Ultrasəs və İnfrasəs nədir? – İnsan qulağının eşitmədiyi səslərin istifadə sahələri
Maraqlı 01 Sentyabr 2026, 13:43
350
Ultrasəs və infrasəs insan qulağının eşitmə həddindən kənarda qalan, tezliyinə görə fərqlənən səs dalğalarıdır. İnsan qulağı yalnız 20 hets ilə 20 000 hets aralığındakı tezlikləri qavramaq qabiliyyətinə malikdir. Tezliyi 20 000 hetsdən yüksək olan səs dalğaları ultrasəs, 20 hetsdən aşağı olan batıq səs dalğaları isə infrasəs adlanır. İnsanlar bu səsləri eşitməsə də, hər iki səs növü fiziki xassələrinə görə elm, təbabət, sənaye, hərbi sahələrdə geniş istifadə olunur.
Citypost.az xəbər verir ki, ultrasəs dalğaları yüksək tezlikli, qısa dalğa uzunluğuna malik olduğu üçün materialların içindən keçərkən əks olunma, yönəlmə xüsusiyyətlərini saxlayır. Bu cəhət təbabətdə daxili orqanların zədələnmədən müayinə edilməsinə, yəni ultrasəs müayinəsinə (USM) şərait yaradır. Sənayedə ultrasəs vasitəsilə metal konstruksiyaların içindəki görünməyən çatları, boşluqları təyin edirlər. Gəmiçilikdə optik imkanların işləmədiyi dərin sularda relyefi xəritələndirmək, sualtı obyektləri, balıq sürülərini aşkar etmək məqsədilə ultrasəs prinsipi ilə çalışan sonar cihazlarından istifadə edilir. Əlavə olaraq, tibbi alətlərin dezinfeksiyasında, gözəllik prosedurunda, böyrək daşlarının qırılmasında bu dalğaların gücündən faydalanırlar.
Infrasəs dalğaları isə kütləvi mühitlərdə, havada, suda, torpaqda minimum enerji itkisi ilə çox uzaq məsafələrə yayıla bilir. Təbiətdə zəlzələlər, vulkan püskürmələri, qasırğalar, sunami kimi nəhəng təbii fəlakətlər, eləcə də atom bombası partlayışları böyük miqyasda infrasəs dalğaları yaradır. Seysmoloji və meteoroloji stansiyalar infrasəs sensorları vasitəsilə bu dalğaları qeydə alaraq təbii fəlakətləri əvvəlcədən proqnozlaşdırır, nüvə sınaqlarını məsafədən təsbit edirlər. Hərbi sahədə isə infrasəs vasitəsilə uzaq məsafədəki ağır texnikanın, gəmilərin, raketlərin hərəkət istiqaməti müəyyənləşdirilir.
Təbiətdə bəzi canlılar bu səs dalğalarından gündəlik həyatlarında naviqasiya, ovlanma, ünsiyyət vasitəsi kimi istifadə edirlər. Yarasa və delfinlər ultrasəs siqnalları buraxaraq əks olunan dalğalarla qaranlıqda hərəkət edir, ovlarının yerini dəqiqləşdirirlər. Fil, balina, kərgədan kimi iri məməlilər isə infrasəs dalğaları vasitəsilə onlarca kilometr məsafədən bir-biri ilə əlaqə saxlayırlar. İnsan qulağının eşitmədiyi bu səs spektri müasir texnologiyaların inkişafında müstəsna rol oynamaqda davam edir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Okean altındakı internet kabelləri: Qlobal şəbəkə suyun altından necə idarə olunur?
Dünya miqyasında rəqəmsal məlumat axınının, internet şəbəkəsinin 99 faizindən çoxu peyklər vasitəsilə deyil, okeanların, dənizlərin dibi ilə çəkilmiş nəhəng fiber-optik kabellər şəbəkəsi ilə ötürülür. Materikləri, adaları bir-birinə bağlayan bu sualtı infrastruktur qlobal kommunikasiya sisteminin, beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarının əsas sütununu təşkil edir. Minlərlə kilometr uzunluğunda olan bu kabellər sahil stansiyaları, qlobal telekommunikasiya gigantları tərəfindən fasiləsiz idarə olunur.Citypost.az xəbər verir ki, su altındakı internet kabelləri lazer işığı impulsları vasitəsilə məlumatı saniyədə terabitlərlə ölçülən sürətlə ötürən incə şüşə liflərdən ibarətdir. Okean dibinin kəskin təzyiqinə, duzlu suyun korroziya təsirinə dözmək üçün bu liflər çoxqatlı polad məftillər, mis naqillər, polietilen örtüklə mühafizə olunur. Sahilə yaxın...
01 Sentyabr 2026, 11:10
İşarət dili bütün dünyada eynidirmi? – Karlar üçün beynəlxalq ünsiyyət sirləri
İşarət dilinin bütün dünyada vahid, universal bir sistem olması haqqında yanlış təsəvvür geniş yayılsa da, reallıqda bu dil hər bir ölkədə, hətta fərqli regionlarda müstəqil şəkildə formalaşan zəngin dilçilik sistemidir. Şifahi dillər kimi işarət dilləri də hər xalqın mədəniyyəti, tarixi, sosial mühiti ilə sıx bağlı olaraq inkişaf edib. Bu səbəbdən dünyada vahid işarət dili yoxdur; müxtəlif ölkələrdə eşitmə, nitq məhdudiyyətli şəxslər özlərinə məxsus milli işarət dillərindən istifadə edirlər. Məsələn, eyni şifahi dildə danışan Böyük Britaniya ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının işarət dilləri (BSL və ASL) bir-birindən tamamilə fərqlənir, bu ölkələrin karları bir-birini başa düşməkdə çətinlik çəkirlər.Citypost.az xəbər verir ki, hər ölkənin...
