Niyə bir otağa keçəndə nə üçün gəldiyimizi unuduruq? Alimlər AÇIQLADI
Maraqlı 12 Oktyabr 2026, 11:00
471
Gündəlik həyatda bir çox insanın qarşılaşdığı maraqlı hallardan biri də bir otağa daxil olduqdan sonra ora nə üçün gəldiyini unutmasıdır. Məsələn, insan mətbəxə su götürmək, başqa otaqdan telefonunu gətirmək və ya hər hansı əşyanı götürmək üçün gedir, lakin qapıdan keçən kimi məqsədi yadından çıxır. Bir neçə saniyə dayanıb düşünür, bəzən isə əvvəlki otağa qayıtdıqdan sonra nə etmək istədiyini xatırlayır. Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi bu hadisə psixologiyada “qapı effekti” (doorway effect) adlandırılır.
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hadisə beynin ətraf mühitdəki dəyişikliklərə və yaddaş proseslərinə reaksiyası ilə əlaqələndirilir. İnsan müəyyən bir məkanda olarkən konkret məqsəd haqqında düşünür. Başqa otağa keçdikdə isə mühit dəyişir, yeni görüntülər və məlumatlar diqqəti yayındıra bilir. Nəticədə bir qədər əvvəl yadda saxlanılan niyyətin xatırlanması çətinləşə bilər.
ZAraşdırmalar göstərir ki, məkanlar arasında keçid bəzi hallarda insanın qısa müddət əvvəl düşündüyü məlumatı yada salmasına təsir edə bilər. Beyin hadisələri və fəaliyyətləri müəyyən kontekst daxilində emal etdiyindən, mühitin dəyişməsi əvvəlki düşüncənin yaddaşdan geri çağırılmasını çətinləşdirə bilər. Bu səbəbdən insan otağa daxil olduqdan sonra nə etmək istədiyini xatırlamaqda çətinlik çəkə bilər.Bununla belə, qapıdan keçən kimi nəyisə unutmaq hər zaman məhz “qapı effekti” ilə izah edilmir. Yorğunluq, diqqətin yayınması, stress və eyni anda bir neçə məsələ haqqında düşünmək də bu cür hallara səbəb ola bilər. Elmi tədqiqatlarda qapı effektinin bütün insanlarda və bütün şəraitlərdə eyni şəkildə müşahidə olunmadığı da vurğulanır.Maraqlıdır ki, bəzi hallarda insanın əvvəl olduğu yerə qayıtması unutduğu fikri xatırlamasına kömək edir. Bunun səbəbi həmin məkanın əvvəlki məqsədlə əlaqəli yaddaş ipuclarını yenidən aktivləşdirə bilməsidir.
Mütəxəssislərin yanaşmasına əsasən, belə halların arabir baş verməsi özlüyündə yaddaş pozuntusu demək deyil. Lakin unutqanlıq tez-tez təkrarlanırsa, gündəlik fəaliyyətlərə mane olursa və ya başqa narahatedici əlamətlərlə müşayiət edilirsə, həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, bir otağa daxil olub ora nə üçün gəldiyini unutmaq beynin yaddaş və diqqət mexanizmləri ilə əlaqəli ola bilər. Bu, əksər insanların zaman-zaman yaşadığı adi bir haldır. Bəs siz də başqa otağa keçdikdən sonra nə etmək istədiyinizi unutduğunuz anlarla qarşılaşırsınızmı?
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yuxularımız təsadüfidirmi? Alimlərdən maraqlı izah
Hər gecə yuxuya getdiyimiz zaman zehnimiz bizi bəzən reallıqdan daha qəribə görünən hadisələrin içinə aparır. Bir anda özümüzü uşaqlığımızda, başqa bir şəhərdə, tanımadığımız insanların arasında və ya fizika qanunlarının belə işləmədiyi bir dünyada görə bilirik. Ən maraqlısı isə odur ki, yuxu zamanı baş verən ən qeyri-adi hadisələr belə bizə tamamilə normal görünə bilər. Bəs insan beyni niyə yuxu görür? Biz yatarkən beynimizdə hansı proseslər baş verir?Citypost.az xəbər verir ki, alimlər uzun illərdir bu sualların cavabını araşdırırlar. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, yuxu zamanı beyin fəaliyyətini tamamilə dayandırmır. Əksinə, yuxunun müəyyən mərhələlərində beynin bəzi sahələri olduqca aktiv olur. Yaddaşın möhkəmlənməsi, emosiyaların...
12 Oktyabr 2026, 10:00
Albert Eynşteynin qəribə vərdişi: Niyə həmişə eyni paltarı geyinirdi?
Dünyanın ən məşhur alimlərindən biri olan Albert Eynşteyn yalnız fizika sahəsindəki inqilabi kəşfləri ilə deyil, sadə həyat tərzi və düşüncə tərzi ilə də insanların diqqətini çəkib. Onun gündəlik vərdişləri ilə bağlı yayılan maraqlı hekayələrdən biri isə geyim seçiminə münasibəti ilə əlaqədardır. İddialara görə, dahi alim hər gün nə geyinəcəyini düşünərək vaxt itirməməyə çalışır, diqqətini daha vacib hesab etdiyi məsələlərə yönəltməyə üstünlük verirdi.Bəs görəsən, gündəlik həyatda kiçik görünən seçimlər həqiqətən insanın zehni enerjisinə təsir edə bilərmi? Eynşteynlə əlaqələndirilən bu hekayə müasir psixologiyada müzakirə olunan hansı anlayışı xatırladır?Citypost.az-ın məlumatına görə, Albert Eynşteyn 20-ci əsrin elminə böyük təsir göstərmiş alimlərdən biridir. Onun nisbilik...
