Okeanda yaşayan qeyri-adi “şüşə” canlı
Maraqlı 04 Sentyabr 2026, 10:25
254
İlk baxışdan şüşədən hazırlanmış incə və dekorativ bir sənət əsərinə bənzəyən bu canlı əslində təbiətin yaratdığı ən qeyri-adi dəniz orqanizmlərindən biridir. Söhbət Venus çiçək səbəti kimi tanınan dərin dəniz süngərindən gedir. Elmi adı Euplectella olan bu süngərlər okeanın qaranlıq və yüksək təzyiqli dərinliklərində yaşayır.
Citypost.az xəbər verir ki , Venus çiçək səbətinin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun skeletidir. Bu skelet adi canlılarda olduğu kimi sümükdən və ya sərt toxumadan deyil, əsasən silisium dioksiddən, yəni şüşənin əsasını təşkil edən maddələrdən birindən formalaşır. Məhz buna görə süngərin skeleti insan gözünə şəffaf və şüşəbənzər quruluş kimi görünür.Lakin bu quruluş yalnız gözəllik yaratmır. Süngərin skeleti olduqca mürəkkəb və mükəmməl mikrostrukturla formalaşıb. Silisium əsaslı nazik liflər bir-birinə müxtəlif istiqamətlərdə birləşərək torabənzər, lakin eyni zamanda davamlı konstruksiya yaradır. Təbiətin bu quruluşu alimlərin də diqqətini çəkib və onun mexaniki xüsusiyyətləri müxtəlif elmi araşdırmalarda öyrənilib.
Venus çiçək səbəti okeanın dərinliklərində, xüsusilə Sakit okeanın müəyyən ərazilərində rast gəlinir. Günəş işığının demək olar ki, çatmadığı bu mühitdə süngər dəniz suyundakı üzvi hissəcikləri və mikroorqanizmləri süzərək qidalanır. Onun bədənində çoxsaylı xırda dəliklər və kanallar yerləşir. Su həmin kanallardan keçərkən qida hissəcikləri süzülür və süngər üçün enerji mənbəyinə çevrilir.
Bu canlı ilə bağlı ən maraqlı təbiət hadisələrindən biri isə onun bəzi kiçik xərçəngkimilərlə yaratdığı qeyri-adi münasibətdir.Süngərin içərisinə çox vaxt bir cüt kiçik karides daxil olur. Onlar süngərin daxilində sığınacaq tapır və burada qida əldə edərək uzun müddət yaşaya bilirlər. Karideslər böyüdükcə isə süngərin sıx torabənzər quruluşundan kənara çıxmaları çətinləşir. Nəticədə həmin cüt bütün həyatını süngərin daxilində keçirə bilər.Bu münasibət təbiətdə simbiozun maraqlı nümunələrindən biri hesab olunur. Karideslər süngərdən qorunmaq və yaşamaq üçün sığınacaq kimi istifadə edir, süngər isə karideslərin fəaliyyətindən müəyyən fayda əldə edə bilər. Karideslərin hərəkəti və qidalanması süngərin daxilində suyun və üzvi maddələrin hərəkətinə kömək edə bilər.
Məhz bu səbəbdən Venus çiçək səbəti müxtəlif mədəniyyətlərdə sədaqət və ömürlük bağlılığın simvolu kimi tanınıb. Xüsusilə Asiyanın bəzi bölgələrində bu süngərin qurudulmuş skeleti tarixən bir-birinə bağlılığı ifadə edən simvolik hədiyyə kimi qiymətləndirilib. Süngərin daxilində birlikdə yaşayan karides cütü isə uzunmüddətli münasibətlərlə əlaqələndirilib.Təbiətin yaratdığı bu qeyri-adi canlı yalnız romantik simvol olması ilə deyil, elmi baxımdan da maraqlıdır. Onun şüşəbənzər skeletinin necə formalaşması materialşünaslıq və mühəndislik baxımından alimlər üçün maraqlı nümunədir. Çünki bu qədər incə silisium liflərindən ibarət konstruksiya həm yüngül, həm də nisbətən möhkəm ola bilir.
