Uşaqlarda diqqət əskikliyi və hiperaktivliyi anlamağın yolları
Tibb 24 Avqust 2026, 20:58
303
Uşaqlarda Diqqət Əskikliyi və Hiperaktivlik Pozuntusu (DƏHP) erkən yaşlarda özünü büruzə verən, uşağın akademik göstəricilərinə, sosial münasibətlərinə dərindən təsir edən neyro-inkişaf pozuntusudur. Bir çox valideynlər bu vəziyyəti sadəcə ərköyünlük, tərbiyəsizlik və ya yaşla bağlı şıltaqlıq kimi qiymətləndirsələr də, DƏHP tibbi diqqət tələb edən vəziyyətdir. Problemi vaxtında anlamaq, simptomları doğru analiz etmək uşağın gələcək inkişafında həlledici rol oynayır.
Citypost.az xəbər verir ki, pozuntunun ən qabarıq əlamətlərindən biri diqqəti müəyyən bir tapşırıq üzərində saxlamaq çətinliyidir. Bu uşaqlar dərslərlə, oyunlarla məşğul olarkən diqqətlərini tez itirir, detal gözündən qaçırır, tapşırıqları yarımçıq saxlayırlar. Birbaşa onlara müraciət edildikdə sanki dinləmirmiş kimi təsürat yaradır, gündəlik işlərini, əşyalarını tez-tez unudurlar. Eyni zamanda təşkilatçılıq tələb edən fəaliyyətlərdən qaçmaq, uzun müddət zehni zəhmət tələb edən işlərdən yayınmaq diqqət əskikliyinin əsas göstəriciləridir.
Hiperaktivlik və impulsivlik isə bədən hərəkətlərində, davranışlarda özünü göstərir. Uşaq oturduğu yerdə durmadan əl-ayağını tərpədir, sakit durmaq tələb olunan mühitlərdə yerində oturmaqda çətinlik çəkir, davamlı olaraq qaçmaq, dırmaşmaq istəyir. Çox danışmaq, qarşı tərəfin sözünü bitirməsini gözləmədən cavab vermək, növbə gözləyə bilməmək impulsivliyin bariz nümunələridir. Bu davranışlar uşağın öz istəyindən asılı olmayaraq, beyindəki tormozlama mexanizminin zəifliyi səbəbindən meydana gəlir.
DƏHP diaqnozu yalnız mütəxəssis psixoloq, uşaq psixiatrı tərəfindən qoyula bilər. Müayinə zamanı simptomların ən azı iki fərqli mühitdə (həm evdə, həm məktəbdə) özünü göstərməsi, minimum 6 ay davam etməsinə baxılır. Əlamətlər müşahidə edildikdə uşağı cəzalandırmaq əvəzinə, peşəkar kömək almaq, evdə strukturlaşdırılmış gündəlik rejim qurmaq, davranışı müsbət tərəfə yönəltmək ən doğru yanaşmadır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Panik atak qəfildən tutarsa nə etməli? – Nəfəs və diqqət məşqləri
Panik atak şiddətli qorxu, təşviş, boğulma hissi, ürəkdöyünmə ilə qəfildən baş qaldıran psixoloji tutmadır. Belə məqamda orqanizm real təhlükə olmasa da, yüksək həyəcan siqnalı ötürərək nəfəs darlığı, başgicəllənmə, əllərdə əsmə kimi reaksiyalar verir. Həmin an baş verənlərin müvəqqəti olduğunu, həyati təhlükə yaratmadığını dərk etmək, nəfəs və diqqət məşqlərini tətbiq etməklə tutmanı sürətlə nəzarət altına almaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, atak zamanı pozulan ilk reaksiya nəfəs alıb-vermə ritmidir. Tez-tez və səthi nəfəs almaq qanda oksigen-karbon qazı balansını pozaraq başgicəllənməni artırır. Vəziyyəti sabitləşdirmək üçün "diyafraqma nəfəsi" və ya "4-7-8" texnikasını tətbiq etmək lazımdır. Dörd saniyə ərzində burnunuzla dərin nəfəs alıb, yeddi saniyə...
24 Avqust 2026, 08:50
Hər gün 30 dəqiqə piyada gəzməyin orqanizmə faydaları
Hər gün müntəzam olaraq 30 dəqiqə piyada gəzmək bədən sağlamlığını qorumağın, müxtəlif xəstəliklərin qarşısını almağın ən sadə, təsirli yollarından biridir. Bu vərdiş xüsusi idman zalı, əlavə avadanlıq tələb etmədən orqanizmin bütün sistemlərinə müsbət təsir göstərir. Müasir dövrdə azhərəkətli həyat tərzinin yaratdığı fesadları aradan qaldırmaq üçün gündəlik gəzintilər həyati əhəmiyyət kəsb edir.Citypost.az xəbər verir ki, gündəlik yarım saatlıq yürüyüş ilk növbədə ürək-damar sisteminin fəaliyyətini yaxşılaşdırır. Qan dövranını sürətləndirərək arteriyaların elastikliyini artırır, yüksək təzyiqi normallaşdırır, infarkt, insult riskini kəskin şəkildə azaldır. Eyni zamanda maddələr mübadiləsini aktivləşdirərək qanda şəkərin səviyyəsini tənzimləyir, hüceyrələrin insulininə qarşı həssaslığını artırır, bununla da ikinci tip şəkərli diabetin yaranma...
