İşarət dili bütün dünyada eynidirmi? – Karlar üçün beynəlxalq ünsiyyət sirləri
Maraqlı 01 Sentyabr 2026, 09:15
478
İşarət dilinin bütün dünyada vahid, universal bir sistem olması haqqında yanlış təsəvvür geniş yayılsa da, reallıqda bu dil hər bir ölkədə, hətta fərqli regionlarda müstəqil şəkildə formalaşan zəngin dilçilik sistemidir. Şifahi dillər kimi işarət dilləri də hər xalqın mədəniyyəti, tarixi, sosial mühiti ilə sıx bağlı olaraq inkişaf edib. Bu səbəbdən dünyada vahid işarət dili yoxdur; müxtəlif ölkələrdə eşitmə, nitq məhdudiyyətli şəxslər özlərinə məxsus milli işarət dillərindən istifadə edirlər. Məsələn, eyni şifahi dildə danışan Böyük Britaniya ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının işarət dilləri (BSL və ASL) bir-birindən tamamilə fərqlənir, bu ölkələrin karları bir-birini başa düşməkdə çətinlik çəkirlər.
Citypost.az xəbər verir ki, hər ölkənin özünəməxsus qrammatik qaydaları, əl hərəkətləri, mimikası, bədən dili olsa da, beynəlxalq tədbirlərdə, konfranslarda, idman yarışlarında ünsiyyəti təmin etmək üçün xüsusi bir sistem hazırlanmışdır. "Beynəlxalq İşarət" (International Sign) adlanan bu sistem tam hüquqlu müstəqil dil sayılmasa da, fərqli ölkələrdən olan karların bir-biri ilə rahat ünsiyyət qurmasına imkan verən köməkçi vizual vasitədir. Beynəlxalq İşarət müxtəlif milli işarət dillərinin ən anlaşıqlı, təbii, vizual cəhətdən aydın elementlərinin sintezindən formalaşdırılıb.
Karların beynəlxalq ünsiyyətində uğur qazanmasının əsas sirri işarətlərin vizual kontekstə, universal jestlərə, zəngin mimikaya söykənməsidir. Eşitmə məhdudiyyətli şəxslər fərqli milli işarət dillərində danışsalar da, bədən dilini, üz ifadələrini, məkandan istifadə bacarığını sürətlə analiz edərək qısa müddətdə ümumiləşdirilmiş ünsiyyət dili yarada bilirlər. Mücərrəd fəlsəfi anlayışlar müstəsna olmaqla, gündəlik mövzular, hisslər, vizual təsvirlər beynəlxalq görüşlərdə jestlərin oxşarlığı sayəsində tez bir zamanda qarşı tərəfə ötürülür.
Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar, sosial media platformaları, beynəlxalq karlar təşkilatlarının fəaliyyəti müxtəlif ölkələrin işarət dillərinin bir-birinə yaxınlaşmasına təkan verir. Gənclər arasında Beynəlxalq İşarət sisteminin istifadəsi günbəgün genişlənir, bu da qlobal miqyasda eşitmə məhdudiyyətli insanların inteqrasiyasını asanlaşdırır. Dilçilər işarət dillərinin bu dinamik inkişafını təbii dillərin təkamül prosesinin ən parlaq nümunələrindən biri kimi qiymətləndirirlər.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanlar bunu necə hiss edir?
Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanların qeyri-adi davranışlar nümayiş etdirməsi, təhlükə zonasını tərk etməsi uzun illərdir müşahidə edilən təbiət fenomenidir. Elm adamları bu halı heyvanların fövqəltəbii hissiyyatı ilə deyil, onların insan duyğularından dəfələrlə həssas olan anatomik, fizoloji sensor sistemi ilə izah edirlər. Vulkanik aktivlik başlamazdan əvvəl Yerin təkində meydana gələn fiziki, kimyəvi dəyişikliklər heyvanlar tərəfindən dərhal qəbul edilir.Citypost.az xəbər verir ki, vulkan püskürməsi ərəfəsində maqmanın yuxarı hərəkət etməsi Yerdə gözlə görünməyən kiçik titrəyişlərə, seysmik dalğalara səbəb olur. İnsanların hiss edə bilmədiyi bu mikro-titrəyişləri, eləcə də aşağı tezlikli infrasəs dalğalarını bir çox canlılar, xüsusən də quşlar, gəmiricilər, sürünənlər dərhal qavrayırlar. İnfrasəs dalğaları havada,...
31 Avqust 2026, 21:15
Qarışqaların öz çəkisindən 50 dəfə ağır yükü qaldırmasının fiziki səbəbi
Qarışqaların öz bədən çəkisindən 50 dəfəyə qədər ağır yükləri asanlıqla qaldırması, daşıması biologiya ilə fizikanın kəsişməsində yer alan heyrətamiz təbiət fenomenidir. Bu balaca həşəratların nümayiş etdirdiyi fövqəladə güc onların fiziki ölçüləri, əzələ quruluşu, bədən çəkisinin həcmə nisbəti ilə birbaşa əlaqədardır. Fizikada "kvadrat-kub qanunu" kimi tanınan prinsipə əsasən, canlıların ölçüsü kiçildikcə onların əzələ gücünün bədən çəkisinə olan nisbəti kəskin şəkildə artır.Citypost.az xəbər verir ki, canlının bədən ölçüləri kiçildikdə onun ümumi həcmi, çəkisi kub nisbətdə (üçölçülü) azaldığı halda, əzələlərin en kəsiyinin sahəsi kvadratik nisbətdə (ikiölçülü) kiçilir. Əzələnin istehsal etdiyi güc onun həcmindən deyil, məhz en kəsiyinin sahəsindən asılıdır. Qarışqa kimi kiçik ölçülü...
