Elektromobillər həqiqətən ekolojidirmi? – Batareya istehsalının görünməyən tərəfi
Maraqlı 04 Avqust 2026, 09:12
524
Son illərdə karbohidrogen yanacağı ilə çalışan avtomobillərin yerini almağa başlayan elektromobillər (EV) "sıfır emissiya" və "ekoloji təmiz nəqliyyat" şüarları ilə təqdim olunur. İşlənmiş qaz borusunun olmaması və hərəkət zamanı atmosferə zərərli qazlar buraxmaması elektrikli nəqliyyat vasitələrini yaşıl gələcəyin əsas rəmzinə çevirib. Lakin ekoloqlar və mühəndislər məsələyə yalnız avtomobilin istifadəsi mərhələsindən deyil, tam həyat dövrü (Life Cycle Assessment) baxımından yanaşdıqda həqiqətin daha mürəkkəb olduğunu bildirirlər. Elektromobillərin ekoloji təmizliyi barədə sual yaradan ən böyük amil isə onların ürəyi hesab olunan litium-ion batareyalarının istehsalı və bu prosesin görünməyən ekoloji yüküdür.
Citypost.az xəbər verir ki, batareya istehsalı üçün tələb olunan litium, kobalt, nikel və manqan kimi nadir metalların çıxarılması ətraf mühitə ciddi zərər vurur. Məsələn, Cənubi Amerikadakı "Litium Üçbucağı"nda (Çili, Argentina və Boliviya) bir ton litium əldə etmək üçün yüz minlərlə litr su buxarlandırılır ki, bu da yerli su resurslarının tükənməsinə, torpağın şorlaşmasına və ekosistemin pozulmasına gətirib çıxarır. Digər tərəfdən, kobalt hasilatının böyük hissəsinin cəmləşdiyi Konqo Demokratik Respublikasında mədənçilik fəaliyyəti ağır ekoloji çirklənmə və insan hüquqları pozuntuları ilə müşayiət olunur. Bu nadir xammalların hasilatı və emalı benzinli avtomobilin istehsalı ilə müqayisədə zavod mərhələsində karbon footprintsini (karbon izini) təxminən 70% daha yüksək edir.
Bundan əlavə, elektromobilin neçə ilə "yaşıl" status qazanacağı onun batareya yığdığı elektrik enerjisinin mənbəyindən birbaşa asılıdır. Əgər elektromobilin batareyası kömür və ya təbii qazla işləyən elektrik stansiyalarının enerjisi ilə doldurulursa, onun atmosferə vurduğu zərər yüksək olaraq qalır. Tədqiqatlar göstərir ki, bərpa olunan enerji (günəş, külək) payı yüksək olan ölkələrdə elektromobil 20–30 min kilometr sürüldükdən sonra istehsal zamanı yaradılan karbon borcunu ödəyir. Lakin kömürlə işləyən enerji şəbəkəsinə malik ölkələrdə bu məsafə 80-100 min kilometrə qədər uzana bilir.
Problemin digər bir görünməyən tərəfi isə istismar müddəti bitmiş batareyaların utilizasiyası və təkrar emalıdır (recycling). Hələlik litium-ion batareyalarının təkrar emal olunma faizi aşağıdır və bu proses böyük enerji və xərc tələb edir. Əgər köhnə batareyalar düzgün utilizasiya olunmazsa, tərkibindəki ağır metallar torpağa və yeraltı sulara sızaraq uzunmüddətli toksik çirklənmə yarada bilər. Avtomobil sənayesi bu sahədə qapalı dövrə təsərrüfatı qurmağa çalışsa da, infrastrukturun tam formalaşması zaman tələb edir.
Elektromobillər şəhərlərdə hava çirklənməsini və kəskin kənar küyü azaltmaq baxımından böyük üstünlüyə malikdir və ənənəvi avtomobillərdən daha ətraf mühit dostudur. Lakin batareya istehsalının ağır ekoloji fəsadları, mədənçilik problemləri və enerji şəbəkələrinin hələ də qalıq yanacaqlardan asılılığı onların tam mənada "günahsız" olmadığını göstərir. Nəqliyyatın həqiqətən ekoloji olması üçün yalnız mühərrikin deyil, xammal hasilatından elektrik enerjisinin istehsalınadək bütün zəncirin yaşıl texnologiyalara keçməsi vacibdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dünya xəritələri bizə yalan deyir? – Qrenlandiyanın Afrikadan böyük görünməsinin səbəbi
Dünya xəritələrinə baxarkən bir çoxumuz Qrenlandiyanın nəhəng bir qitə kimi göründüyünü, hətta sahəsinə görə Afrika kontinentinə bərabər və ya ondan böyük təsir bağışladığını düşünürük. Lakin real coğrafi faktlar tamamilə fərqlidir: əslində Afrika qitəsi Qrenlandiyadan təxminən 14 dəfə böyükdür. Yüz illərdir məktəb dərsliklərindən tutmuş naviqasiya proqramlarınadək istifadə etdiyimiz xəritələrin bizi bu dərəcədə yanıltmasının arxasında isə xəritəşünaslıq sənayesinin əsrlərdir həll edə bilmədiyi bir həndəsi problem dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, bu vizual təhrifin əsas səbəbi 1569-cu ildə flamand coğrafiyaşünası və xəritəçisi Qerard Merkator tərəfindən yaradılmış "Merkator proyeksiyası" adlanan xəritə modelidir. Məsələ burasındadır ki, kürə şəklində olan üçölçülü Yerin səthini sıxılma və cırılma olmadan...
