Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanlar bunu necə hiss edir?
Maraqlı 31 Avqust 2026, 21:15
242
Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanların qeyri-adi davranışlar nümayiş etdirməsi, təhlükə zonasını tərk etməsi uzun illərdir müşahidə edilən təbiət fenomenidir. Elm adamları bu halı heyvanların fövqəltəbii hissiyyatı ilə deyil, onların insan duyğularından dəfələrlə həssas olan anatomik, fizoloji sensor sistemi ilə izah edirlər. Vulkanik aktivlik başlamazdan əvvəl Yerin təkində meydana gələn fiziki, kimyəvi dəyişikliklər heyvanlar tərəfindən dərhal qəbul edilir.
Citypost.az xəbər verir ki, vulkan püskürməsi ərəfəsində maqmanın yuxarı hərəkət etməsi Yerdə gözlə görünməyən kiçik titrəyişlərə, seysmik dalğalara səbəb olur. İnsanların hiss edə bilmədiyi bu mikro-titrəyişləri, eləcə də aşağı tezlikli infrasəs dalğalarını bir çox canlılar, xüsusən də quşlar, gəmiricilər, sürünənlər dərhal qavrayırlar. İnfrasəs dalğaları havada, torpaqda sürətlə yayıldığı üçün quşlar püskürmədən saatlar əvvəl sürülərlə ərazini tərk edirlər.
Digər mühüm faktor təzyiq dəyişikliyi, havaya sızan zəhərli qazlardır. Vulkan aktivləşdikcə torpaq çatlarından kükürd dioksid, karbon qazı, radonavari qazların sızması kəskin şəkildə artır. İyləmə qabiliyyəti yüksək olan məməlilər, torpaq altında yaşayan canlılar bu kimyəvi dəyişikliyi hiss edirlər. İlanların, kərtənkələlərin, yuvalarda yaşayan gəmiricilərin qış yuxusunda olsalar belə təşviş içində kütləvi şəkildə yer səthinə çıxaraq ərazidən uzaqlaşması məhz bu zəhərli qaz axını ilə əlaqədardır.
Vulkanik fəallıq Yerin lokal elektromaqnit sahəsində də dalğalanmalar yaradır. Balıqlar, quşlar, bəzi həşəratlar elektromaqnit sahəsinə qarşı son dərəcə həssas reflekslərə malikdirlər. Maqmanın təzyiqi altında geoloji layların sıxılması ilə yaranan pyezoelektrik effekti heyvanların naviqasiya hissiyatını pozur, onları təhlükəsiz zonaya tərəf yönəldir. Bu fiziki göstəricilərin toplusu heyvanlar üçün təbii xəbərdarlıq mexanizmi rolunu oynayaraq onların fəlakət anından əvvəl təhlükəsiz ərazilərə sığınmasına imkan yaradır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Qarışqaların öz çəkisindən 50 dəfə ağır yükü qaldırmasının fiziki səbəbi
Qarışqaların öz bədən çəkisindən 50 dəfəyə qədər ağır yükləri asanlıqla qaldırması, daşıması biologiya ilə fizikanın kəsişməsində yer alan heyrətamiz təbiət fenomenidir. Bu balaca həşəratların nümayiş etdirdiyi fövqəladə güc onların fiziki ölçüləri, əzələ quruluşu, bədən çəkisinin həcmə nisbəti ilə birbaşa əlaqədardır. Fizikada "kvadrat-kub qanunu" kimi tanınan prinsipə əsasən, canlıların ölçüsü kiçildikcə onların əzələ gücünün bədən çəkisinə olan nisbəti kəskin şəkildə artır.Citypost.az xəbər verir ki, canlının bədən ölçüləri kiçildikdə onun ümumi həcmi, çəkisi kub nisbətdə (üçölçülü) azaldığı halda, əzələlərin en kəsiyinin sahəsi kvadratik nisbətdə (ikiölçülü) kiçilir. Əzələnin istehsal etdiyi güc onun həcmindən deyil, məhz en kəsiyinin sahəsindən asılıdır. Qarışqa kimi kiçik ölçülü...
31 Avqust 2026, 20:30
Dünyanın ən dərin şirin su gölü – Baykal haqqında bilinməyən 5 fakt
Baykal gölü Sibirin cənubunda yerləşən, təbii möcüzələri ilə bütün dünyanı heyrətləndirən Yer kürəsinin ən dərin, ən qədim şirin su hövzəsidir. Təxminən 25 milyon ildən çox yaşı olan bu nəhəng su hövzəsi maksimal 1642 metr dərinliyi ilə planetin ən dərin gölü ünvanını daşıyır. Təbiət abidəsi haqqında geniş yayılmış ümumi məlumatlarla yanaşı, onun daxili ekosistemi, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı az bilinən, təəccüb doğuran faktlar mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci maraqlı fakt Baykalın dünyadakı bütün içməli su ehtiyatlarında tutduğu misilsiz payla bağlıdır. Göl planetin donmamış şirin su ehtiyatının təxminən 20 faizini, Rusiyanın isə içməli su ehtiyatının 90 faizə yaxınını təkbaşına təşkil edir. İkinci...
