Qızdırmamız qalxdıqda niyə üşüyürük? – Səbəbi belə izah olunur
Tibb 15 Sentyabr 2026, 11:20
305
İnsan xəstələnəndə ən çox müşahidə olunan hallardan biri bədən temperaturunun yüksəlməsi və bununla yanaşı güclü üşümə, titrəmə və soyuqluq hissinin yaranmasıdır. İlk baxışdan bu, ziddiyyətli görünür. Çünki temperaturumuz yüksəlirsə, məntiqlə özümüzü daha isti hiss etməliyik. Bəs niyə qızdırmamız 38-39 dərəcəyə qalxanda belə əllərimiz, ayaqlarımız soyuya, bədənimiz titrəyə və yorğana bürünmək istəyə bilər?
Citypost.az-ın məlumatına görə, bunun səbəbi orqanizmin temperaturu necə tənzimləməsi ilə bağlıdır. Bədən temperaturunun idarə olunmasında beynin hipotalamus adlanan hissəsi mühüm rol oynayır. Hipotalamus orqanizmin temperatur tənzimləyicisi kimi fəaliyyət göstərir. O, bədənin daxili temperaturunu müəyyən həddə saxlamaq üçün istilik istehsalını, istiliyin itirilməsini, dəridə qan dövranını, tərləməni və əzələlərin titrəməsini tənzimləyir. Normal bədən temperaturu isə bütün insanlarda eyni rəqəm deyil və gün ərzində müəyyən qədər dəyişə bilər. İnfeksiya zamanı isə bu sistemin iş prinsipi müvəqqəti olaraq dəyişir. Orqanizmə virus, bakteriya və ya digər infeksion amillər daxil olduqda immun sistem müxtəlif siqnal molekulları, o cümlədən iltihab prosesində iştirak edən sitokinlər ifraz edir. Bu maddələr beyində temperaturun tənzimlənməsi mexanizminə təsir göstərir və nəticədə hipotalamus bədənin əvvəlki temperaturunu kifayət hesab etməyərək daha yüksək temperaturu yeni “hədəf” kimi qəbul etməyə başlayır. Bu prosesdə prostaglandin E2 də mühüm rol oynayır.Məsələn, təsəvvür edək ki, insanın bədən temperaturu 37 dərəcədir. İnfeksiya zamanı hipotalamus temperatur üçün yeni hədəfi 38 dərəcə ətrafına qaldırır. Bu zaman bədənin real temperaturu hələ 37 dərəcə olsa da, beyin artıq bunu “soyuq” kimi qəbul edir. Yəni insanın temperaturu əvvəlki ilə müqayisədə normal olsa belə, beynin müəyyən etdiyi yeni hədəfdən aşağıdır. Məhz buna görə insan üşüməyə və isinməyə ehtiyac hiss etməyə başlayır. Bundan sonra orqanizm yeni temperatur həddinə çatmaq üçün istilik yaratmağa başlayır. Əzələlərin sürətli və qeyri-iradi yığılması nəticəsində yaranan titrəmə də bunun bir hissəsidir. İnsan “üşüyürəm” deyə hiss edir, dişləri bir-birinə dəyə bilər, bədən titrəyə bilər və insan qalın paltar və ya yorğan axtara bilər. Əzələlərin bu cür sürətli fəaliyyəti istilik istehsalını artırır və bədənin daxili temperaturunun yüksəlməsinə kömək edir.
