Niyə kosmosda səs eşidilmir? – Fizika qanunlarının yaratdığı mütləq sükut

Böyük ekranlı fantastik filmlərdə kosmik gəmilərin gurultu ilə partlaması, lazer silahlarının atəş səsləri və ya asteroidlərin toqquşması zamanı yaranan dəhşətli səs effektləri vizual baxımdan həyəcanverici olsa da, reallıqda fizika qanunlarına tamamilə ziddir. Kainatın dərinlikləri Hollivud filmlərindəki kimi gurultulu deyil, mütləq və dərin bir sükuta qərq olub. Kosmik fəzada ən nəhəng ulduzlar partlasa və ya nəhəng göy cisimləri toqquşsa belə, bu hadisələrin heç birinin səsi kosmosda yayılmıır.

Citypost.az xəbər verir ki, bu mütləq sükutun arxasında duran əsas elmi səbəb səsin fizikası və onun təbiəti ilə bağlıdır. Səs mexaniki bir dalğadır və onun bir nöqtədən digər nöqtəyə ötürülməsi üçün mütləq maddə mühiti — atomlar və molekullar lazımdır. Yerdə tənəffüs etdiyimiz hava, içdiyimiz su və ya əllədiyimiz bərk cisimlər səsin yayılması üçün mühit rolunu oynayır. Bir insan danışdıqda və ya bir əşya titrədikdə, ətrafındakı hava molekullarını sıxlaşdırır və bu rəqslər zəncirvari reaksiya ilə daxili qulağımızdakı pərdəyə çataraq səs kimi qəbul edilir.

Kosmos isə, istisnalar nəzərə alınmazsa, mütləq vakuum, yəni maddəsiz mühitdir. Kosmik fəzada atomlar və molekullar bir-birindən o qədər böyük məsafədə yerləşir ki, bir molekulun titrəyişini digərinə ötürməsi fiziki olaraq qeyri-mümkündür. Səs dalğalarının zəncirvari şəkildə yayılması üçün lazım olan "körpü" — yəni sıx zərrəciklər mühiti olmadığından, səs vakuumda hərəkət edə bilmir və dərhal sönür. Məhz bu səbəbdən kosmonavtlar kosmik gəminin xaricində açıq kosmosda olarkən yan-yana dursalar belə, qışqırsalar da bir-birlərini eşidə bilməzlər.

Bəs kosmonavtlar kosmosda necə ünsiyyət qururlar? Bu məsələdə köməyə fizikanın digər bir qanunu — elektromaqnit dalğaları çatır. Səs dalğalarından fərqli olaraq, radio dalğaları, işıq və rentgen şüaları kimi elektromaqnit dalğalarının yayılması üçün maddəli mühit tələb olunmur; onlar vakuumda sürətlə hərəkət edə bilirlər. Kosmonavtların skafandrlarında olan xüsusi radioqəbuledicilər və vericilər onların səsini radio dalğalarına çevirərək açıq kosmosda qarşı tərəfə ötürür, daha sonra digər skafandr daxilindəki cihaz bu dalğaları yenidən mexaniki səsə çevirərək kosmonavtın eşitməsini təmin edir.

Kosmosun mütləq sükutu kainatın ən təməl fizika qanunlarından birinin birbaşa təzahürüdür. Səsin yayılması üçün maddənin şərt olması, kosmosun isə nəhəng bir vakuum mühiti təşkil etməsi bizi ulduzlararası məkanda tam bir sakitliklə qarşı-qarşıya qoyur. Bizi əhatə edən dünyada eşitdiyimiz hər bir səs əslində atmosferimizin və bərk maddələrin bizə bəxş etdiyi unikal bir fiziksel imtiyazdır.

Səkinə Yusifova/Citypost.az

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?