Gecə boyu sağa-sola dönürük, bəs niyə yataqdan düşmürük?

Gecə boyunca dəfələrlə sağa-sola çevrilməyimizə, bəzən hətta yuxuda bədənimizin vəziyyətini heç hiss etməməyimizə baxmayaraq, çox vaxt səhər gözümüzü açanda özümüzü yenə yatağın üzərində tapırıq. Bəs yuxuda olduğumuz halda beynimiz bədənimizin harada yerləşdiyini necə bilir? Niyə hər dəfə yatağın kənarına yaxınlaşanda yerə yuvarlanmırıq?

Citypost.az xəbər verir ki, bunun səbəblərindən biri beynimizin propriosepsiya adlanan mühüm duyğu sistemindən istifadə etməsidir. Propriosepsiya sadə dillə desək, insanın gözləri bağlı və ya ətrafına baxmadan belə bədəninin hansı vəziyyətdə olduğunu hiss etməsinə imkan verən daxili “mövqe duyğusudur”. Əzələlərdən, vətərlərdən və oynaqlardan gələn siqnallar vasitəsilə beyin qollarımızın, ayaqlarımızın və gövdəmizin hansı vəziyyətdə olduğunu müəyyənləşdirə bilir. Məsələn, gözlərinizi yumub əlinizi başınızın üstünə qaldırsanız, ona baxmadan da əlinizin harada olduğunu təxmin edə bilərsiniz. Çünki bədəninizdən beynə fasiləsiz olaraq müxtəlif sensor məlumatlar ötürülür. Bu sistem gündəlik hərəkətlərimizin koordinasiyasında mühüm rol oynayır. Yuxuya getdikdə isə beynin bütün bu sistemləri tamamilə “söndürülmür”. Yuxunun müxtəlif mərhələlərində hərəkət, əzələ fəaliyyəti və sensor məlumatların emalı dəyişsə də, bədənlə beyin arasındakı əlaqə davam edir. Məhz buna görə də insan yuxuda olarkən belə müəyyən hərəkətlər edə, bədəninin vəziyyətini dəyişə və narahat vəziyyətdən çıxa bilir. Ancaq məsələ yalnız propriosepsiya ilə bitmir. Yuxuda yataqdan düşməməyimizdə toxunma hissi, vestibulyar sistem, əzələ və oynaq siqnalları, yuxunun mərhələləri və avtomatik hərəkət reaksiyaları da rol oynayır. Beyin gün ərzində bədənin ətraf mühitlə münasibəti barədə daim məlumat toplayır. Yatağa uzananda da bədənin səthi, döşəyin təzyiqi və bədənin hansı istiqamətdə yerləşməsi haqqında sensor məlumatlar formalaşır. Gecə ərzində bədən mövqeyini dəyişdikcə bu məlumatlar yenilənir.

Məhz buna görə yatağın kənarına yaxınlaşdıqda bədənin döşəklə təmasındakı dəyişikliklər, əzələ və oynaq siqnalları, həmçinin tarazlıq sistemi beynin vəziyyəti qiymətləndirməsinə kömək edə bilər. İnsan bəzən tam oyanmadan belə mövqeyini dəyişir və yenidən yatağın daha təhlükəsiz hissəsinə doğru hərəkət edə bilir. Bu, şüurlu şəkildə “yatağın kənarına çatdım, indi geri dönməliyəm” düşüncəsi ilə baş vermir. Əksər hallarda proses avtomatik xarakter daşıyır. İnsan yuxuda ikən bədəninin mövqeyini dəyişə, müəyyən əzələləri hərəkətə gətirə və narahat vəziyyətdən çıxa bilər. Burada bir maraqlı məqam da var: insanlar əslində yuxuda heç vaxt yataqdan düşmürlər demək düzgün deyil. Yuxuda yataqdan düşmək mümkündür. Xüsusilə çox hərəkətli yuxu, bəzi yuxu pozuntuları, alkoqol və ya müəyyən dərmanların təsiri, uşaqlıq dövrü və digər amillər belə hadisələrin ehtimalını artıra bilər.Bəzən isə insan gecə ərzində yatağın kənarına qədər yaxınlaşır, lakin yuxuda və ya yarıyuxulu vəziyyətdə etdiyi kiçik hərəkətlərlə yenidən mövqeyini dəyişir. Səhər isə bütün bunları ümumiyyətlə xatırlamır. Çünki gecə ərzində baş verən hər bir hərəkət yaddaşda şüurlu xatirə kimi saxlanılmır.Yəni siz yuxuda olduğunuz zaman beyniniz tamamilə ətraf aləmdən “ayrılmış” vəziyyətdə deyil. Yuxu zamanı xarici və daxili siqnalların emalı dəyişir, lakin orqanizm həyati və qoruyucu funksiyalarını davam etdirir. Bədənin mövqeyi, tarazlıq və toxunma ilə bağlı məlumatlar da bu prosesin bir hissəsidir.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Deməli, gecə boyu sağa-sola dönməyimizə baxmayaraq yataqdan düşməməyimizin arxasında təkcə “beynin yatağın ölçülərünü xəritələməsi” kimi sadə bir mexanizm dayanmır. Beynin proprioseptiv sistemi, tarazlıq aparatı, toxunma duyğusu və avtomatik hərəkət mexanizmləri birlikdə bədənimizin mövqeyini qorumağa kömək edir.Amma bütün bunlar qüsursuz müdafiə sistemi deyil. Bəzən bu mexanizmlər kifayət etmir və insan həqiqətən də yuxuda yataqdan düşə bilər.

Yeganə