Üşümənin başqa bir səbəbi də dəridəki qan damarlarının daralmasıdır. Bədən temperaturunu artırmağa çalışarkən dərinin səthinə gedən qan axını azaldılır. Bunun nəticəsində istiliyin ətraf mühitə itirilməsi azalır və daha çox istilik bədənin daxilində saxlanılır. Buna görə qızdırma yüksəlməyə başlayanda insanın əlləri və ayaqları soyuq, dərisi isə nisbətən soyuq hiss oluna bilər. Burada maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, insanın “üşüməsi” ilə bədən temperaturunun həqiqətən aşağı olması eyni şey deyil. Qızdırmanın yüksəlməsi mərhələsində insan üşüyə bilər, çünki bədən yeni, daha yüksək temperatur hədəfinə çatmağa çalışır. Temperatur həmin yeni həddə çatdıqdan sonra isə üşümə hissi azala bilər və insan özünü isti hiss etməyə başlaya bilər. Məsələn, temperaturu 37 dərəcə olan insanın hipotalamusunda temperatur hədəfinin 39 dərəcəyə yüksəldiyini düşünək. Bu halda beyin üçün 37 dərəcə artıq “kifayət qədər isti” deyil. Orqanizm istilik yaratmağa və istilik itkisini azaltmağa başlayır. Əzələlərin titrəməsi, dəridə qan damarlarının daralması və davranış dəyişiklikləri – məsələn, yorğana bürünmək istəyi – hamısı bədənin həmin yeni temperatura çatmaq cəhdidir. Temperatur 39 dərəcəyə yaxınlaşdıqdan sonra isə insan əvvəlki kimi üşüməyə bilər. Qızdırma sonradan aşağı düşməyə başlayanda isə proses əks istiqamətdə gedir. Hipotalamus temperatur üçün müəyyən etdiyi yüksək hədəfi yenidən aşağı salır. Bu zaman artıq bədənin real temperaturu yeni hədəfdən yüksək ola bilər. Orqanizm artıq istiliyi xaric etməyə başlayır. Dəridəki qan damarları genişlənir, dəriyə daha çox qan gəlir və tərləmə artır. Buna görə də qızdırmanın “qırıldığı” mərhələdə insan birdən-birə çox tərləyə və özünü həddindən artıq isti hiss edə bilər.
Bəs qızdırma nə üçün yaranır?
Qızdırma özü ayrıca xəstəlik deyil, müxtəlif xəstəlik və vəziyyətlərin əlaməti olan fizioloji reaksiyadır. Ən çox infeksiyalarla əlaqəli olsa da, iltihabi proseslər və bəzi digər xəstəliklər də temperaturun yüksəlməsinə səbəb ola bilər. İnfeksiya zamanı yaranan qızdırma immun sisteminin fəaliyyətinin bir hissəsi kimi meydana çıxır. Yüksək temperatur bəzi mikroorqanizmlərin çoxalmasını çətinləşdirə və müəyyən immun reaksiyaları gücləndirə bilər. Lakin bu, “nə qədər yüksək qızdırma, bir o qədər yaxşı” demək deyil. Həddindən artıq yüksək temperatur orqanizm üçün təhlükəli ola bilər. Məhz buna görə qızdırma zamanı üşümə əslində bədənin temperaturunun aşağı düşməsi demək deyil. Əksinə, çox vaxt bu, temperaturun yüksəlməsi mərhələsində orqanizmin yeni temperatur hədəfinə çatmaq üçün gördüyü işlərin nəticəsidir. Beyin temperatur “termostatını” yuxarı qaldırır, bədən isə həmin yeni göstəriciyə çatmaq üçün istilik istehsalını artırır.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, “qızdırmam qalxıb, amma niyə üşüyürəm?” sualının cavabı ilk baxışdan göründüyü qədər paradoksal deyil. İnsan qızdırma zamanı üşüyür, çünki həmin anda bədənin real temperaturu beynin müəyyən etdiyi yeni temperatur hədəfindən aşağıdır. Orqanizm bunu aradan qaldırmaq üçün damarları daraldır, istilik itkisini azaldır və əzələlərin titrəməsi vasitəsilə əlavə istilik yaradır. Temperatur yeni hədəfə çatdıqdan sonra isə üşümə azalır və insan özünü isti hiss edə bilər.
