Uşaqların kaprizlərinə qarşı doğru reaksiya: Valideynlərin etdiyi ən böyük səhv
Maraqlı 04 Avqust 2026, 15:32
478
Uşaq tərbiyəsində psixoloqları və valideynləri en çox düşündürən məsələlərdən biri də anidən baş qaldıran emosional böhranlar və kaprizlərdir. İctimai yerlərdə, mağazalarda və ya evdə uşağın ağlayaraq qışqırması, yerə yatması və ya istədiyini tələb etməsi bəzən valideynlər üçün böyük bir sınağa çevrilir. Uşaq psixologiyası sahəsində aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, bu kritik anlarda böyüklərin verdiyi reaksiya uşağın gələcək emosional inkişafına və davranış modellərinin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir.
Citypost.az xəbər verir ki, valideynlərin bu cür vəziyyətlərdə etdiyi ən böyük səhv uşağın hisslərini inkar etmək, ona bağırmaq və ya sakitləşsin deyə dərhal istədiyini yerinə yetirməkdir. Psixoloqların fikrincə, kapriz anında uşağa "ağlama", "bura bax, ayıbdır" demək və ya gərginlikdən qaçmaq üçün onun hər dediyi ilə razılaşmaq uşağa yanlış mesaj verir. Dərhal təslim olmaq uşaqda "ağlamaq və qışqırmaq istədiyimi almaq üçün ən effektiv yoldur" düşüncəsini formalaşdırır. Əksinə, sərt cəzalandırmaq və ya qışqırmaq isə uşağın öz emosiyalarını idarə etməyi öyrənməsinə mane olur və onda özünə qapanma yaradır.
Neyrobioloji baxımdan uşaqlarda beynin emosiyaları, özünüidarəni və məntiqi düşüncəni tənzimləyən "prefrontal korteks" sahəsi tam formalaşmadığı üçün onlar güclü hisslər qarşısında aciz qalırlar. Uşaq kapriz edərkən əslində valideyninə "mən bu emosiyanın öhdəsindən gələ bilmirəm, mənə kömək et" mesajını verir. Bu zaman doğru reaksiya sakitliyi saxlayaraq uşaqla göz təması qurmaq, onun hisslərini adlandırmaq ("anlayıram, hazırda çox əsəbisən/məyussan") və eyni zamanda qoyulan sərhədlərdə sabit qalmaqdır. Emosiyanı qəbul etmək, lakin yanlış davranışı təsdiqləməmək uşağın güvən hissini artırır.
Həmçinin oxuyun
Nəticə etibarilə, uşaqların kaprizləri bir tərbiyə qüsuru və ya valideynə qarşı yönəlmiş qərəzli davranış deyil, inkişaf prosesinin təbii bir mərhələsidir. Valideynin göstərəcəyi səbir, emosional sabitlik və aydın sərhədlər uşağa öz hisslərini tanımanmağı və gələcəkdə stresli vəziyyətlərdə doğru davranmağı öyrədir. Unutmaq olmaz ki, uşaqlar sözlərdən daha çox böyüklərin krizis anlarındakı davranışlarını nümunə götürərək böyüyürlər.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təzə yumurtanı bayatından necə ayırmalı? – Bir stəkan su ilə 5 saniyəlik test
Gündəlik qidalanmamızın ən vacib və zülalla zəngin məhsullarından biri olan yumurtanın təzəliyini müəyyən etmək sağlamlığımız üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə marketlərdən alınan və ya soyuducuda uzun müddət qalan yumurtaların xarab olub-olmadığını qabığını sındırmadan anlamaq bəzən çətin görünə bilər. Lakin qida təhlükəsizliyi mütəxəssislərinin və mətbəx ustalarının tez-tez müraciət etdiyi sadə bir fizika testi var. Cəmi bir stəkan su və 5 saniyə vaxt tələb edən bu test vasitəsilə yumurtanın təzəliyini tam dəqiqliklə təyin etmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, bu sadə sınağı həyata keçirmək üçün dərin bir qaba və ya stəkana soyuq su töküb yumurtanı ehtiyatla suyun içine buraxmaq kifayətdir. Əgər yumurta...
04 Avqust 2026, 16:58
Dünyanın ən bahalı ədviyyatı: Zəfəranı bu qədər dəyərli edən nədir?
