Donaraq ölən insanların cəsədləri niyə bəzən çılpaq tapılır?

Şiddətli soyuqda həyatını itirən insanların cəsədlərinin bəzən yarıçılpaq, hətta tamamilə çılpaq vəziyyətdə aşkar edilməsi ilk baxışdan olduqca müəmmalı görünür. İnsan məntiqi olaraq düşünür ki, dondurucu soyuqda olan şəxs paltarlarını daha möhkəm geyinməyə və özünü isti saxlamağa çalışmalıdır. Lakin ağır hipotermiyanın, yəni bədən temperaturunun təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsinin son mərhələlərində insan orqanizmində və beynində baş verən dəyişikliklər davranışın tamamilə qeyri-adi istiqamət almasına səbəb ola bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bu hadisəni “paradoksal soyunma” adlandırırlar. Bu, hipotermiyanın ağır və həyati təhlükəli mərhələlərində müşahidə oluna bilən davranışlardan biridir. İnsan bədəni soyuğa qarşı mübarizə apararkən əvvəlcə istiliyi qorumağa çalışır. Orqanizm üçün əsas məqsəd həyati vacib orqanları – beyni, ürəyi və digər daxili sistemləri mümkün qədər qorumaqdır.Soyuq mühitdə ilk müdafiə reaksiyalarından biri dərinin və ətraf nahiyələrin qan damarlarının daralmasıdır. Bu proses nəticəsində bədən istilik itkisini azaltmağa və daha çox qanı həyati vacib daxili orqanlara yönəltməyə çalışır. Əllər, ayaqlar və dərinin digər hissələri soyuyur, insan titrəməyə başlayır və getdikcə hərəkət etməkdə çətinlik çəkir.Lakin hipotermiya dərinləşdikcə orqanizmin müdafiə mexanizmləri zəifləməyə başlayır. İnsan yorulur, düşünmə qabiliyyəti pozulur, şüur bulanır və vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək çətinləşir. Bəzi ağır hipotermiya hallarında qan damarlarında baş verən dəyişikliklər nəticəsində insan qəfil və aldadıcı bir istilik hissi keçirə bilər.Məhz bu zaman ən qəribə və təhlükəli davranışlardan biri ortaya çıxa bilər. Dondurucu soyuqda olan insan özünü həddindən artıq isti hiss etdiyini düşünərək paltarlarını çıxarmağa başlaya bilər. Əslində isə ətraf mühit dəyişməyib və insan hələ də həyati təhlükəli dərəcədə soyuq şəraitdədir. Sadəcə, bədən və beyin artıq normal şəkildə işləmədiyi üçün yaranan hisslər reallığı düzgün əks etdirmir.Bu səbəbdən bəzi hipotermiya qurbanları paltarlarını çıxardıqdan sonra daha sürətlə istilik itirirlər. Onsuz da kritik həddə olan bədən temperaturu daha da aşağı düşür və insanın həyatda qalmaq ehtimalı ciddi şəkildə azalır.Paradoksal soyunma xüsusilə məhkəmə-tibbi araşdırmalarda diqqət çəkən hallardan biridir. Çünki hadisə yerində yarıçılpaq və ya çılpaq insan cəsədinin tapılması bəzən ilk baxışdan hadisənin səbəbi ilə bağlı yanlış ehtimallar yarada bilər. Halbuki, müəyyən hallarda bu vəziyyət hipotermiyanın yaratdığı paradoksal davranışın nəticəsi ola bilər.Hipotermiyanın son mərhələlərində müşahidə edilən digər qəribə davranışlardan biri də insanın kiçik, dar və qapalı yerlərə sığınmağa çalışmasıdır. Bəzi şəxslər ölümündən əvvəl çarpayının altına, dar boşluqlara, kolluqların arasına, kiçik otaqlara və ya başqa qapalı yerlərə girməyə çalışa bilirlər.Bu davranış bəzən “terminal qazma” və ya ingiliscə terminal burrowing adlandırılan fenomenlə əlaqələndirilir. Ağır hipotermiya keçirən insanın şüurunun və davranışlarının ciddi şəkildə pozulması nəticəsində belə instinktiv hərəkətlər ortaya çıxa bilər. İnsan sanki təhlükəsiz bir yer axtarır və özünü gizlətməyə çalışır.

