İdmançılarda çarpaz bağ zədələnməsi zamanı bərpa mərhələləri
Tibb 25 Avqust 2026, 17:54
311
İdmançılarda diz oynaqlarının ən ağır zədələrindən sayılan ön çarpaz bağ yırtılması peşəkar karyeraya ciddi təhlükə yaradan, uzunmüddətli müalicə tələb edən zədələnmədir. Qəfil istiqamət dəyişmələri, tullanıb sərt yerə enmələr, birbaşa zərbələr zamanı meydana gələn bu zədə əksər hallarda cərrahi əməliyyatla (rekonstruksiya) bərpa olunur. Əməliyyatın uğurla keçməsi vacib olsa da, idmançının əvvəlki fiziki formasına qayıtması tamamilə əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya mərhələlərinin düzgün idarə olunmasından asılıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, bərpa prosesinin ilk mərhələsi əməliyyatdan dərhal sonra başlayır, ilk iki-dörd həftəni əhatə edir. Bu dövrdə əsas məqsəd dizdəki ödemi, iltihabı azaltmaq, oynaq dərəcəsini mərhələli şəkildə açmaq, diz qapağını hərəkət etdirməkdir. İdmançı xüsusi breyslərdən (fiksatorlardan), qoltuq ağaclarından istifadə etməklə zədəli ayağa düşən yükü minimuma endirir. Eyni zamanda quadriceps (budun ön əzələsi) əzələsinin atrofiyaya uğramaması üçün pasiv hərəkətlər, yüngül izometrik məşqlər icra olunur.
İkinci mərhələ dördüncü həftədən 12-ci həftəyə qədər olan dövrü əhatə edir. Bu mərhələdə diz oynağının tam bükülüb-açılmasına nail olunur, ayağa düşən ağırlıq tədricən bərpa edilir, qoltuq ağaclarından imtina olunur. Əzələ kütləsini bərpa etmək üçün müqavimət bandları, stasionar velosiped, hovuzda üzmə məşqləri proqrama əlavə edilir. Həmçinin oynaqların məkanda mövqeyini hiss etmə qabiliyyətini (propriosepsiya) inkişaf etdirən tarazlıq tapşırıqları yerinə yetirilir.
Üçüncü mərhələ 3-6-cı ayları əhatə edərək dinamik hərəkətlərin bərpasına yönəlir. Bu dövrdə ayaq əzələlərinin gücü kəskin artırılır, yüngül tempdə qaçışlara, pliometrik (sıçrayış) məşqlərə başlanılır. Əgər əzələ gücü sağlam ayağın göstəricilərinə yaxınlaşarsa, sonuncu — idmana qayıdış mərhələsinə (6-9-cu aylar) keçid edilir. Xüsusi seysmik, biomexaniki testlərdən keçdikdən, dizin tam sabitliyi təsdiqləndikdən sonra idmançıya komanda ilə məşqlərə başlamağa, yarışlara qayıtmağa icazə verilir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Qaçış zamanı doğru tənəffüs almağın qaydaları
Qaçış zamanı doğru tənəffüs texnikasına əməl etmək orqanizmin oksigen təchizatını optimal səviyyədə saxlamaq, tez yorulmanın qarşısını almaq üçün vacibdir. Yanlış tənəffüs əzələlərdə oksigen çatışmazlığı yaradır, qabırğaaltı nahiyədə sancılara səbəb olur, qaçış məsafəsini kəskin qısaldır. Tənəffüs ritmini addımlara uyğunlaşdırmaq, havanı doğru orqanlar vasitəsilə almaq idman göstəricilərini birbaşa yaxşılaşdırır.Citypost.az xəbər verir ki, düzgün tənəffüsün əsasını diyafraqma (qarın) nəfəsi təşkil edir. Bir çox insan qaçarkən səthi şəkildə yalnız kökslə nəfəs alır, bu da ciyərlərin aşağı hissələrinə havanın dolmasına mane olur. Diyafraqma vasitəsilə nəfəs aldıqda qarın kənara doğru genişlənir, ciyərlər maksimum həcmdə oksigenlə dolur. Bu üsul qana daha çox oksigenin keçməsini təmin edir, əzələlərin...
25 Avqust 2026, 18:12
Məşqdən sonra əzələ ağrıları (DOMS) niyə yaranır və necə keçir?
Məşqdən sonra əzələlərdə yaranan sızıltılı ağrılar (DOMS – Gecikmiş Əzələ Ağrısı Sindromu) idmanla məşğul olan şəxslərin tez-tez qarşılaşdığı fiziki haldır. Adətən gərgin fiziki yüklənmədən 12-24 saat sonra baş qaldıran bu ağrılar 48-72 saat ərzində pik həddə çatır. Cəmiyyətdə bu vəziyyətin süd turşusunun (laktat) əzələlərdə toplanması ilə bağlı olduğu zənn edilsə də, elmi araşdırmalar tamam fərqli səbəbləri ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, DOMS-un əsas yaranma səbəbi fiziki hərəkətlər zamanı əzələ liflərində meydana gələn mikroskopik cırıqlar, toxuma zədələnmələridir. Xüsusilə əzələnin gərilərək uzandığı (ekssentrik) hərəkətlər — ağırlıq endirmək, yoxuş aşağı qaçmaq kimi fəaliyyətlər mikro-travmalara daha çox şərait yaradır. İmmun sistemi zədələnmiş lifləri bərpa...