31 Avqust 2026, 14:00
Böyrək sağlamlığı üçün duzu hansı ədviyyatlarla əvəz etmək olar?
Böyrəklərin normaya uyğun fəaliyyət göstərməsi, arterial təzyiqin tənzimlənməsi üçün gündəlik duz qəbulunun məhdudlaşdırılması həlledici rol oynayır. Həddən artıq duz istifadəsi orqanizmdə mayenin ləngiməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, böyrək süzgəclərinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Yeməklərin dadını itirmədən duz miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif təbii ədviyyatlardan, göyərtilərdən istifadə etmək ən effektiv alternatividir.Citypost.az xəbər verir ki, birinci növbədə, sarımsaq, soğan tozu yeməklərə zəngin dad, ətir qataraq duz ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sarımsağın tərkibindəki antioksidantlar iltihabi proseslərin qarşısını alır, damar divarlarını qoruyaraq böyrəklərə daxil olan qan axınını yaxşılaşdırır. İkinci faydalı alternatif qara istiot, pul bibərdir. Bu ədviyyatların tərkibindəki kapsaisin maddəsi həzm sistemini stimullaşdırır, dil üzərindəki dad reseptorlarını...
31 Avqust 2026, 11:22
Çia toxumu və kətan toxumu: Arıqlamağa həqiqətən kömək edir, yoxsa mifdir?
Çia toxumu ilə kətan toxumunun çəki itirməyə təsiri tamamilə mif olmasa da, onların mütləq şəkildə arıqlatdığı düşüncəsi reallığı tam əks etdirmir. Bu toxumlar sehrli şəkildə piy yandıran vasitələr deyil, düzgün tənzimlənmiş pəhriz zamanı maddələr mübadiləsini, həzm sistemini dəstəkləyən zəngin qida əlavələridir. Arıqlama prosesində onların rolu birbaşa piyləri əritməkdən yox, toxluq hissi yaratmaqdan, həzmi yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, hər iki toxumun arıqlamağa kömək edən ən böyük üstünlüyü yüksək miqdarda pəhriz liflərinə (kletçatka) malik olmasıdır. Çia toxumu su ilə təmasda olduqda həcmini dəfələrlə artıraraq gelabənzər kütləyə çevrilir. Bu kütlə mədəni doldurur, həzm prosesini ləngidir, uzunmüddətli toxluq yaradaraq gün ərzində artıq kalori...
31 Avqust 2026, 10:09
İnsan beyni gün ərzində neçə min fikir istehsal edir?
İnsan beyninin gün ərzində istehsal etdiyi fikir, düşüncə sayı alimlərin, neyroelm mütəxəssislərinin uzun illərdir üzərində araşdırma apardığı maraqlı mövzulardandır. Əvvəllər beynin gün ərzində 50 min ilə 70 min arasında fərqli fikir formalaşdırdığı ehtimal edilirdi. Müasir neyroioloji tədqiqatlar, beyin xəritələnməsi texnologiyaları bu rəqəmlərə daha dəqiq, elmi izah gətirməyə imkan verib.Citypost.az xəbər verir ki, Kanadanın Kvins Universitetinin (Queen's University) neyroelm alimlərinin keçirdiyi son elmi tədqiqatlar insan beyninin gün ərzində orta hesabla 6 minə yaxın fərqli düşüncə keçidi (fikir kütləsi) yaşandığını ortaya qoyub. Tədqiqatçılar beynin bir fikirdən digərinə keçdiyi anları "düşüncə qurdları" kimi adlandıraraq xüsusi metodologiya ilə ölçüblər. Günlük 6 min göstəricisi beynin...
31 Avqust 2026, 09:20
Uşaqlarda yazı pozuntusu (Disqrafiya) nədir və necə müəyyən edilir?
Uşaqlarda zəka səviyyəsinin, görmə, eşitmə qabiliyyətinin normal olmasına baxmayaraq, yazı yazmaq bacarığının mənimsənilməsində ortaya çıxan xüsusi öyrənmə çətinliyi disqrafiya adlanır. Bu pozuntu uşağın tənbəlliyi, diqqətsizliyi ilə deyil, beynin nitq, hərəki analizatorlarının qarşılıqlı fəaliyyətindəki xüsusiyyətlərlə əlaqədardır. Disqrafiyadan əziyyət çəkən uşaqlar şifahi nitqdə fikir ifadə etməkdə çətinlik çəkməsələr də, düşündüklərini, eşitdiklərini kağıza köçürərkən ciddi manelərlə qarşılaşırlar.Citypost.az xəbər verir ki, yazı pozuntusunun müəyyən edilməsi üçün uşağın yazı nümunələrindəki spesifik, təkrar olunan səhvlərə diqqət yetirilməlidir. Disqrafiyalı uşaqlar oxşar qrafik quruluşa malik hərfləri (məsələn, b-d, p-t, m-n) tez-tez səhv salır, hərfləri güzgü əks olunmasında tərs yazırlar. Yazı zamanı sözlərdəki hərflərin, hecaların yerinin dəyişdirilməsi, hərflərin buraxılması,...
28 Avqust 2026, 19:51
