Qaynar suya toxunanda niyə ilk anda soyuq hiss edirik? – Səbəbi təəccüblüdür
Maraqlı 15 Sentyabr 2026, 08:30
280
Əlinizi təsadüfən çox isti və ya qaynar suya toxundurduğunuz zaman ilk anda qəribə bir hiss yaşaya bilərsiniz. Su son dərəcə isti olsa da, beyninizə sanki çox qısa müddət ərzində soyuq bir toxunuş gəlirmiş kimi siqnal çata bilər. Bəs necə olur ki, isti su ilk anda soyuq kimi hiss edilir?
Citypost.az xəbər verir ki, əslində bu, insan orqanizminin temperaturu necə qəbul etməsi ilə bağlı maraqlı fizioloji hadisədir. Dərimiz sadəcə toxunma və ağrı hisslərini qəbul edən sinir uclarından ibarət deyil. Dərinin müxtəlif nahiyələrində temperatur dəyişikliklərini aşkar edən xüsusi sinir ucları – termoreseptorlar yerləşir. Onların bir qismi soyuqluğa, digərləri isə istiliyə daha həssasdır. Bu reseptorlar dərinin temperaturunu daim izləyərək yaranan siqnalları sinir sistemi vasitəsilə beyinə ötürür. İnsan dərisində soyuq və isti temperaturu qəbul edən reseptorlar bir-birindən tamamilə ayrı və bir-birinə heç vaxt təsir etməyən sistemlər kimi fəaliyyət göstərmir. Onların reaksiyaları müəyyən temperatur aralıqlarında dəyişə və bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə ola bilər. Məhz buna görə də bəzi ekstremal temperatur stimulları zamanı beynin qəbul etdiyi siqnal ilk anda gözləniləndən fərqli ola bilər. Çox isti, xüsusilə təxminən 45 dərəcədən yuxarı temperatur dəridə ağrıya cavab verən reseptorları da aktivləşdirir. Bununla yanaşı, yüksək temperatur bəzi soyuğa həssas sinir liflərinin də paradoksal şəkildə qısa müddətə aktivləşməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə insan isti stimulu qəbul etdiyi halda, ilk anda soyuqluğa bənzər qəribə bir hiss yaşaya bilər. Bu hadisə elmi ədəbiyyatda “paradoksal soyuqluq hissi” kimi tanınır.
Burada söhbət suyun həqiqətən soyuq olmasından getmir. Əlinizə dəyən suyun temperaturu yüksəkdir və dəriyə istilik ötürülür. Sadəcə olaraq sinir sisteminin həmin temperaturu qəbul etmə mexanizmi ilk anda bir qədər fərqli reaksiya verir. Soyuq reseptorlarının yüksək temperaturda yaranan bu qeyri-adi aktivliyi çox qısa müddətli ola bilər və bundan sonra isti və ağrı siqnalları üstünlük təşkil edir. Başqa sözlə, beynimizə eyni anda müxtəlif tipli siqnallar daxil ola bilər. İsti reseptorları temperaturun yüksəldiyini bildirir, yüksək temperatur isə ağrıya həssas sinir uclarını aktivləşdirə bilər. Bəzi soyuq reseptorlarının da qısa müddətli paradoksal aktivliyi əlavə olunanda ilk anda insanın qəbul etdiyi hiss qəribə şəkildə “soyuq” və ya “soyuqla qarışıq yanma” təsiri yarada bilər. Bu hissin çox qısa davam etməsinin də səbəbi var. Sinir sistemi temperatur dəyişikliklərini çox sürətlə qiymətləndirir. Stimula ilk toxunuş zamanı yaranan siqnallar beyinə çatdıqdan sonra temperaturun real xarakteri daha aydın qəbul edilir. Buna görə də qaynar suya toxunduqda “soyuqluq” hissi varsa belə, bu, adətən uzun müddət davam etmir və onun yerini güclü istilik, yanma və ağrı hissi tutur.
Əslində bu mexanizm insanın temperaturu necə hiss etdiyinin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Biz bəzən temperaturu termometr kimi sadəcə bir rəqəm əsasında qəbul etmirik. Dərinin temperaturu, temperaturun dəyişmə sürəti, stimulla təmasın müddəti, həmin nahiyədəki reseptorların fəaliyyəti və ağrı siqnalları birlikdə beynin formalaşdırdığı hissə təsir edir. Məsələn, əliniz normal temperaturda olarkən çox isti suya toxunduqda yaranan hisslə, əvvəlcə soyuq mühitdə olmuş əlin isti suya toxunması zamanı yaranan hiss tamamilə eyni olmaya bilər. Çünki termoreseptorların fəaliyyəti dərinin əvvəlki temperatur vəziyyətindən və temperatur dəyişikliklərinin dinamikasından da təsirlənə bilir.
