm fermentləri işə düşməyə imkan tapmır. Bu zaman insan 20 dəqiqəlik gecikmə pəncərəsində bədəninin əslində ehtiyacı olan porsiyadan qat-qat artıq kalori qəbul etmiş olur. Mütəmadi olaraq sürətli yemək nəticəsində orqanizm davamlı olaraq artıq yükə məruz qalır ki, bu da zamanla piylənmə, metabolik sindrom, mədə ekşiməsi və köp kimi xroniki problemlərə yol açır.
Bu bioloji vaxt mexanizmini nəzarətdə saxlamaq üçün şeflər və diyetoloqlar sadə vərdişləri təklif edirlər. Hər bir tikəni təxminən 20-30 dəfə həvəslə çeynəmək, udumlar arasında çəngəl-qaşığı masaya qoymaq və ya yemək zamanı diqqəti telefon və televizora yayındırmamaq yemə müddətini təbii şəkildə uzadır. Yeməyinizi bitirdikdən sonra hələ də ac olduğunuzu hiss etsəniz, dərhal ikinci porsiyaya əl atmayıb cəmi 5-10 dəqiqə gözləmək yetərlidir. 20 dəqiqə tamamlandıqda beynin göndərdiyi təbii toxluq siqnalı həmin saxta aclıq hissini öz-özünə yox edəcəkdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dünya xəritələri bizə yalan deyir? – Qrenlandiyanın Afrikadan böyük görünməsinin səbəbi
Dünya xəritələrinə baxarkən bir çoxumuz Qrenlandiyanın nəhəng bir qitə kimi göründüyünü, hətta sahəsinə görə Afrika kontinentinə bərabər və ya ondan böyük təsir bağışladığını düşünürük. Lakin real coğrafi faktlar tamamilə fərqlidir: əslində Afrika qitəsi Qrenlandiyadan təxminən 14 dəfə böyükdür. Yüz illərdir məktəb dərsliklərindən tutmuş naviqasiya proqramlarınadək istifadə etdiyimiz xəritələrin bizi bu dərəcədə yanıltmasının arxasında isə xəritəşünaslıq sənayesinin əsrlərdir həll edə bilmədiyi bir həndəsi problem dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, bu vizual təhrifin əsas səbəbi 1569-cu ildə flamand coğrafiyaşünası və xəritəçisi Qerard Merkator tərəfindən yaradılmış "Merkator proyeksiyası" adlanan xəritə modelidir. Məsələ burasındadır ki, kürə şəklində olan üçölçülü Yerin səthini sıxılma və cırılma olmadan...
03 Avqust 2026, 22:41
Məşhur 1.5 litr su qaydası haradan çıxıb? – Elmi araşdırmalardan gözlənilməz cavab
Gündəlik olaraq azı 1.5–2 litr (və ya 8 stəkan) su içməli olduğumuz haqqındakı tövsiyə müasir dünyamızın ən geniş yayılmış və sorğulanmayan sağlamlıq qaydalarından biridir. Su şüşələrini yanımızdan əskik etməməyimizin və hər gün müəyyən litr normasına çatmağa çalışmağımızın arxasında isə ciddi tibbi zərurət deyil, illər əvvəl baş vermiş bir elmi yanlış anlaşılma və böyük marketinq sənayesi dayanır. Elm adamlarının aparığı son araşdırmalar bu məşhur normanın əsl mənşəyini ortaya çıxararaq gözlənilməz faktları gözlər önünə sərir.Citypost.az xəbər verir ki, bu qaydanın tarixi kökləri 1945-ci ildə ABŞ-ın Milli Tədqiqatlar Şurasının (National Research Council) Qida və Qidalanma Şöbəsinin yayımladığı bir hesabata dayanır. Həmin hesabatda böyüklərin...
03 Avqust 2026, 22:33
İnsan bədəninin gizli saatı: Günün hansı vaxtı daha ağıllı və diqqətli oluruq?
