Təzyiq xəstəlikdir, yoxsa başqa xəstəliklərin əlaməti? – Həkimdən AÇIQLAMA

“Qan təzyiqim yüksəlib, deməli, məndə təzyiq xəstəliyi var” – bu fikir cəmiyyətdə kifayət qədər geniş yayılıb. Halbuki yüksək qan təzyiqinin səbəbi hər insanda eyni olmur. Bəzi insanlarda hipertoniya ayrıca xroniki xəstəlik kimi formalaşır, bəzi hallarda isə yüksək təzyiq başqa bir xəstəlik, hormonal pozğunluq, böyrək problemi, damar xəstəliyi, yuxu apnesi, artıq çəki və digər amillərlə əlaqəli ola bilər. Tibbdə belə hallar “ikincili hipertoniya” adlandırılır.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, təzyiqin yüksəlməsini yalnız onu aşağı salan dərman qəbul etməklə izah etmək düzgün yanaşma deyil. İlk növbədə yüksək təzyiqin davamlı olub-olmadığı təsdiqlənməli, daha sonra isə xəstənin yaşına, yanaşı xəstəliklərinə, qəbul etdiyi dərmanlara, həyat tərzinə və digər göstəricilərinə uyğun olaraq səbəblər araşdırılmalıdır. Müasir klinik tövsiyələrdə də yüksək təzyiqin diaqnostikası zamanı mümkün ikincili səbəblərin müəyyənləşdirilməsi və risk faktorlarının qiymətləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyrəklər qan təzyiqinin tənzimlənməsində mühüm rol oynadığı üçün böyrək xəstəlikləri yüksək təzyiqin səbəblərindən biri ola bilər. Eyni zamanda uzun müddət davam edən yüksək təzyiq özü də böyrəklərə zərər verə bilər. Yəni burada qarşılıqlı əlaqə mövcuddur: böyrəkdəki problem təzyiqi yüksəldə, yüksək təzyiq isə zaman keçdikcə böyrək funksiyasının pisləşməsinə səbəb ola bilər. Endokrin sistemdə baş verən bəzi pozğunluqlar da arterial təzyiqin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Məsələn, birincili aldosteronizm, qalxanabənzər vəzin bəzi xəstəlikləri, Kuşinq sindromu, feoxromositoma və digər hormonal vəziyyətlər ikincili hipertoniya səbəbləri arasında göstərilir. Buna görə xüsusilə gənc yaşda başlayan, qəfil meydana çıxan, çox yüksək olan və ya bir neçə dərmana baxmayaraq nəzarətə alınmayan təzyiq zamanı həkim əlavə səbəblərin araşdırılmasını məqsədəuyğun hesab edə bilər. Artıq çəki də qan təzyiqinin yüksəlməsində mühüm rol oynayan amillərdəndir. Bununla yanaşı, fiziki aktivliyin azlığı, yüksək duz qəbulu, alkoqol, yuxu apnesi və digər həyat tərzi faktorları da təzyiqin yüksəlməsinə və nəzarətdə saxlanmasının çətinləşməsinə səbəb ola bilər. 2025-ci il Amerika Ürək Assosiasiyası və Amerika Kardiologiya Kollecinin rəhbər tövsiyələrində sağlam çəkinin qorunması, ürək üçün sağlam qidalanma, duz qəbulunun azaldılması və fiziki aktivliyin artırılması yüksək təzyiqin profilaktikası və müalicəsinin mühüm hissəsi kimi göstərilir. Bəs onurğa ilə qan təzyiqi arasında hansı əlaqə var? Bu məsələ xüsusilə boyun ağrısı və boyun yırtığı olan insanları maraqlandırır. Boyun fəqərələri, sinirlər, damarlar və beyin qan dövranı arasında mürəkkəb anatomik əlaqələr mövcuddur. Lakin hər boyun yırtığını və ya onurğa problemini birbaşa arterial hipertoniya səbəbi kimi qəbul etmək düzgün deyil. Xüsusilə “boyun yırtığı beyin qan təchizatını pozur və buna görə təzyiq mütləq yüksəlir” formasında ümumiləşdirmə tibbi baxımdan əsaslandırılmış yanaşma sayılmır.