Əslində Venus çiçək səbəti təbiətin çox kiçik miqyasda nə qədər mürəkkəb mühəndislik həlləri yarada bildiyini göstərən nümunələrdən biridir. Süngərin skeletindəki liflərin quruluşu işığın müəyyən formada yayılmasına da imkan verir. Bu xüsusiyyət onun şüşə və optik materiallarla müqayisə edilməsinə səbəb olub.Ən maraqlısı isə budur ki, insan üçün adi görünən şüşə ilə bu süngərin skeletinin yaranma prosesi eyni deyil. Süngər silisiumu dəniz suyundan əldə edir və onu öz bioloji prosesləri vasitəsilə mürəkkəb skelet quruluşuna çevirir. Yəni təbiət burada yüksək temperaturda əridilmiş şüşədən istifadə etmir; canlı orqanizm öz “şüşəvari” skeletini bioloji şəkildə formalaşdırır.Bu səbəbdən Venus çiçək səbəti okeanların yalnız gözəllik deyil, həm də mürəkkəb bioloji və mühəndislik həlləri ilə dolu olduğunu göstərən canlı nümunələrdən biridir. Şüşəyə bənzəyən görünüşünün arxasında milyonlarla il ərzində formalaşmış uyğunlaşma, simbioz və mürəkkəb bioloji proseslər dayanır.
Beləliklə, okeanın qaranlıq dərinliklərində yaşayan bu qeyri-adi süngər həm “canlı şüşə” görünüşü, həm özünəməxsus skeleti, həm də daxilində ömür boyu yaşaya bilən karides cütləri ilə təbiətin ən maraqlı canlılarından biri hesab olunur.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Günəbaxan gecə nə edir? – Alimləri heyrətləndirən mexanizm
Heç düşünmüsünüzmü, günəbaxanlar gecə qaranlığında sabah günəşin haradan doğacağını necə “bilirlər”? Gün ərzində günəşə doğru istiqamətlənən bu bitkilərin gecə vaxtı da təsadüfi şəkildə dayanmadığı, səhərə yaxın yenidən şərq istiqamətinə yönəldiyi müşahidə olunur. Sanki bitki hələ günəş doğmamış onun haradan çıxacağını bilir və özünü əvvəlcədən həmin istiqamətə hazırlayır.Əslində isə günəbaxanın gələcəyi “görməsi” və ya günəşin haradan doğacağını şüurlu şəkildə bilməsi mümkün deyil. Burada milyonlarla il ərzində formalaşmış mürəkkəb bioloji mexanizmlər və bitkinin daxili ritmi rol oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, gənc günəbaxanlarda işıq və zamanla əlaqəli prosesləri idarə edən daxili bioloji saat mövcuddur. Bu daxili saat bitkinin gün ərzində müxtəlif...
03 Sentyabr 2026, 12:38
Balıqların sirli “radarı” necə işləyir? MARAQLI FAKT
Heç düşünmüsünüzmü, balıqlar qaranlıq və bulanıq sularda, bəzən isə demək olar ki, heç nə görmədikləri şəraitdə necə bir-birinə çarpmadan hərəkət edə bilirlər? Xüsusilə minlərlə balığın eyni istiqamətdə, sıx sürü halında hərəkət etdiyini gördükdə bu sual daha da maraqlı görünür. Onlar saniyənin kiçik bir hissəsində istiqamətlərini dəyişir, bir-birinə çox yaxın üzür, lakin demək olar ki, heç vaxt toqquşmurlar.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun əsas səbəblərindən biri balıqların bədənində yerləşən və yan xətt sistemi adlandırılan xüsusi hissiyyat sistemidir. Bu sistem balıqlara ətraflarındakı suyun hərəkətini və təzyiq dəyişikliklərini hiss etməyə imkan verir. Başqa sözlə, balıq yalnız gözləri ilə “görmür”. O, ətrafında...
03 Sentyabr 2026, 11:57
Pulcuqları zireh kimidir – Amazonun qeyri-adi balığı
Dünyanın ən möhkəm təbii qoruyucu sistemlərindən birinin adi bir şirin su balığının üzərində yerləşdiyini təsəvvür etmək ilk baxışdan inanılmaz görünə bilər. Lakin Amazon hövzəsində yaşayan bəzi qədim balıq növləri, xüsusilə arapaima kimi nəhəng şirin su balıqları, elm adamlarının uzun illərdir diqqət mərkəzindədir. Səbəb isə onların sadəcə böyük və güclü olması deyil. Bu canlıların bədənini örtən pulcuqlar təbiətin yaratdığı ən maraqlı bioloji müdafiə sistemlərindən biri hesab olunur.Citypost.az xəbər verir ki, Amazon çayının təhlükəli sularında yaşamaq asan deyil. Burada müxtəlif yırtıcılar, piranyalar və digər təhlükələr mövcuddur. Belə bir mühitdə milyonlarla il ərzində davam edən təkamül bəzi canlılara qeyri-adi müdafiə mexanizmləri qazandırıb. Arapaima...