21 Avqust 2026, 23:58
Qanda xolesterini təbii yolla salmağın 5 sınanmış üsulu
Qanda xolesterinin səviyyəsini tənzimləmək, ürək-damar xəstəlikləri riskini azaltmaq üçün ev şəraitində tətbiq olunan təbii üsullar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qandakı "pis" xolesterini (LDP) aşağı salmaq, "yaxşı" xolesterini (YDP) yüksəltmək üçün dərman müalicəsinə ehtiyac qalmadan həyat tərzində müəyyən düzəlişlər etmək kifayətdir. Gündəlik rasionu, fiziki aktivliyi düzgün tənzimləməklə damar sağlamlığını təbii yolla qorumağın 5 sınanmış, effektiv üsulu mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci üsul rasionda həll olunan liflərlə zəngin qidalara üstünlük verməkdir. Yulaf, arpa, paxlalılar, alma, armud, sitrus meyvələri tərkibindəki yüksək lif sayəsində xolesterinin həzm sistemindən qana sorulmasının qarşısını alır. İkinci təsirli vasitə rasiona doymamış, sağlam yağları daxil etməkdir. Kərə yağı, marqarin kimi...
21 Avqust 2026, 13:46
Mədə yanması (reflyuks) zamanı dərhal nə etməli? – Ev şəraitində ilkin yardım
Mədə yanması, yəni qida borusuna mədə turşusunun sızması ilə müşayiət olunan reflyuks, qəfil baş qaldırdıqda şiddətli narahatlıq, göynəmə hissi yaradır. Yeməkdən dərhal sonra, yaxud gecə saatlarında artan bu vəziyyəti ev şəraitində tez bir zamanda yüngülləşdirmək mümkündür. Doğru addımlar atmaqla turşuluq balansını tənzimləmək, göynəməni tez bir zamanda dayandırmaq olar.Citypost.az xəbər verir ki, reflyuks tutması zamanı edilməli ilk iş bədənin duruşunu dəyişməkdir. Uzanmış vəziyyətdəsinizsə, dərhal ayağa qalxmaq, yaxud dik oturmaq lazımdır. Bədənin yuxarı hissəsini dik saxlamaq cazibə qüvvəsi sayəsində mədə turşusunun qida borusuna təkrar qalxmasının qarşısını alır. Geniş, rahat geyimlər geyinmək, kəməri boşaltmaq mədəyə düşən fiziki təzyiqi azaldaraq narahatlığı sürətlə zəiflədir.Ev şəraitində...
21 Avqust 2026, 11:00
Emosional tükənmə (burnout) sindromunun 4 əsas göstəricisi
Emosional tükənmə sindromu uzunmüddətli stres, gərgin iş rejimi, həddindən artıq mənəvi yük nəticəsində insanın psixoloji, fiziki resurslarının tamamilə bitməsi halıdır. Müasir dövrdə geniş yayılan bu vəziyyət fərdin sosial həyatına, peşəkar fəaliyyətinə birbaşa mənfı təsir göstərərək həyat keyfiyyətini kəskin aşağı salır. Psixoloji müstəvidə fərq edilməsi vacib olan emosional tükənmənin özünəməxsus dörd əsas göstəricisi mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, birinci əsas göstərici daimi fiziki, emosional yorğunluq hissidir. İnsan uzunmüddətli yuxudan, istirahətdən sonra belə özünü bərpa edə bilmir, səhərlər halsız, enerjisiz oyanır. Ən sadə gündəlik tapşırıqlar, rutin işlər belə insana aşılmaz yük kimi görünür, bədəndə baş ağrıları, həzm pozuntuları, immunitet zəifləməsi kimi fiziki əlamətlər...
21 Avqust 2026, 10:03
D vitamini çatışmazlığı hansı xəstəliklərə yol açır? – Əsas simptomlar
D vitamini orqanizmdə sümük sağlığından immunitet sisteminin möhkəmlənməsinə qədər bir çox həyati funksiyanı tənzimləyən vacib elementdir. Bu vitaminin xroniki çatışmazlığı bədəndə kalsium, fosfor mənimsənilməsini pozaraq ciddi səhiyyə problemlərinin yaranmasına şərait yaradır. Günəş işığının azlığı, qeyri-balanslı qidalanma səbəbindən meydana gələn defisit uzun müddət müalicə olunmadıqda skelet sistemindən ürək-damar xəstəliklərinə qədər geniş spektri əhatə edən patologiyalara yol açır.Citypost.az xəbər verir ki, D vitamini çatışmazlığının törətdiyi başlıca xəstəliklər sırasına uşaqlarda raxit, böyüklərdə osteomalyasiya (sümüklərin yumşalması), osteoporoz (sümük əriməsi) daxildir. Sümük toxumasının sıxlığı azaldığından kiçik zədələrdən belə sınıqlar əmələ gəlir. Həmçinin bu elementin azlığı immunitet müqavimətini zəiflədərək tez-tez təkrarlanan tənəffüs yolu infeksiyalarına, avtoimmun xəstəliklərinə...
21 Avqust 2026, 09:02