31 Avqust 2026, 20:30
Dünyanın ən dərin şirin su gölü – Baykal haqqında bilinməyən 5 fakt
Baykal gölü Sibirin cənubunda yerləşən, təbii möcüzələri ilə bütün dünyanı heyrətləndirən Yer kürəsinin ən dərin, ən qədim şirin su hövzəsidir. Təxminən 25 milyon ildən çox yaşı olan bu nəhəng su hövzəsi maksimal 1642 metr dərinliyi ilə planetin ən dərin gölü ünvanını daşıyır. Təbiət abidəsi haqqında geniş yayılmış ümumi məlumatlarla yanaşı, onun daxili ekosistemi, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı az bilinən, təəccüb doğuran faktlar mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci maraqlı fakt Baykalın dünyadakı bütün içməli su ehtiyatlarında tutduğu misilsiz payla bağlıdır. Göl planetin donmamış şirin su ehtiyatının təxminən 20 faizini, Rusiyanın isə içməli su ehtiyatının 90 faizə yaxınını təkbaşına təşkil edir. İkinci...
31 Avqust 2026, 14:00
Böyrək sağlamlığı üçün duzu hansı ədviyyatlarla əvəz etmək olar?
Böyrəklərin normaya uyğun fəaliyyət göstərməsi, arterial təzyiqin tənzimlənməsi üçün gündəlik duz qəbulunun məhdudlaşdırılması həlledici rol oynayır. Həddən artıq duz istifadəsi orqanizmdə mayenin ləngiməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, böyrək süzgəclərinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Yeməklərin dadını itirmədən duz miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif təbii ədviyyatlardan, göyərtilərdən istifadə etmək ən effektiv alternatividir.Citypost.az xəbər verir ki, birinci növbədə, sarımsaq, soğan tozu yeməklərə zəngin dad, ətir qataraq duz ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sarımsağın tərkibindəki antioksidantlar iltihabi proseslərin qarşısını alır, damar divarlarını qoruyaraq böyrəklərə daxil olan qan axınını yaxşılaşdırır. İkinci faydalı alternatif qara istiot, pul bibərdir. Bu ədviyyatların tərkibindəki kapsaisin maddəsi həzm sistemini stimullaşdırır, dil üzərindəki dad reseptorlarını...
31 Avqust 2026, 11:22
Çia toxumu və kətan toxumu: Arıqlamağa həqiqətən kömək edir, yoxsa mifdir?
Çia toxumu ilə kətan toxumunun çəki itirməyə təsiri tamamilə mif olmasa da, onların mütləq şəkildə arıqlatdığı düşüncəsi reallığı tam əks etdirmir. Bu toxumlar sehrli şəkildə piy yandıran vasitələr deyil, düzgün tənzimlənmiş pəhriz zamanı maddələr mübadiləsini, həzm sistemini dəstəkləyən zəngin qida əlavələridir. Arıqlama prosesində onların rolu birbaşa piyləri əritməkdən yox, toxluq hissi yaratmaqdan, həzmi yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, hər iki toxumun arıqlamağa kömək edən ən böyük üstünlüyü yüksək miqdarda pəhriz liflərinə (kletçatka) malik olmasıdır. Çia toxumu su ilə təmasda olduqda həcmini dəfələrlə artıraraq gelabənzər kütləyə çevrilir. Bu kütlə mədəni doldurur, həzm prosesini ləngidir, uzunmüddətli toxluq yaradaraq gün ərzində artıq kalori...
31 Avqust 2026, 10:09
İnsan beyni gün ərzində neçə min fikir istehsal edir?
İnsan beyninin gün ərzində istehsal etdiyi fikir, düşüncə sayı alimlərin, neyroelm mütəxəssislərinin uzun illərdir üzərində araşdırma apardığı maraqlı mövzulardandır. Əvvəllər beynin gün ərzində 50 min ilə 70 min arasında fərqli fikir formalaşdırdığı ehtimal edilirdi. Müasir neyroioloji tədqiqatlar, beyin xəritələnməsi texnologiyaları bu rəqəmlərə daha dəqiq, elmi izah gətirməyə imkan verib.Citypost.az xəbər verir ki, Kanadanın Kvins Universitetinin (Queen's University) neyroelm alimlərinin keçirdiyi son elmi tədqiqatlar insan beyninin gün ərzində orta hesabla 6 minə yaxın fərqli düşüncə keçidi (fikir kütləsi) yaşandığını ortaya qoyub. Tədqiqatçılar beynin bir fikirdən digərinə keçdiyi anları "düşüncə qurdları" kimi adlandıraraq xüsusi metodologiya ilə ölçüblər. Günlük 6 min göstəricisi beynin...
31 Avqust 2026, 09:20
