Genetik Modifikasiya olunmuş Orqanizmlər (GMO): Ziyanı və xeyri elmi faktlarla
Dünya 01 Sentyabr 2026, 18:27
264
Genetik Modifikasiya olunmuş Orqanizmlər (GMO) gen mühəndisliyi üsulları ilə DNT strukturu məqsədyönlü şəkildə dəyişdirilmiş canlıları, xüsusən də kənd təsərrüfatı bitkilərini ifadə edir. Bu texnologiya bir növün genini digərinə köçürməklə bitkilərə zərərvericilərə, quraqlığa, xəstəliklərə qarşı davamlılıq kimi yeni xüsusiyyətlər qazandırır. Elmi müstəvidə GMO-ların həm qlobal ərzaq təhlükəsizliyinə müsbət töhfələri, həm də insan sağlamlığı ilə ətraf mühitə mənfi təsirləri geniş müzakirə olunur.
Citypost.az xəbər verir ki, GMO texnologiyasının əsas faydası məhsuldarlığın kəskin artırılması, kənd təsərrüfatında kimyəvi dərmanların istifadəsinin azaldılmasıdır. Genetik olaraq zərərverici həşəratlara qarşı müqavimətli edilən bitkilər (məsələn, Bt-pambıq, Bt-qarğıdalı) daha az pestisid çiləmə tələb edir, bu da torpağın, su hövzələrinin zəhərlənməsinin qarşısını alır. Eyni zamanda genetik modifikasiya vasitəsilə qidaların qida dəyərini artırmaq mümkündür; buna bariz nümunə kimi tərkibi A vitamini ilə zənginləşdirilmiş "Qızılı düyü" (Golden Rice) göstərilə bilər. Quraqlığa, şorlaşmaya dözümlü genetik sortlar iqlim dəyişikliyi fonunda qlobal aclıq riskini minimuma endirməyə imkan verir.
Elmi cəmiyyəti narahat edən potensial zərərlər, risklər isə daha çox allergik reaksiyalar, gen axını, biomüxtəlifliyin pozulması ilə əlaqədardır. Yad genlərin qidalara əlavə olunması ehtimal olunan yeni allergenlərin ortaya çıxmasına, həssas insanlarda immun sisteminin kəskin reaksiyasına zəmin yarada bilər. Digər risk faktoru genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin tozlanma yolu ilə yabanı növlərə calanması, nəticədə təbii gen fondunun çirklənməsidir. Bu hal super-otların, dərmanlara davamlı zərərvericilərin yaranmasına gətirib çıxara bilər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Elm Şurası kimi nüfuzlu qurumların apardığı uzunmüddətli tədqiqatlar satışda olan lisenziyalı GMO məhsullarının insan sağlamlığı üçün ənənəvi qidalardan daha təhlükəli olmadığını bildirir. Lakin hər bir yeni genetik modifikasiya olunmuş məhsul bazara çıxarılmazdan əvvəl fərdi qaydada ciddi toksikoloji, allergik sınaqlardan keçirilməlidir. İstehlakçıların seçim hüququnu qorumaq üçün rəflərdəki məhsulların üzərində GMO tərkibi haqqında dəqiq markalanmanın aparılması vacib şərt sayılır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Deepfake videolarını orijinalından ayıran 3 vizual detal
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı insan üzünün, səsinin dəqiqliklə təqlid edildiyi dezinformasiya vasitəsi olan "deepfake" videolarının geniş yayılmasına şərait yaradıb. Hərçənd bu proqramlar günü-gündən təkmilləşir, generasiya olunan saxta kadrlar mükəmməl görünmür, insan gözünün diqqətlə baxdıqda seçə biləcəyi müəyyən vizual qüsurlar saxlayır. Videoların həqiqiliyini şübhə altına alan, onları orijinal materialdan ayıran üç əsas vizual detallı fərqləndirmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, birinci və ən bariz detal göz qırpma tezliyi, gözlərin təbii hərəkət dinamikasıdır. Süni intellekt modelləri adətən açıq göz şəkilləri əsasında təlim keçdiyindən, saxta videolardakı personajlar ya çox nadir hallarda göz qırpır, ya da bu hərəkət süni, mexaniki şəkildə baş verir. Diqqətlə...