Bundan əlavə, dərinin müxtəlif nahiyələrində temperaturu hiss etmə həssaslığı da eyni deyil. Əllər və ayaqlar kimi nahiyələrdə temperatur hissiyyatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır və reseptorların sıxlığı və sinir liflərinin xüsusiyyətləri hissin necə qəbul olunmasına təsir göstərə bilər. Lakin burada vacib bir məqamı da unutmaq olmaz: qaynar suyun ilk anda soyuq kimi hiss edilməsi onun təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, çox isti su dəridə ciddi yanıq yarada bilər. Yüksək temperatur ağrıya cavab verən sinir uclarını aktivləşdirdiyi üçün yanma və ağrı hissi yaradır və uzunmüddətli təmas dəri toxumalarının zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Həmçinin oxuyun
Deməli, əlinizi qaynar suya toxundurduğunuzda ilk anda hiss etdiyiniz qısa “soyuqluq” əslində suyun soyuq olmasından deyil, sinir sisteminin temperatur stimuluna verdiyi paradoksal reaksiyadan qaynaqlana bilər. Çox yüksək temperatur bəzi soyuq reseptorlarını da qısa müddətə aktivləşdirə bildiyi üçün beynə soyuqluqla əlaqəli siqnal çata bilər. Ardınca isə isti, yanma və ağrı hissi üstünlük təşkil edir. Yəni qaynar suyun ilk anda soyuq kimi hiss edilməsi beynin və sinir sisteminin temperaturu qəbul etmə mexanizminin maraqlı xüsusiyyətlərindən biridir. Bu hiss adətən çox qısa sürür və temperaturun real olaraq soyuq olması ilə əlaqəli deyil.
Ən maraqlısı isə budur ki, bu hadisə bizə göstərir: insan dərisi sadəcə “isti” və “soyuq”u müəyyən edən sadə bir sensor deyil. Dəridəki müxtəlif reseptorlardan gələn siqnallar sinir sistemi tərəfindən birlikdə emal olunur və bəzən yüksək temperatur kimi tamamilə əks bir stimul belə ilk anda paradoksal hiss yarada bilər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Telefonu yastığınızın altında yatırsınızsa, bunu bilməlisiniz: Yuxunuzu poza biləcək əsas səbəb nədir?
Telefonu gecə yatarkən yastığın altına, başınızın yanına və ya yatağın üzərinə qoyaraq yatırsınız? Bir çox insan bunu adi vərdiş kimi qəbul edir. Telefon səhər zəng çalmaq üçün baş ucunda saxlanılır, gecə isə əlin altında olur. Lakin mütəxəssislər yatarkən telefonu yataqdan uzaqda saxlamağın daha düzgün olduğunu bildirirlər. Bunun səbəbi isə yalnız elektromaqnit sahə ilə bağlı deyil.Citypost.az-ın məlumatına görə, mobil telefonlar simsiz rabitə zamanı radiofrekans enerjisi yayır. Telefon aktiv vəziyyətdə olduqda şəbəkə ilə əlaqə saxlayır və məlumat ötürür. Lakin mövcud elmi məlumatlara əsasən, gündəlik istifadə zamanı mobil telefonlardan yaranan aşağı səviyyəli radiofrekans məruz qalmasının insanlarda yuxu pozuntusu və digər sağlamlıq problemlərinə səbəb...
14 Sentyabr 2026, 10:30
Niyə sərin otaqda daha yaxşı yatırıq?
Bir çox insan isti və havasız otaqda yatmaqda çətinlik çəkir, halbuki otağın bir qədər sərin olması yuxuya getməyi və gecə ərzində daha rahat yatmağı asanlaşdıra bilər. Bunun səbəbi sadəcə rahatlıq hissi deyil. İnsan orqanizmi yuxuya hazırlaşarkən təbii şəkildə temperaturunu tənzimləyir və bədənin daxili temperaturu aşağı düşməyə başlayır. Məhz buna görə yataq otağının həddindən artıq isti olmaması yuxunun təbii ritminə uyğun gəlir.Citypost.az-ın məlumatına görə, yuxuya keçid zamanı orqanizmdə maraqlı fizioloji proses baş verir. Gün ərzində bədən temperaturu daha yüksək olur, axşam saatlarında isə sirkadiyan ritmin təsiri ilə daxili temperatur tədricən aşağı düşür. Bu proses yuxululuğun yaranması ilə də əlaqəlidir. Orqanizm istiliyi...