03 Sentyabr 2026, 11:43
Barmaqları çırtlatmaq həqiqətən zərərlidirmi? – Sümüklər arasında nə baş verir?
Barmaqları çırtlatmaq bir çox insanın fərqinə varmadan etdiyi vərdişlərdən biridir. Kimisi bunu gərginliyi azaltmaq üçün edir, kimisi isə sadəcə səsindən zövq alır. Ancaq illərdir cəmiyyətdə bu vərdişlə bağlı müxtəlif fikirlər dolaşır. Xüsusilə uşaqlara “barmaqlarını çırtlatma, yoxsa oynaqlarında kalsium yığılacaq”, “sonra artrit olacaqsan” və ya “sümüklərin bir-birinə sürtünəcək” kimi xəbərdarlıqlar edilir.Bəs həqiqətən barmaqlarımızı çırtlatdıqda oynaqlarda nə baş verir? Eşitdiyimiz həmin kəskin səs sümüyün sınması, qırılması və ya sümüklərin bir-birinə sürtünməsi ilə bağlıdırmı?Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, adi barmaq çırtlaması zamanı baş verən proses insanların təsəvvür etdiyi qədər qorxulu deyil. Barmaq oynaqlarında sümüklərin ucları birbaşa bir-birinə toxunmur. Onların arasında sinovial maye...
03 Sentyabr 2026, 11:28
Ağacdələn minlərlə dəfə ağaca vurur: Bəs beyni niyə zədələnmir?
Heç düşündünüzmü, ağacdələn bir gün ərzində dimdiyini ağac gövdəsinə minlərlə dəfə, böyük sürətlə vurduğu halda onun beyni niyə ciddi zərər görmür? İnsan üçün baş nahiyəsinə təkrar-təkrar güclü zərbələrin dəyməsi son dərəcə təhlükəli ola bilər. Hətta bir neçə güclü zərbə belə beyin silkələnməsi və digər ağır fəsadlarla nəticələnə bilər. Ağacdələn isə həyatının böyük hissəsini məhz ağac gövdələrinə dimdiyi ilə zərbələr endirməklə keçirir.Bu qeyri-adi quşun sirri onun bədən quruluşunda və yaşadığı həyata uyğun xüsusiyyətlərində gizlidir.Citypost.az xəbər verir ki, ağacdələnin baş və boyun quruluşu adi quşlardan müəyyən mənada fərqlənir. Onun kəllə sümüyü, dimdiyi və zərbənin təsirini azaltmağa kömək edən toxumaları bir-biri ilə uyğun...
02 Sentyabr 2026, 10:30
Donaraq ölən insanların cəsədləri niyə bəzən çılpaq tapılır?
Şiddətli soyuqda həyatını itirən insanların cəsədlərinin bəzən yarıçılpaq, hətta tamamilə çılpaq vəziyyətdə aşkar edilməsi ilk baxışdan olduqca müəmmalı görünür. İnsan məntiqi olaraq düşünür ki, dondurucu soyuqda olan şəxs paltarlarını daha möhkəm geyinməyə və özünü isti saxlamağa çalışmalıdır. Lakin ağır hipotermiyanın, yəni bədən temperaturunun təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsinin son mərhələlərində insan orqanizmində və beynində baş verən dəyişikliklər davranışın tamamilə qeyri-adi istiqamət almasına səbəb ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bu hadisəni “paradoksal soyunma” adlandırırlar. Bu, hipotermiyanın ağır və həyati təhlükəli mərhələlərində müşahidə oluna bilən davranışlardan biridir. İnsan bədəni soyuğa qarşı mübarizə apararkən əvvəlcə istiliyi qorumağa çalışır. Orqanizm üçün əsas məqsəd həyati...
02 Sentyabr 2026, 08:28