25 Avqust 2026, 11:41
Narsisist şəxsiyyət pozuntusu olan insanlarla doğru ünsiyyət qaydaları
Narsisist şəxsiyyət pozuntusu olan insanlarla ünsiyyət qurmaq emosional baxımdan kifayət qədər yorucu, mürəkkəb bir prosesdir. Bu növ şəxslər yüksək özünübəyənmə, davamlı tərif gözləntisi, empatiya əksikliyi, başqalarının hiss etdiklərinə qarşı laqeydliklə seçilirlər. Münasibətlər zamanı psixoloji gərginlikdən, manipulyasiyalardan qorunmaq üçün müəyyən ünsiyyət qaydalarını bilmək, onları ardıcıl tətbiq etmək həyati əhəmiyyət daşıyır.Citypost.az xəbər verir ki, bu insanlarla münasibətdə ilk növbədə şəxsi sərhədləri dəqiq müəyyənləşdirmək lazımdır. Sərhədlər pozulduqda dərhal, lakin sakit tonla etiraz bildirilməli, güzəştə gedilməməlidir. Narsisist şəxslər tez-tez "Gaslighting" (qarşı tərəfin reallıq hissini şübhə altına alma) kimi manipulyativ üsullardan istifadə etdikləri üçün onların təhriklərinə qapılmamaq, mübahisələrə emosional reaksiya verməmək lazımdır. Psixologiyada "Boz daş"...
25 Avqust 2026, 08:58
Uşaqlarda diqqət əskikliyi və hiperaktivliyi anlamağın yolları
Uşaqlarda Diqqət Əskikliyi və Hiperaktivlik Pozuntusu (DƏHP) erkən yaşlarda özünü büruzə verən, uşağın akademik göstəricilərinə, sosial münasibətlərinə dərindən təsir edən neyro-inkişaf pozuntusudur. Bir çox valideynlər bu vəziyyəti sadəcə ərköyünlük, tərbiyəsizlik və ya yaşla bağlı şıltaqlıq kimi qiymətləndirsələr də, DƏHP tibbi diqqət tələb edən vəziyyətdir. Problemi vaxtında anlamaq, simptomları doğru analiz etmək uşağın gələcək inkişafında həlledici rol oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, pozuntunun ən qabarıq əlamətlərindən biri diqqəti müəyyən bir tapşırıq üzərində saxlamaq çətinliyidir. Bu uşaqlar dərslərlə, oyunlarla məşğul olarkən diqqətlərini tez itirir, detal gözündən qaçırır, tapşırıqları yarımçıq saxlayırlar. Birbaşa onlara müraciət edildikdə sanki dinləmirmiş kimi təsürat yaradır, gündəlik işlərini, əşyalarını tez-tez...
24 Avqust 2026, 20:58
Panik atak qəfildən tutarsa nə etməli? – Nəfəs və diqqət məşqləri
Panik atak şiddətli qorxu, təşviş, boğulma hissi, ürəkdöyünmə ilə qəfildən baş qaldıran psixoloji tutmadır. Belə məqamda orqanizm real təhlükə olmasa da, yüksək həyəcan siqnalı ötürərək nəfəs darlığı, başgicəllənmə, əllərdə əsmə kimi reaksiyalar verir. Həmin an baş verənlərin müvəqqəti olduğunu, həyati təhlükə yaratmadığını dərk etmək, nəfəs və diqqət məşqlərini tətbiq etməklə tutmanı sürətlə nəzarət altına almaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, atak zamanı pozulan ilk reaksiya nəfəs alıb-vermə ritmidir. Tez-tez və səthi nəfəs almaq qanda oksigen-karbon qazı balansını pozaraq başgicəllənməni artırır. Vəziyyəti sabitləşdirmək üçün "diyafraqma nəfəsi" və ya "4-7-8" texnikasını tətbiq etmək lazımdır. Dörd saniyə ərzində burnunuzla dərin nəfəs alıb, yeddi saniyə...
24 Avqust 2026, 08:50
Hər gün 30 dəqiqə piyada gəzməyin orqanizmə faydaları
Hər gün müntəzam olaraq 30 dəqiqə piyada gəzmək bədən sağlamlığını qorumağın, müxtəlif xəstəliklərin qarşısını almağın ən sadə, təsirli yollarından biridir. Bu vərdiş xüsusi idman zalı, əlavə avadanlıq tələb etmədən orqanizmin bütün sistemlərinə müsbət təsir göstərir. Müasir dövrdə azhərəkətli həyat tərzinin yaratdığı fesadları aradan qaldırmaq üçün gündəlik gəzintilər həyati əhəmiyyət kəsb edir.Citypost.az xəbər verir ki, gündəlik yarım saatlıq yürüyüş ilk növbədə ürək-damar sisteminin fəaliyyətini yaxşılaşdırır. Qan dövranını sürətləndirərək arteriyaların elastikliyini artırır, yüksək təzyiqi normallaşdırır, infarkt, insult riskini kəskin şəkildə azaldır. Eyni zamanda maddələr mübadiləsini aktivləşdirərək qanda şəkərin səviyyəsini tənzimləyir, hüceyrələrin insulininə qarşı həssaslığını artırır, bununla da ikinci tip şəkərli diabetin yaranma...
21 Avqust 2026, 23:58