14 Sentyabr 2026, 09:30
Təbiətin ən böyük “saxtakarları”: Bu 5 heyvan öz bacarıqları ilə heyrətləndirir
Təbiətdə sağ qalmaq üçün yalnız güclü olmaq kifayət etmir. Bəzi heyvanlar təhlükədən qaçmaq və düşmənlərini çaşdırmaq üçün inanılmaz üsullardan istifadə edirlər. Kimisi özünü ölü kimi göstərir, kimisi saniyələr ərzində rəngini dəyişərək ətraf mühitdə gizlənir, kimisi alətlərdən istifadə edir, digərləri isə bədəninin quruluşu sayəsində insanı heyrətləndirən hərəkətlər edə bilir. Ən maraqlısı isə odur ki, bu xüsusiyyətlərin böyük hissəsi milyonlarla illik təkamül prosesində heyvanların sağ qalmasına kömək edən müdafiə mexanizmləridir.Citypost.az Təbiətin ən qeyri-adi “saxtakarları” arasında xüsusilə beş heyvan təqdim edir 5-ci yerdə – opossumOpossum təhlükə qarşısında özünü ölü kimi göstərməsi ilə məşhurdur. Bu heyvanın ən maraqlı xüsusiyyəti odur ki, təhlükə həddindən artıq artdıqda...
14 Sentyabr 2026, 08:30
Rəsul Həmzətovun Əziz Əliyevlə bağlı xatirələri
Dağıstan Respublikasının Xalq şairi Rəsul Həmzətov öz xatirələrində yazır: “O vaxtlar mənim ilk şeir kitabçam çapdan çıxmışdı. Əziz Əliyev bundan xəbərdar idi. İştirak etdiyimiz bir məclisdə məni təbrik etdi. Onun xahişi ilə bir dağlı rəqsi oynadım; məmnun qaldı, şeir oxutdu – təriflədi. Mən qızışaraq təkrarən oynayıb şeir oxuyanda, mülayimcəsinə narazılığını bildirdi: “Bu gün atan Həmzət Sadasının yubileyidir, bir az ağayana ol. Sən dağlı balasısan...”Sonra xəbər aldı:– Rəsul, sən bizim Səməd Vurğunu tanıyırsanmı?Cavab verdim:– Azərbaycan şeiri ilə onu yaxşı tanıyıram.– Sənin xəbərin varmı ki, Səməd dünən Mahaçqaladaydı. Azərbaycan diviziyası buradan keçirdi. Vurğun da gəlmişdi. Onu özüm qarşılayıb, yola saldım. Səməd Vurğunu...
12 Sentyabr 2026, 09:15
Anasının qatili bağışlayan general – Arif Heydərovun insanlıq dərsi
Azərbaycanın sabiq daxili işlər naziri, general-leytenant Arif Heydərovun həyatından bəhs edən bu hadisə müdriklik və dərin insanpərvərliyin unudulmaz nümunəsidir.Vaxtilə baş verən ağır faciə — nazirin anasının avtomobil qəzasında həlak olması cəmiyyətdə böyük səs-küy doğurmuşdu. Ekspertizanın rəyinə əsasən, qəzanın baş verməsində yüksək sürətlə hərəkət edən taksi sürücüsü tam günahkar bilinmişdi. Bu barədə dərhal Arif Heydərova məlumat verildi.Lakin hadisənin təfərrüatlarını şəxsən araşdıran nazir qəzaya səbəb olan sürücünün cəzalandırılmasından əvvəl onun ailə vəziyyəti ilə maraqlandı:– Uşaqları varmı? – deyə soruşdu.Məlum oldu ki, sürücünün üç azyaşlı övladı var və onların ən kiçiyi hələ bir yaşındadır.Bir müddət dərin sükut içində düşündükdən sonra Arif Heydərov qəti...
11 Sentyabr 2026, 12:47
Ananas və kivi yeyəndə ağız niyə yanır? – Maraqlı səbəb
Ananas və ya kivi yedikdən sonra ağızda yanma, göynəmə, acılıq və qarıncalanma hiss edənlər az deyil. Bəs meyvələr sağlam olduğu halda bu hiss nədən yaranır?Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, ananasın tərkibində bromelain, kivinin tərkibində isə zülalları parçalayan fermentlər, o cümlədən aktinidin kimi fermentlər var. Ananasdakı bromelain zülalları parçalama xüsusiyyətinə malikdir və bu fermentin ağız boşluğunda qıcıqlanma hissinin yaranmasına müəyyən qədər töhfə verə biləcəyi düşünülür. Ananasın tərkibindəki turşuluq da ağızın həssas selikli qişasını qıcıqlandıra bilər.Kivi qəbul etdikdən sonra yaranan qaşınma, qarıncalanma və yüngül şişkinlik isə bəzi insanlarda oral allergiya sindromu ilə də əlaqəli ola bilər. Bu vəziyyətdə simptomlar adətən...
11 Sentyabr 2026, 11:17
