Revmatizm yalnız oynaqları zədələyir? – MÜTƏXƏSSİS AÇIQLAMASI

Revmatizm deyəndə insanların böyük əksəriyyətinin ağlına ilk növbədə oynaq ağrıları, dizlərdə və əllərdə narahatlıq, hərəkət zamanı çətinlik və ya havanın dəyişməsi ilə artan ağrılar gəlir. Lakin revmatoloji xəstəliklər yalnız oynaqlardan ibarət deyil. Bu sahəyə daxil olan bir sıra xəstəliklər immun sisteminin fəaliyyətində yaranan pozuntularla əlaqəli olur və yalnız oynaqları deyil, ürək, böyrək, ağciyər, göz, dəri, sinir sistemi və qan damarları kimi müxtəlif orqanları da prosesə cəlb edə bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, ilk növbədə “revmatizm” sözünün özünə aydınlıq gətirmək lazımdır. Gündəlik danışıqda bu ifadə çox geniş mənada işlədilsə də, müasir tibbdə “revmatizm” konkret olaraq bütün revmatoloji xəstəliklərin adı deyil. Revmatologiyanın əhatə etdiyi xəstəliklər arasında revmatoid artrit, sistemli qırmızı qurdeşənəyi, Şeqren xəstəliyi, vaskulitlər, ankilozlaşdırıcı spondilit və digər iltihabi və autoimmun xəstəliklər mövcuddur. Buna görə də “revmatizm yalnız oynaq xəstəliyidir” demək düzgün yanaşma deyil. Xüsusilə burada kəskin revmatik qızdırma ilə digər revmatoloji xəstəlikləri bir-birindən fərqləndirmək vacibdir. Kəskin revmatik qızdırma adətən A qrupu streptokok bakteriyalarının törətdiyi boğaz infeksiyasından sonra yaranan iltihabi xəstəlikdir. Bu xəstəlik yalnız oynaqları deyil, ürəyi, mərkəzi sinir sistemini və dərini də təsirləndirə bilər. Ən ciddi ağırlaşmalardan biri isə ürək qapaqlarının zədələnməsi ilə nəticələnə bilən revmatik ürək xəstəliyidir. Kəskin revmatik qızdırmada ürəyin zədələnməsi xüsusilə diqqət tələb edir. Ürək əzələsinin, qapaqların və ürəyin digər strukturlarının iltihablanması kardit adlandırılır. CDC-nin məlumatına görə, kardit kəskin revmatik qızdırmanın əsas ürək təzahürüdür və uzunmüddətli ürək qapağı zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Xəstəlik ağırlaşdıqda ürək çatışmazlığı, ritm pozuntuları və digər ürək-damar problemləri yarana bilər.

Amma bütün revmatoloji xəstəliklərdə ürək zədələnməsi eyni mexanizmlə və eyni tezlikdə baş vermir. Məsələn, revmatoid artrit əsasən oynaqları zədələyən xroniki autoimmun xəstəlik olsa da, onun təsiri oynaqla məhdudlaşmaya bilər. Xəstəliyin gedişində ağciyər, ürək, qan damarları, göz, dəri və sinir sistemi kimi orqan və toxumalarda da problemlər yarana bilər. Revmatoid artrit zamanı uzunmüddətli və nəzarətsiz iltihab ürək-damar sisteminə də təsir göstərə bilər. Buna görə belə xəstələrin yalnız oynaq ağrılarının azalıb-azalmamasına görə qiymətləndirilməsi kifayət deyil. Xəstəliyin ümumi aktivliyi, ürək-damar və tənəffüs sistemi ilə bağlı vəziyyət də həkim tərəfindən nəzərə alınmalıdır. NIH-in Milli Artrit və Əzələ-Skelet və Dəri Xəstəlikləri İnstitutunun məlumatlarında da revmatoid artritin oynaqdan kənar orqanlara təsir göstərə bildiyi və xəstələrin ürək-damar və tənəffüs sağlamlığının izlənməsinin vacib olduğu qeyd edilir. Ağciyərlər də bəzi revmatoloji xəstəliklərdə mühüm hədəf orqanlardan biridir. Xüsusilə müəyyən autoimmun xəstəliklərdə ağciyər toxumasında iltihab və çapıqlaşma yarana bilər. Revmatoid artrit zamanı interstisial ağciyər xəstəliyi kimi ağırlaşmalar mümkündür. Bu vəziyyətdə ağciyər toxuması zədələnir, nəfəs darlığı və fiziki fəaliyyət zamanı tez yorulma meydana çıxa bilər. Bəzi hallarda ağciyər tutulması xəstənin həyat keyfiyyətinə və proqnozuna oynaq əlamətlərindən daha ciddi təsir göstərə bilər.

Buna görə revmatoloji xəstəliyi olan insanın “oynaqlarım ağrımır, deməli xəstəlik yoxdur” düşüncəsinə qapılması düzgün deyil. Bəzi hallarda oynaq şikayətləri yüngül olsa da, xəstəliyin digər orqanlara təsiri daha ciddi ola bilər. Davamlı öskürək, səbəbsiz nəfəs darlığı, fiziki yük zamanı əvvəlkindən daha tez yorulma kimi əlamətlər meydana çıxarsa, bunun səbəbi ayrıca araşdırılmalıdır. Sistemli qırmızı qurdeşənəyi, yəni lupus da orqanizmin müxtəlif sistemlərini əhatə edə bilən autoimmun xəstəliklərdəndir. Lupus zamanı immun sisteminin yaratdığı iltihabi proseslər dəri və oynaqlardan başqa böyrəklərə, ürəyə, ağciyərlərə, qan damarlarına və sinir sisteminə təsir göstərə bilər. Xüsusilə böyrəklərin zədələnməsi ciddi ağırlaşmalardan hesab olunur və müntəzəm tibbi nəzarət tələb edir.