01 Sentyabr 2026, 09:15
Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanlar bunu necə hiss edir?
Vulkan püskürməsindən əvvəl heyvanların qeyri-adi davranışlar nümayiş etdirməsi, təhlükə zonasını tərk etməsi uzun illərdir müşahidə edilən təbiət fenomenidir. Elm adamları bu halı heyvanların fövqəltəbii hissiyyatı ilə deyil, onların insan duyğularından dəfələrlə həssas olan anatomik, fizoloji sensor sistemi ilə izah edirlər. Vulkanik aktivlik başlamazdan əvvəl Yerin təkində meydana gələn fiziki, kimyəvi dəyişikliklər heyvanlar tərəfindən dərhal qəbul edilir.Citypost.az xəbər verir ki, vulkan püskürməsi ərəfəsində maqmanın yuxarı hərəkət etməsi Yerdə gözlə görünməyən kiçik titrəyişlərə, seysmik dalğalara səbəb olur. İnsanların hiss edə bilmədiyi bu mikro-titrəyişləri, eləcə də aşağı tezlikli infrasəs dalğalarını bir çox canlılar, xüsusən də quşlar, gəmiricilər, sürünənlər dərhal qavrayırlar. İnfrasəs dalğaları havada,...
31 Avqust 2026, 21:15
Qarışqaların öz çəkisindən 50 dəfə ağır yükü qaldırmasının fiziki səbəbi
Qarışqaların öz bədən çəkisindən 50 dəfəyə qədər ağır yükləri asanlıqla qaldırması, daşıması biologiya ilə fizikanın kəsişməsində yer alan heyrətamiz təbiət fenomenidir. Bu balaca həşəratların nümayiş etdirdiyi fövqəladə güc onların fiziki ölçüləri, əzələ quruluşu, bədən çəkisinin həcmə nisbəti ilə birbaşa əlaqədardır. Fizikada "kvadrat-kub qanunu" kimi tanınan prinsipə əsasən, canlıların ölçüsü kiçildikcə onların əzələ gücünün bədən çəkisinə olan nisbəti kəskin şəkildə artır.Citypost.az xəbər verir ki, canlının bədən ölçüləri kiçildikdə onun ümumi həcmi, çəkisi kub nisbətdə (üçölçülü) azaldığı halda, əzələlərin en kəsiyinin sahəsi kvadratik nisbətdə (ikiölçülü) kiçilir. Əzələnin istehsal etdiyi güc onun həcmindən deyil, məhz en kəsiyinin sahəsindən asılıdır. Qarışqa kimi kiçik ölçülü...
31 Avqust 2026, 20:30
Dünyanın ən dərin şirin su gölü – Baykal haqqında bilinməyən 5 fakt
Baykal gölü Sibirin cənubunda yerləşən, təbii möcüzələri ilə bütün dünyanı heyrətləndirən Yer kürəsinin ən dərin, ən qədim şirin su hövzəsidir. Təxminən 25 milyon ildən çox yaşı olan bu nəhəng su hövzəsi maksimal 1642 metr dərinliyi ilə planetin ən dərin gölü ünvanını daşıyır. Təbiət abidəsi haqqında geniş yayılmış ümumi məlumatlarla yanaşı, onun daxili ekosistemi, fiziki xüsusiyyətləri ilə bağlı az bilinən, təəccüb doğuran faktlar mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci maraqlı fakt Baykalın dünyadakı bütün içməli su ehtiyatlarında tutduğu misilsiz payla bağlıdır. Göl planetin donmamış şirin su ehtiyatının təxminən 20 faizini, Rusiyanın isə içməli su ehtiyatının 90 faizə yaxınını təkbaşına təşkil edir. İkinci...
31 Avqust 2026, 14:00
Böyrək sağlamlığı üçün duzu hansı ədviyyatlarla əvəz etmək olar?
Böyrəklərin normaya uyğun fəaliyyət göstərməsi, arterial təzyiqin tənzimlənməsi üçün gündəlik duz qəbulunun məhdudlaşdırılması həlledici rol oynayır. Həddən artıq duz istifadəsi orqanizmdə mayenin ləngiməsinə, arterial təzyiqin yüksəlməsinə, böyrək süzgəclərinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Yeməklərin dadını itirmədən duz miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif təbii ədviyyatlardan, göyərtilərdən istifadə etmək ən effektiv alternatividir.Citypost.az xəbər verir ki, birinci növbədə, sarımsaq, soğan tozu yeməklərə zəngin dad, ətir qataraq duz ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Sarımsağın tərkibindəki antioksidantlar iltihabi proseslərin qarşısını alır, damar divarlarını qoruyaraq böyrəklərə daxil olan qan axınını yaxşılaşdırır. İkinci faydalı alternatif qara istiot, pul bibərdir. Bu ədviyyatların tərkibindəki kapsaisin maddəsi həzm sistemini stimullaşdırır, dil üzərindəki dad reseptorlarını...
31 Avqust 2026, 11:22