Yeganə
Bu səbəbdən qızdırma zamanı yaranan titrəmə və üşüməni sadəcə “bədən soyuyub” kimi izah etmək düzgün deyil. Bu, beynin temperatur tənzimləmə sistemində baş verən dəyişikliklə bağlı fizioloji reaksiyadır. Eyni zamanda qızdırmanın səbəbini nəzərə almaq vacibdir. Xüsusilə çox yüksək temperatur, uzun müddət davam edən qızdırma, nəfəsalma çətinliyi, şüurda dəyişiklik, güclü halsızlıq, səpgi, boyun sərtliyi və ya digər ciddi əlamətlər olduqda tibbi qiymətləndirmə tələb oluna bilər.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təzyiq xəstəlikdir, yoxsa başqa xəstəliklərin əlaməti? – Həkimdən AÇIQLAMA
“Qan təzyiqim yüksəlib, deməli, məndə təzyiq xəstəliyi var” – bu fikir cəmiyyətdə kifayət qədər geniş yayılıb. Halbuki yüksək qan təzyiqinin səbəbi hər insanda eyni olmur. Bəzi insanlarda hipertoniya ayrıca xroniki xəstəlik kimi formalaşır, bəzi hallarda isə yüksək təzyiq başqa bir xəstəlik, hormonal pozğunluq, böyrək problemi, damar xəstəliyi, yuxu apnesi, artıq çəki və digər amillərlə əlaqəli ola bilər. Tibbdə belə hallar “ikincili hipertoniya” adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, təzyiqin yüksəlməsini yalnız onu aşağı salan dərman qəbul etməklə izah etmək düzgün yanaşma deyil. İlk növbədə yüksək təzyiqin davamlı olub-olmadığı təsdiqlənməli, daha sonra isə xəstənin yaşına, yanaşı xəstəliklərinə, qəbul etdiyi dərmanlara,...
15 Sentyabr 2026, 11:38
Ürəyi “qidalandıran” və gücləndirən dərmanlar varmı? – Mütəxəssislərdən AÇIQLAMA
“Ürəyim zəifləyib, onu gücləndirmək üçün hansı dərmanı qəbul edim?”, “Ürəyi qidalandıran xüsusi preparatlar varmı?” – bu suallara gündəlik həyatda tez-tez rast gəlinir. Xüsusilə ürək-damar problemi yaşayan insanlar bəzən əsas müalicədən əlavə ürəyi “qidalandıran”, “enerji verən” və ya “gücləndirən” preparatlar axtarırlar. Lakin müasir tibbdə bütün ürək xəstəlikləri üçün belə universal və elmi cəhətdən sübut edilmiş “ürək qidalandırıcısı” anlayışı yoxdur.Citypost.az xəbər verir ki, bəzi preparatlar uzun illər ərzində, xüsusilə postsovet məkanında, metabolik təsir göstərdiyi və ürək əzələsinin enerji mübadiləsini dəstəklədiyi düşüncəsi ilə istifadə olunub. ATP, riboksin, meldonium kimi preparatlar da bu yanaşma ilə tanınır. Lakin hər hansı preparatın “ürəyi gücləndirməsi” iddiası onun...
14 Sentyabr 2026, 11:25
Qan analizi verəcəksinizsə, bu 5 səhvi etməyin – nəticələrə təsir edə bilər
Qan analizinin nəticəsi həkim üçün xəstənin sağlamlıq vəziyyəti barədə mühüm məlumatlardan biridir. Lakin analizdən əvvəl edilən bəzi səhvlər nəticələrə təsir göstərə və müəyyən göstəricilərin olduğundan fərqli görünməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də yalnız laboratoriyada düzgün nümunənin götürülməsi deyil, pasiyentin analizə qədər necə hazırlaşması da əhəmiyyət daşıyır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, analizdən əvvəl edilən səhvlərin sayı beşlə məhdudlaşmır. Hər bir laborator müayinənin özünəməxsus hazırlıq qaydaları ola bilər. Buna görə də həkimin və laboratoriyanın verdiyi təlimatlara əməl etmək əsas şərtdir. Ən çox diqqət edilməli məsələlərdən biri analizdən əvvəl ağır fiziki fəaliyyət göstərməməkdir. Xüsusilə bəzi qan testlərindən əvvəl intensiv idman...
