Dünya xəritələri bizə yalan deyir? – Qrenlandiyanın Afrikadan böyük görünməsinin səbəbi

Dünya xəritələrinə baxarkən bir çoxumuz Qrenlandiyanın nəhəng bir qitə kimi göründüyünü, hətta sahəsinə görə Afrika kontinentinə bərabər və ya ondan böyük təsir bağışladığını düşünürük. Lakin real coğrafi faktlar tamamilə fərqlidir: əslində Afrika qitəsi Qrenlandiyadan təxminən 14 dəfə böyükdür. Yüz illərdir məktəb dərsliklərindən tutmuş naviqasiya proqramlarınadək istifadə etdiyimiz xəritələrin bizi bu dərəcədə yanıltmasının arxasında isə xəritəşünaslıq sənayesinin əsrlərdir həll edə bilmədiyi bir həndəsi problem dayanır.

Citypost.az xəbər verir ki, bu vizual təhrifin əsas səbəbi 1569-cu ildə flamand coğrafiyaşünası və xəritəçisi Qerard Merkator tərəfindən yaradılmış "Merkator proyeksiyası" adlanan xəritə modelidir. Məsələ burasındadır ki, kürə şəklində olan üçölçülü Yerin səthini sıxılma və cırılma olmadan tam şəkildə ikiölçülü hamar kağız üzərinə köçürmək riyazi olaraq mümkünsüzdür. Qerard Merkator dənizçilərin açıq okeanda istiqamətini və kompas bucaqlarını dəqiq təyin edə bilməsi üçün xüsusi bir proyeksiya hazırladı. Bu model dəniz naviqasiyası üçün mükəmməl olsa da, qütblərə doğru getdikcə torpaq sahələrinin ölçülərini hədsiz dərəcədə böyüdərək deformasiyaya uğratdı.

Merkator xəritəsində ekvator xəttindən uzaqlaşdıqca qütblərə yaxın olan ölkələr real sahələrindən dəfələrlə böyük görünməyə başlayır. Məhz bu səbəbdən ekvatora yaxın yerləşən Afrika, Cənubi Amerika və Hindistan xəritədə kiçilmiş kimi görünür, Şimal qütbünə yaxın olan Qrenlandiya, Kanada, Rusiya və Avropa ölkələri isə həqiqətdə olduğundan dəfələrlə nəhəng təsir bağışlayır. Məsələn, real sahəsi 2.1 milyon kvadratkilometr olan Qrenlandiya bu xəritədə sahəsi 30.3 milyon kvadratkilometr olan bütün Afrika qitəsi ilə eyni boyda çəkilir. Eyni təhrif səbəbindən Kanada Cənubi Amerikadan böyük görünür, halbuki Cənubi Amerika Kanadadan demək olar ki iki dəfə böyükdür.

Bəs bu vizual yalanı aradan qaldırmaq mümkündürmü? Müasir kartoqraflar ölkələrin real sahə nisbətlərini göstərən "Qall-Peters" və ya "Vinkel-Tripel" kimi fərqli proyeksiya modelləri təklif etsələr də, vərdiş olunmuş Merkator xəritəsi hələ də standart olaraq qalmaqdadır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, dünyanı və ölkələrin həqiqi nisbi ölçülərini heç bir təhrif olmadan görməyin tək bir elmi yolu var: düz xəritələrə deyil, üçölçülü Yerdən— yəni qlobusdan istifadə etmək.

Səkinə Yusifova/Citypost.az

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?