12 Oktyabr 2026, 09:00
Diş məcununun 5 min illik tarixi: İlk dəfə harada istifadə olunub?
Hər səhər istifadə etdiyimiz diş məcununun tarixinin minlərlə il əvvələ gedib çıxdığını bilirdinizmi? Bu gün hamımız üçün adi gigiyena vasitəsi olan diş məcununun ilkin formaları müasir məhsullardan olduqca fərqli olub. İnsanlar min illər əvvəl də dişlərini təmizləməyin və ağız sağlamlığını qorumağın yollarını axtarıblar.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, təxminən e.ə. III minillikdə qədim misirlilərin ağız və diş gigiyenasına xüsusi diqqət yetirdiyi məlumdur. Təmiz dişlər yalnız sağlamlıq baxımından deyil, həm də xarici görünüş və sosial status baxımından əhəmiyyətli hesab olunurdu. Qədim misirlilər dişləri təmizləmək üçün müxtəlif təbii maddələrdən istifadə edirdilər.Hazırlanan qarışıqlar müasir diş məcununa heç bənzəmirdi. Onlar əsasən toz formasında olur, dişlərin üzərinə çəkilərək...
09 Oktyabr 2026, 11:00
Bitkilərin niyə tikanları var? – Səbəbi heç də düşündüyünüz kimi deyil
Bəzi bitkilərin niyə tikanlı olduğunu heç düşünmüsünüz? Tikanların yalnız əlimizə batıb bizi incitmək üçün olduğunu düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Çünki bitkilərdə bu quruluşların yaranmasının arxasında milyonlarla il ərzində formalaşmış maraqlı uyğunlaşma mexanizmləri dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, ilk növbədə, tikanlar bir çox bitki üçün təbii müdafiə vasitəsidir. Otla qidalanan heyvanların bitkinin yarpaqlarını, gövdəsini və digər hissələrini asanlıqla yeməsinin qarşısını almağa kömək edir. Tikanlı bitkiyə yaxınlaşmaq və onu yemək heyvan üçün daha çətin və narahat olur. Beləliklə, bitki özünü canlılar tərəfindən yeyilməkdən müəyyən qədər qoruyur.Tikanların başqa mühüm funksiyası isə xüsusilə quraq ərazilərdə yaşayan bitkilərdə su itkisini azaltmaqdır. Məsələn, kaktuslarda yarpaqların tikanlara çevrilməsi bitkinin su...
09 Oktyabr 2026, 10:00
Kolonya adını haradan alıb? – Ətir kimi yaranan qoxulu mayenin maraqlı tarixçəsi
Kolonya deyəndə çoxumuzun ağlına əllərə tökülən, xoş və təravətləndirici qoxusu ilə insana rahatlıq verən maye gəlir. Xüsusilə qonaq qarşılanarkən, bayramlarda və müxtəlif məclislərdə kolonya təqdim etmək artıq gündəlik mədəniyyətin bir hissəsinə çevrilib. Amma maraqlıdır ki, kolonya əvvəlcə əllərə tökmək üçün hazırlanan bir maye olmayıb.Citypost.az-ın məlumatına görə , “Kolonya” adı fransız dilindəki “Eau de Cologne”, yəni “Köln suyu” ifadəsindən yaranıb. Bu ad isə Almaniyanın Köln şəhərinin adı ilə bağlıdır.18-ci əsrin əvvəllərində İtaliyadan olan ətriyyatçı Covanni Maria Farina Köln şəhərində yüngül, təravətləndirici və əsasən sitrus notları ilə seçilən bir ətir hazırlayıb. Farina yaratdığı bu ətirə yaşadığı şəhərin şərəfinə “Eau de Cologne” –...
09 Oktyabr 2026, 09:00
Qaçış trenajorunun qaranlıq keçmişi: İdman alətinə çevrilən cəza vasitəsi
Bu gün idman zallarında gördüyümüz qaçış trenajorunun əslində kifayət qədər qaranlıq keçmişi olduğunu bilirdinizmi? Bu gün sağlam qalmaq, arıqlamaq və fiziki formanı qorumaq üçün istifadə etdiyimiz qaçış trenajorları bir vaxtlar tamamilə başqa məqsədə xidmət edirdi. O dövrdə bu qurğu idman etmək üçün deyil, məhbusları cəzalandırmaq və ağır fiziki əməyə məcbur etmək üçün istifadə olunurdu.Citypost.az xəbər verir ki, söhbət XIX əsrdə İngiltərə həbsxanalarında tətbiq edilən və sonradan “treadmill” adı ilə tanınan nəhəng mexaniki qurğulardan gedir. İlk baxışdan müasir qaçış trenajoruna müəyyən qədər bənzəsə də, onun funksiyası tamamilə fərqli idi.Məhbuslar böyük, ağır çarxın üzərində saatlarla addımlamalı idilər. Onların ayaqları ilə hərəkətə gətirdiyi...
08 Oktyabr 2026, 11:40