03 Avqust 2026, 22:41
Məşhur 1.5 litr su qaydası haradan çıxıb? – Elmi araşdırmalardan gözlənilməz cavab
Gündəlik olaraq azı 1.5–2 litr (və ya 8 stəkan) su içməli olduğumuz haqqındakı tövsiyə müasir dünyamızın ən geniş yayılmış və sorğulanmayan sağlamlıq qaydalarından biridir. Su şüşələrini yanımızdan əskik etməməyimizin və hər gün müəyyən litr normasına çatmağa çalışmağımızın arxasında isə ciddi tibbi zərurət deyil, illər əvvəl baş vermiş bir elmi yanlış anlaşılma və böyük marketinq sənayesi dayanır. Elm adamlarının aparığı son araşdırmalar bu məşhur normanın əsl mənşəyini ortaya çıxararaq gözlənilməz faktları gözlər önünə sərir.Citypost.az xəbər verir ki, bu qaydanın tarixi kökləri 1945-ci ildə ABŞ-ın Milli Tədqiqatlar Şurasının (National Research Council) Qida və Qidalanma Şöbəsinin yayımladığı bir hesabata dayanır. Həmin hesabatda böyüklərin...
03 Avqust 2026, 22:33
Yeməyi tez yeyənlərin nəzərinə: Beynin "doydum" siqnalı niyə 20 dəqiqə gecikir?
Yeməyi böyük tikələrlə və tələsik udmaq müasir həyatın gərgin ritmində bir çoxumuzun mənimsədiyi ən zərərli vərdişlərdən biridir. Süfrə arxasında cəmi beş-on dəqiqə vaxt keçirməyimizə baxmayaraq, bir qədər sonra mədəmizdə dözülməz bir ağırlıq və həddindən artıq toxluq narahatlığı hiss edirik. Bu halın təməlində fiziki olaraq dolmuş mədə ilə onu idarə edən mərkəzi sinir sistemi arasındakı vaxt fərqi dayanır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, mədə ağzınadək dolu olsa bile, beynimizin "artıq doydun, yeməyi saxla" əmrini verməsi təxminən 20 dəqiqə vaxt aparır.Citypost.az xəbər verir ki, bu bioloji gecikmə mürəkkəb hormonal və neyroloji zəncirvari reaksiya ilə izah olunur. Yemək qəbulu zamanı mədə genişlənsə də, sırf mexaniki...
03 Avqust 2026, 22:27
İnsan bədəninin gizli saatı: Günün hansı vaxtı daha ağıllı və diqqətli oluruq?
İnsan bədəni təbiətin ən mürəkkəb və dəqiq işləyən mexanizmlərindən biridir. Daxili biologiyamızı idarə edən və təxminən 24 saatlıq dövrü əhatə edən bu mexanizm sirkad ritm və ya sadəcə bədən saatı adlanır. Beynimizin hipotalamus bölməsində yerləşən bu daxili saat günün müxtəlif vaxtlarında hormon səviyyələrini, bədən temperaturunu və qan təzyiqini tənzimləyərək zehni performansımıza birbaşa təsir edir. Mütəxəssislərin və neyroloqların aparığı tədqiqatlar göstərir ki, günün müxtəlif saatlarında beynimizin çalışma tərzi və diqqət səviyyəsi köklü şəkildə dəyişir.Citypost.az xəbər verir ki, insanların böyük əksəriyyəti üçün zehni baxımdan ən kəskin, analitik və diqqətli vaxt dilimi səhərin ortasından günortaya qədər olan saatlardır. Oyanışdan təxminən iki-üç saat sonra...
03 Avqust 2026, 22:10
Gözlərimiz rəngləri necə görür? – Qadınlar və kişilər arasındakı fərqin elmi izahı
Etrafımızdakı aləmi möhtəşəm rəng çalarları ilə qavramağımız təbiətin gözümüzə bəxş etdiyi mürəkkəb bir biologiya sayəsində mümkündür. Vizual dünyamızın formalaşmasında gözün ən arxa hissəsində — torlu təbəqədə (retina) yerləşən iki xüsusi fotoreseptor hüceyrə qrupu əsas rol oynayır: çöpçüklər və kolbacıqlar.Citypost.az xəbər verir ki, çöpçük hüceyrələri əsasən işığın az olduğu qaranlıq mühitdə görməyi və hərəkətləri tutmağı təmin edir. Rəngləri və onların ən incə çalarlarını seçmək işi isə tamamilə kolbacıq hüceyrələrinin üzərinə düşür. İnsan gözündə üç fərqli növ kolbacıq hüceyrəsi mövcuddur: bunlardan biri qırmızı, ikincisi yaşıl, üçüncüsü isə göy işıq dalğalarına həssasdır. Biz hər hansı bir əşyaya baxdıqda, bu üç növ kolbacıq fərqli...
03 Avqust 2026, 21:57
Səhər yeməyində bu xətanı hamı edir: Metabolizmi zəiflədən ən zərərli vərdiş
Səhər yeməyi gün ərzində orqanizmin enerji balansını bərpa edən və gecə boyu yavaşlayan metabolizmi yenidən işə salan ən mühüm qida qəbuludur. Lakin bir çox insan fərqində olmadan günə başlarkən elə bir ciddi kulinariya və qidalanma səhvinə yol verir ki, bu, maddələr mübadiləsini gün boyu tormozlayır. Səhər süfrələrində ən geniş yayılan və metabolizmi iflic edən ən zərərli vərdiş günün ilk yeməyini yalnız rafinə olunmuş karbohidratlar və şəkər əsaslı qidalar üzərində qurmaqdır.Citypost.az xəbər verir ki, ağ çörək, mürəbbə, şirin taxıl kəpəkləri (xlopya), kruassan və ya şəkərli kofe ilə edilən səhər yeməyi orqanizmə fayda vermək əvəzinə daxili sistemləri şoka salır. Bu tür simpl...
03 Avqust 2026, 21:13