Boyun nahiyəsində bəzi damar problemləri və xüsusi vəziyyətlər qan dövranına təsir göstərə bilər. Lakin bu, hər boyun ağrısı və ya yırtığı olan şəxsdə yüksək təzyiqin səbəbinin məhz onurğa olması demək deyil. Buna görə belə bir əlaqənin olub-olmadığını yalnız konkret xəstənin müayinəsi, şikayətləri və lazım gəldikdə instrumental müayinələri əsasında həkim müəyyənləşdirə bilər. Digər mühüm məsələ isə təzyiq dərmanlarının ömürlük qəbul edilib-edilməməsidir. Hipertoniya diaqnozu qoyulan hər bir insanın mütləq ömür boyu eyni dərmanı qəbul etməsi kimi universal qayda yoxdur. Xüsusilə yüksək təzyiq başqa bir xəstəlik və ya düzəldilə bilən səbəblə bağlıdırsa, həmin səbəbin müalicəsi nəticəsində təzyiqə nəzarət yaxşılaşa və bəzi hallarda dərman ehtiyacı azala bilər. Məsələn, ikincili hipertoniya müəyyən edilə bilən və müalicə oluna bilən səbəbdən qaynaqlanırsa, həmin səbəbə yönəlmiş müalicə təzyiqin idarə olunmasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Lakin burada çox vacib bir məqam var: xəstə özbaşına “səbəb aradan qalxdı, artıq təzyiq dərmanına ehtiyac yoxdur” qərarı verməməlidir. Çünki uzun müddət davam edən hipertoniya damar və digər orqanlarda dəyişikliklər yarada bilər və ilkin səbəb müalicə olunsa belə, yüksək təzyiq tamamilə yox olmaya bilər. Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin məlumatında da qeyd olunur ki, ikincili hipertoniya bəzi hallarda səbəbin müalicəsi ilə sağala bilsə də, uzunmüddətli hipertoniya zamanı orqan və damar dəyişiklikləri təzyiqin sonradan da yüksək qalmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, hipertoniya yalnız “baş ağrısı olanda təzyiqim qalxır” kimi qiymətləndirilməməlidir. Yüksək qan təzyiqi çox vaxt heç bir aşkar simptom verməyə bilər. Buna görə diaqnoz yalnız insanın özünü necə hiss etməsinə əsasən qoyulmamalıdır. Təzyiq düzgün ölçülməli, lazım gəldikdə evdə təkrar ölçmələr və ya 24 saatlıq ambulator monitorinqdən istifadə edilməlidir. Müasir tövsiyələrdə evdə qan təzyiqinin monitorinqi də müalicənin effektivliyinin izlənməsi üçün mühüm vasitə kimi qeyd olunur. Təzyiqin müalicəsində əsas məqsəd yalnız həmin anda göstəricini aşağı salmaq deyil, uzunmüddətli dövrdə ürək, beyin, böyrəklər və damarların yüksək təzyiqin zərərli təsirindən qorunmasıdır. Müalicə planı insanın fərdi risklərinə uyğun hazırlanır və dərmanlarla yanaşı həyat tərzinin dəyişdirilməsi də mühüm rol oynayır.

Beləliklə, “təzyiq xəstəlikdir, yoxsa simptomdur?” sualının cavabı hər iki variantın mümkün olmasıdır. Hipertoniya bir çox insanda müstəqil xroniki vəziyyət kimi mövcuddur, bəzi insanlarda isə başqa xəstəlik və ya müəyyən edilə bilən səbəbin nəticəsi olaraq meydana çıxır. Böyrək, damar və hormonal problemlər, yuxu apnesi, artıq çəki və bəzi dərmanlar yüksək təzyiqə səbəb ola bilər. Buna görə yalnız təzyiqi aşağı salmaqla kifayətlənmək əvəzinə, xüsusilə qeyri-adi və ya müalicəyə davamlı hallarda onun arxasında dayanan səbəbin araşdırılması vacibdir.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Ən əsası isə yüksək təzyiq dərmanlarının həkim məsləhəti olmadan dayandırılmamasıdır. Təzyiqin normallaşması dərmanın artıq lazım olmadığı anlamına gəlmir. Müalicənin dəyişdirilməsi və ya dərmanın dayandırılması yalnız həkimin qiymətləndirməsindən sonra həyata keçirilməlidir.

Əli