Vaskulitlərdə isə əsas hədəflərdən biri qan damarlarıdır. Damar divarlarında yaranan iltihab nəticəsində müxtəlif orqanların qanla təchizatında pozulmalar meydana gələ bilər. Vaskulitin hansı orqanlara təsir göstərməsi xəstəliyin konkret növündən asılıdır. Buna görə “vaskulit yalnız damar xəstəliyidir” demək də tam doğru deyil. Damarlar bütün orqanları qanla təmin etdiyinə görə iltihabi proses müxtəlif sistemlərdə özünü göstərə bilər. Gözlər də bəzi revmatoloji xəstəliklərdə prosesə cəlb oluna bilər. Məsələn, uveit gözün orta təbəqəsinin iltihabıdır və bəzi revmatoloji xəstəliklərlə əlaqəli şəkildə ortaya çıxa bilər. Xüsusilə ankilozlaşdırıcı spondilit və digər spondiloartritlər zamanı gözün iltihablanması müşahidə oluna bilər. Gözün qəfil qızarması, ağrıması, işığa həssaslıq və görmənin bulanması kimi əlamətlər yarandıqda bunu sadəcə yorğunluq kimi qiymətləndirmək olmaz.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Digər mühüm xəstəliklərdən biri də Şeqren xəstəliyidir. Bu autoimmun xəstəlikdə immun sistem əsasən göz yaşı və tüpürcək ifraz edən vəzilərə hücum edir. Nəticədə gözlərdə və ağızda quruluq meydana gəlir. Lakin Şeqren yalnız göz və ağızla məhdudlaşmır. Xəstəlik bəzi insanlarda ağciyərləri, böyrəkləri, sinir sistemini və digər toxumaları da zədələyə bilər. Şeqren xəstəliyi olan şəxslərdə davamlı yorğunluq, oynaq və əzələ ağrıları, dəri problemləri, yuxu və diqqət pozuntuları kimi müxtəlif əlamətlər də müşahidə oluna bilər. Bu da bir daha göstərir ki, revmatoloji xəstəliklərə yalnız “oynaq ağrısı” prizmasından yanaşmaq düzgün deyil.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, revmatoloji xəstəliklərin erkən müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki uzun müddət nəzarətsiz qalan iltihabi proses həm oynaqlarda geri dönməz zədələnmələrə, həm də bəzi xəstəliklərdə digər orqanların funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər. Revmatoid artrit kimi xəstəliklərdə erkən diaqnoz və düzgün müalicə xəstəliyin aktivliyini nəzarətdə saxlamağa və ağırlaşmaların riskini azaltmağa kömək edir. Bu səbəbdən oynaq ağrısı, səhər saatlarında uzunmüddətli sərtlik, oynaqlarda şişkinlik, səbəbsiz halsızlıq, təkrarlanan göz iltihabı, uzunmüddətli nəfəs darlığı, dəridə səbəbsiz səpkilər, ağız və göz quruluğu, sidikdə dəyişikliklər və ya digər sistemik əlamətlər müşahidə olunarsa, revmatoloqa müraciət etmək vacibdir. Həkimlər xüsusilə insanları özbaşına “revmatizm dərmanı” qəbul etməkdən çəkindirirlər. Çünki oynaq ağrısının arxasında dayanan səbəb müxtəlif ola bilər və bir xəstəyə uyğun olan müalicə digər xəstədə tamamilə fərqli ola bilər. Diaqnoz qoyulmadan dərman qəbul etmək həm xəstəliyin əsas səbəbinin müəyyənləşdirilməsini gecikdirə, həm də bəzi preparatların yan təsirləri səbəbindən əlavə problemlər yarada bilər.

Nəticə etibarilə, revmatoloji xəstəliklərə yalnız diz, bel və ya əl-ayaq ağrısı kimi baxmaq düzgün deyil. Bu xəstəliklərin bir hissəsi sistemli xarakter daşıyır və immun sisteminin fəaliyyəti nəticəsində müxtəlif orqan və toxumalar prosesə cəlb oluna bilər. Ürək, böyrək, ağciyər, göz, damarlar və sinir sistemi bu orqanlar arasında yer ala bilər. Kəskin revmatik qızdırmada xüsusilə ürək tutulması, lupus və bəzi vaskulitlərdə böyrək zədələnməsi, revmatoid artritdə isə ağciyər və ürək-damar ağırlaşmaları xüsusi diqqət tələb edir.Ona görə də oynaq ağrısını sadəcə yaş, hava dəyişməsi və ya “duz yığılması” ilə əlaqələndirib uzun müddət gözləmək doğru deyil. Xüsusilə ağrı təkrarlanırsa, oynaqlarda şişkinlik və səhər sərtliyi varsa və bununla yanaşı göz, dəri, nəfəsalma, böyrək və ya ümumi vəziyyətlə bağlı dəyişikliklər müşahidə olunursa, vaxtında tibbi müayinədən keçmək vacibdir. Revmatoloji xəstəliklər nə qədər erkən müəyyənləşdirilərsə, onların həm oynaqlara, həm də digər orqanlara vura biləcəyi zərərin qarşısını almaq bir o qədər mümkün olur.

Yusif