14 Sentyabr 2026, 10:19
Ürək çatışmazlığı olan xəstələr nələri bilməlidir? – Mütəxəssislərdən VACİB AÇIQLAMA
Ürək çatışmazlığı diaqnozu insanın həyatının əvvəlki kimi davam edə bilməyəcəyi anlamına gəlmir. Müasir tibbin imkanları, düzgün müalicə, həkim nəzarəti, sağlam həyat tərzi və ailə dəstəyi ilə xəstəliyin gedişinə nəzarət etmək və həyat keyfiyyətini qorumaq mümkündür. Bunun üçün isə pasiyentin yalnız dərmanlarını qəbul etməsi deyil, gündəlik qidalanmasına, maye qəbuluna, çəkisinə, fiziki aktivliyinə və psixoloji vəziyyətinə də diqqət yetirməsi vacibdir.Citypost.az xəbər verir ki, ürək mütəxəssisləri bildirirlər ki, ürək çatışmazlığı olan xəstələrin diqqət etməli olduğu əsas məsələlərdən biri duz qəbuludur. Orqanizmə həddindən artıq natrium daxil olduqda bədəndə mayenin saxlanılması arta bilər. Bu isə ürək çatışmazlığı olan şəxslərdə ödemin, nəfəs darlığının və digər şikayətlərin...
12 Sentyabr 2026, 14:15
Triqliserid yüksəkdirsə, dərman vacibdirmi?
Triqliseridlərin yüksək olması zamanı müalicə yanaşması hər bir xəstə üçün fərdi müəyyənləşdirilir. Burada yalnız qanda triqliserid göstəricisinin səviyyəsi deyil, eyni zamanda şəxsin yanaşı xəstəlikləri, ürək-damar xəstəlikləri baxımından riski, qidalanma və həyat tərzi kimi amillər də nəzərə alınır. 2026-cı il üzrə yenilənmiş beynəlxalq tövsiyələrdə də hipertriqliseridemiyanın müalicəsində həyat tərzinin yaxşılaşdırılması əsas ilkin addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, ilk mərhələdə sağlam və balanslı qidalanmaya keçid, artıq çəkinin azaldılması, fiziki aktivliyin artırılması, şəkər və rafinə olunmuş karbohidratların məhdudlaşdırılması, həmçinin alkoqoldan uzaq durmaq triqliseridlərin aşağı salınmasına kömək edə bilər. Lakin nəticə yalnız pəhrizdən asılı deyil. Triqliserid yüksəkliyinə şəkərli diabet,...
11 Sentyabr 2026, 10:30
Xərçəng xəstəlikləri üçün skrininqə nə vaxt başlamaq lazımdır? – Həkimlərdən vacib tövsiyələr
Xərçəng xəstəliklərinin erkən aşkarlanması müalicənin nəticələrinə ciddi təsir göstərə bilər. Həkimlər bildirirlər ki, xərçəngin bütün növləri üçün eyni yaşda və eyni intervalla skrininq aparılması düzgün deyil. Müayinələrin başlanma yaşı və təkrarlanma müddəti xərçəngin növündən, şəxsin yaşından, cinsindən, ailə tarixçəsindən və fərdi risk faktorlarından asılı olaraq dəyişir. Skrininqin əsas məqsədi isə hər hansı şikayət yaranmamışdan əvvəl müəyyən xərçəng növlərini erkən mərhələdə aşkar etməkdir. Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, qadınlarda süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması üçün mammoqrafiya mühüm skrininq üsullarından biridir. Orta risk qrupunda olan qadınlar üçün 40 yaşdan etibarən hər iki ildən bir mammoqrafiya aparılması tövsiyə olunur. Lakin ailəsində süd...
11 Sentyabr 2026, 09:30