Bu davranışın dəqiq mexanizmləri tam şəkildə aydınlaşdırılmış olmasa da, alimlər onu ağır hipotermiya zamanı beynin fəaliyyətində yaranan ciddi pozğunluqlarla əlaqələndirirlər. Bəzi mütəxəssislər bu davranışı heyvanların özünə sığınacaq və yuva axtarması ilə müəyyən mənada müqayisə edirlər. Lakin insanlarda bu, həyatda qalmağa kömək edən şüurlu davranış deyil, daha çox beynin ağır soyuq və oksigen-enerji çatışmazlığı şəraitində normal fəaliyyətini itirməsinin nəticəsidir.Hipotermiya yalnız “çox üşümək” demək deyil. Bədən temperaturu aşağı düşdükcə insanın düşünmə qabiliyyəti də dəyişir. Əvvəlcə titrəmə, yorğunluq və əllərdə-ayaqlarda keyimə meydana çıxa bilər. Sonrakı mərhələlərdə nitq pozulur, hərəkətlər koordinasiyasızlaşır və insan qəribə davranmağa başlayır.Ən təhlükəli məqamlardan biri isə odur ki, hipotermiya dərinləşdikcə titrəmə belə azala və ya tamamilə dayana bilər. Bu, insanın yaxşılaşması demək deyil. Əksinə, orqanizmin artıq enerji ehtiyatlarını itirdiyini və vəziyyətin son dərəcə təhlükəli mərhələyə çatdığını göstərə bilər.Bəzi insanlar ağır soyuqda olan şəxsin qəfil “özünü yaxşı hiss etdiyini” və ya artıq üşümədiyini düşünə bilər. Lakin belə bir vəziyyət təhlükəli xəbərdarlıq əlaməti ola bilər. İnsan özünü qəfil isti hiss edə, paltarını çıxarmağa çalışa və vəziyyətini düzgün qiymətləndirə bilməyə bilər.Məhz buna görə soyuq havada uzun müddət qalan, çaşqın görünən, danışığında və hərəkətlərində dəyişiklik olan şəxslərə ciddi yanaşmaq lazımdır. Onu təhlükəsiz və isti mühitə aparmaq, yaş paltarlarını uyğun şəraitdə dəyişmək və vəziyyət ağırdırsa təcili tibbi yardım çağırmaq həyati əhəmiyyət daşıyır.

Donaraq ölən insanların bəzilərinin çılpaq və ya yarıçılpaq halda tapılması, əslində, onların soyuqdan qorunmağa çalışmadığını göstərmir. Əksinə, bu, hipotermiyanın insan beyni və bədəni üzərində nə qədər ciddi təsir göstərə bildiyinin ən qorxulu nümunələrindən biridir.Paradoksal soyunma bizə göstərir ki, ağır hipotermiya zamanı insanın hissləri və davranışları artıq reallığı düzgün əks etdirməyə bilər. Dondurucu soyuqda insan özünü isti hiss edə, təhlükəsiz yer axtara və normal şəraitdə heç vaxt etməyəcəyi davranışlar göstərə bilər.Bu səbəbdən qış aylarında və ya soyuq mühitdə hipotermiya əlamətlərini heç vaxt adi yorğunluq və ya “bir az üşümək” kimi qəbul etmək olmaz. Bəzən insanın “mənə artıq soyuq deyil” deməsi belə təhlükənin keçdiyini yox, əksinə vəziyyətin kritik həddə çatdığını göstərə bilər.İnsan orqanizmi son ana qədər həyatda qalmaq üçün mübarizə aparır. Lakin ağır hipotermiyanın son mərhələlərində məhz həmin mübarizə bəzən insanı paradoksal və anlaşılmaz görünən davranışlara sürükləyə bilir.

Həmçinin oxuyun

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

Əli