01 Sentyabr 2026, 15:12
Putin ayağa qalxıb İlham Əliyevə nə deyir? – Diqqətçəkən FOTO
Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən VI Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında maraqlı anlar yaşanıb.Citypost.az xəbər verir ki, mərasim zamanı Vladimir Putin ayağa qalxaraq İlham Əliyevə nəsə deyir, Azərbaycan Prezidenti isə gülərək reaksiya verir.Liderlər arasında bu səmimi anlar mərasimdə diqqət çəkən məqamlardan olub./globalinfo
01 Sentyabr 2026, 12:11
Dünyanın ən təhlükəsiz ölkələri hansılardır? – Cinayətkarlığın sıfıra yaxın olduğu yerlər
Dünyada təhlükəsizlik səviyyəsi yüksək olan ölkələr sabit siyasi mühiti, aşağı cinayətkarlıq həddi, güclü hüquq-mühafizə sistemi ilə seçilir. İqtisadiyyat və Sülh İnstitutunun hər il tərtib etdiyi "Qlobal Sülh İndeksi" hesabatına əsasən, İslandiya uzun illərdir planetin ən təhlükəsiz ölkəsi ünvanını qoruyub saxlayır. Bu şimal ölkəsində ağır cinayətlər demək olar ki, törədilmir, polis əməkdaşları gündəlik xidmət zamanı odlu silah gəzdirmirlər. Ailələr uşaq arabalarını küçədə nəzarətsiz saxlayacaq qədər cəmiyyətə, mühitə etibar edirlər.Citypost.az xəbər verir ki, Avropanın mərkəzində yerləşən İsveçrə, Danimarka, İrlandiya, Avstriya da cinayətkarlığın minimal səviyyədə olduğu ölkələr sırasındadır. Yüksək həyat standartları, sosial rifah, güclü hüquqi mexanizmlər bu dövlətlərdə ictimai asayişin sabit qalmasını təmin...
31 Avqust 2026, 15:05
Dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə təzyiq necə dəyişir?
Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyə qalxdıqca atmosfer təzyiqinin dəyişməsi yerin cazibə qüvvəsi, havanın sıxlığı ilə birbaşa bağlı olan təbii fiziki prosesdir. Dəniz səviyyəsində hava molekulları cazibə qüvvəsinin təsiri ilə daha sıx toplanır, üst qatlardakı havanın ağırlığı aşağıya təzyiq göstərir. Bu səbəbdən dəniz səviyyəsində standart atmosfer təzyiqi ən yüksək həddə — təxminən 760 civə sütunu mm (101.3 kPa) səviyyəsində ölçülür. Yüksəklik artdıqca üst qatlardakı hava sütununun hündürlüyü, çəkisi azaldığından atmosfer təzyiqi tədricən aşağı düşür.Citypost.az xəbər verir ki, yüksəkliyə doğru irəlilədikcə təzyiqin düşməsi bərabər sürətlə baş vermir; ilk kilometrlərdə azalma daha sürətli hiss olunur. Orta hesabla hər 10,5-11 metr qalxdıqda atmosfer təzyiqi 1 civə...
28 Avqust 2026, 19:40
WhatsApp-da oxunmuş mesajı gizlətmək: Gizlilik parametrləri necə tənzimlənir?
Məxfilik parametrləri populyar mesajlaşma tətbiqi olan WhatsApp platformasında istifadəçilərin şəxsi məlumatlarını, onlayn fəaliyyətini idarə etməsinə geniş imkanlar yaradır. Göndərilən mesajın oxunduğunu bildirən qoşa göy xətt (Read Receipts) funksiyasını söndürmək istifadəçilərə gələn mesajları qarşı tərəfə bildirmədən oxumaq şansı verir. Bu parametri tənzimləmək şəxsi məxfiliyi artırmaqla yanaşı, dərhal cavab vermək məcburiyyətini də aradan qaldırır.Citypost.az xəbər verir ki, oxunma bildirişini söndürmək üçün ilk növbədə tətbiqin "Ayarlar" (Settings) bölməsinə daxil olmaq lazımdır. Açılan menyudan "Məxfilik" (Privacy) alt bölməsi seçilir. Burada yerləşən "Oxundu bildirişləri" (Read Receipts) seçiminin qarşısındakı düyməni deaktiv etməklə funksiya tamamilə dayandırılır. Bu addımdan sonra qarşı tərəf sizin mesajı oxuyub-oxumadığınızı görə bilmir. Eyni...
26 Avqust 2026, 19:48
Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları
Ən yeni tarix. Maraqlı faktlar.Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları.Müharibədən sonrakı dövrdə, 1950-1953-cü illərdə silsilə cinayətlər, qətl və qarətlər törədən cinayətkar dəstənin uzun müddət izinə düşmək mümkün olmayıb. Oxşar cinayətlər Moskvanın ərazisində törədilib. Dəstənin ilk cinayəti 1 fevral 1950-ci ildə qeydə alınıb. Həmin gün ərzaq mağazası qarət olunaraq 34 min pul aparılıb, müqavimət göstərmək istəyən satıcı isə tapança ilə qətlə yetirilib.Hadisədən heç bir ay keçməmiş Moskvanın Tmiryazev rayonunda iki nəfər dəstə üzvü sənaye malları mağazasında soyğun törədib. Onlar əvvəlcə özlərini kassirə dövlət təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları kimi təqdim ediblər. Təsadüfən mağazada olan sahə müvəkkili və milis nəfəri mülki geyimdə olan...
26 Avqust 2026, 12:05