İnsan bədəni təbiətin ən mürəkkəb və dəqiq işləyən mexanizmlərindən biridir. Daxili biologiyamızı idarə edən və təxminən 24 saatlıq dövrü əhatə edən bu mexanizm sirkad ritm və ya sadəcə bədən saatı adlanır. Beynimizin hipotalamus bölməsində yerləşən bu daxili saat günün müxtəlif vaxtlarında hormon səviyyələrini, bədən temperaturunu və qan təzyiqini tənzimləyərək zehni performansımıza birbaşa təsir edir. Mütəxəssislərin və neyroloqların aparığı tədqiqatlar göstərir ki, günün müxtəlif saatlarında beynimizin çalışma tərzi və diqqət səviyyəsi köklü şəkildə dəyişir.Citypost.az xəbər verir ki, insanların böyük əksəriyyəti üçün zehni baxımdan ən kəskin, analitik və diqqətli vaxt dilimi səhərin ortasından günortaya qədər olan saatlardır. Oyanışdan təxminən iki-üç saat sonra...
03 Avqust 2026, 22:10
Gözlərimiz rəngləri necə görür? – Qadınlar və kişilər arasındakı fərqin elmi izahı
Etrafımızdakı aləmi möhtəşəm rəng çalarları ilə qavramağımız təbiətin gözümüzə bəxş etdiyi mürəkkəb bir biologiya sayəsində mümkündür. Vizual dünyamızın formalaşmasında gözün ən arxa hissəsində — torlu təbəqədə (retina) yerləşən iki xüsusi fotoreseptor hüceyrə qrupu əsas rol oynayır: çöpçüklər və kolbacıqlar.Citypost.az xəbər verir ki, çöpçük hüceyrələri əsasən işığın az olduğu qaranlıq mühitdə görməyi və hərəkətləri tutmağı təmin edir. Rəngləri və onların ən incə çalarlarını seçmək işi isə tamamilə kolbacıq hüceyrələrinin üzərinə düşür. İnsan gözündə üç fərqli növ kolbacıq hüceyrəsi mövcuddur: bunlardan biri qırmızı, ikincisi yaşıl, üçüncüsü isə göy işıq dalğalarına həssasdır. Biz hər hansı bir əşyaya baxdıqda, bu üç növ kolbacıq fərqli...
03 Avqust 2026, 21:57
Səhər yeməyində bu xətanı hamı edir: Metabolizmi zəiflədən ən zərərli vərdiş
Səhər yeməyi gün ərzində orqanizmin enerji balansını bərpa edən və gecə boyu yavaşlayan metabolizmi yenidən işə salan ən mühüm qida qəbuludur. Lakin bir çox insan fərqində olmadan günə başlarkən elə bir ciddi kulinariya və qidalanma səhvinə yol verir ki, bu, maddələr mübadiləsini gün boyu tormozlayır. Səhər süfrələrində ən geniş yayılan və metabolizmi iflic edən ən zərərli vərdiş günün ilk yeməyini yalnız rafinə olunmuş karbohidratlar və şəkər əsaslı qidalar üzərində qurmaqdır.Citypost.az xəbər verir ki, ağ çörək, mürəbbə, şirin taxıl kəpəkləri (xlopya), kruassan və ya şəkərli kofe ilə edilən səhər yeməyi orqanizmə fayda vermək əvəzinə daxili sistemləri şoka salır. Bu tür simpl...
03 Avqust 2026, 21:13
"Təbii" adı ilə satılan böyük təhlükə: Mağaza şirələrinin görünməyən tərəfi
Mağaza rəflərində bəzədilmiş "yüz faiz təbii", "şəkərsiz" və ya "meyvə şirəsi" etiketləri, sağlam həyat tərzi sürməyə çalışan bir çox insan üçün cəledici görünür. Lakin bu rəngarəng qablaşdırmaların arxasında orqanizmə sakitcə zərər vuracaq böyük bir sənaye hiyləsi gizlənir. İstehsalçıların "təbii" adı altında təqdim etdiyi məhsulların böyük əksəriyyəti, əslində meyvənin faydalı tərkibindən məhrum edilmiş kimyəvi və şəkərli qarışıqlardan ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, məhsulun qablaşdırma prosesi bu təhlükənin ilk mərhələsidir. Mağazada satılan şirələrin əksəriyyəti "konsentratdan bərpa olunmuş" üsulla hazırlanır. Bu proses zamanı meyvənin suyu çıxarılır, həcmini azaltmaq və uzun müddət saxlamaq üçün yüksək istiliklə buxarlandırılaraq qatı konsentrat halına gətirilir. Yüksək temperatur təbii C...
03 Avqust 2026, 20:39