Mətbəxlərdə "qırmızı qızıl" adı ilə tanınan zəfəran əsrlərdir ki, dünyanın ən bahalı və qiymətli ədviyyatı ünvanını qoruyub saxlayır. Qramı bəzən qiymətli metallarla yarışan bu nadir bitki sadəcə xüsusi ətri, özünəməxsus dadı və yeməklərə verdiyi bənövşəyi-qızılı rəngi ilə deyil, həm də mürəkkəb toplanma prosesi ilə diqqəti cəlb edir. Bəs bir çox mədəniyyətlərdə lüksün və zərifliyin rəmzi sayılan bu ədviyyatı bu qədər baha və əlçatmaz edən əsas faktorlar hansılardır?Citypost.az xəbər verir ki, zəfəranın yüksək dəyərinin arxasında duran ən böyük səbəb onun inanılmaz dərəcədə ağır və həssas insan əməyi tələb etməsidir. Zəfəran bitkisinin (Crocus sativus) hər bir çiçəyində sadəcə üç ədəd incə, qırmızı...
04 Avqust 2026, 14:47
Bədən dilinin gizli kodları: Qarşınızdakı insanın yalan danışdığını göstərən 3 əlamət
Gündəlik həyatımızda və sosial münasibətlərimizdə ünsiyyətin böyük bir hissəsi şifahi sözlərlə deyil, qeyri-verbal, yəni bədən dili siqnalları vasitəsilə ötürülür. İnsanlar sözlərlə həqiqəti gizlətməyə və ya faktları təhrif etməyə çalışsalar da, şüuraltı səviyyədə bədənin verdiyi reaksiyaları tam nəzarətdə saxlamaq demək olar ki, qeyri-mümkündür. Psixoloqların və neyrobioqrafik tədqiqatçıların uzunmüddətli müşahidələrinə əsasən, yalan söyləyən şəxsin bədən dili onun həqiqi fikirlərini büruzə verən müəyyən gizli mikro-siqnallar ötürür. Citypost.az xəbər verir ki, qarşınızdakı insanın dürüst olmadığını göstərən ilk və ən qabarıq elmi əlamət göz təması və baxış istiqamətindəki qeyri-adi dəyişikliklərdir. İnsan yalan uydurarkən beynin vizual xatırlama mərkəzi deyil, təxəyyül və yaradıcılıq zonaları aktivləşir ki, bu da...
04 Avqust 2026, 14:15
Kofenin yanına niyə bir stəkan su verilir? – Əsl kofe mədəniyyətinin pərdəarxası
Kafelərdə və ya restoranlarda kofe sifariş edərkən yanında bir stəkan sərin suyun təqdim olunması bir çoxları üçün sadəcə estetik bir ritual və ya vizual təqdimat kimi görünə bilər. Lakin əsrllərlə formalaşan kofe mədəniyyətinin pərdəarxasında duran bu vərdişin kökləri həm elmi, həm gastronomik, həm də tarixi səbəblərə söykənir. Qədim Osmanlı saray mədəniyyətindən Avropanın məşhur kofe evlərinə qədər uzanan bu ənənə, əslində kofedən maksimum həzz almaq və orqanizmin sağlamlığını qorumaq üçün düşünülmüş incə bir detal rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, elmi və gastronomik baxımdan kofenin yanında su içməyin ən əsas səbəbi daddan tam həzz almaqla bağlıdır. Kofe içməzdən əvvəl bir neçə qurtum...
04 Avqust 2026, 12:00
Elektromobillər həqiqətən ekolojidirmi? – Batareya istehsalının görünməyən tərəfi
Son illərdə karbohidrogen yanacağı ilə çalışan avtomobillərin yerini almağa başlayan elektromobillər (EV) "sıfır emissiya" və "ekoloji təmiz nəqliyyat" şüarları ilə təqdim olunur. İşlənmiş qaz borusunun olmaması və hərəkət zamanı atmosferə zərərli qazlar buraxmaması elektrikli nəqliyyat vasitələrini yaşıl gələcəyin əsas rəmzinə çevirib. Lakin ekoloqlar və mühəndislər məsələyə yalnız avtomobilin istifadəsi mərhələsindən deyil, tam həyat dövrü (Life Cycle Assessment) baxımından yanaşdıqda həqiqətin daha mürəkkəb olduğunu bildirirlər. Elektromobillərin ekoloji təmizliyi barədə sual yaradan ən böyük amil isə onların ürəyi hesab olunan litium-ion batareyalarının istehsalı və bu prosesin görünməyən ekoloji yüküdür.Citypost.az xəbər verir ki, batareya istehsalı üçün tələb olunan litium, kobalt, nikel və manqan...
04 Avqust 2026, 09:12
Dünya xəritələri bizə yalan deyir? – Qrenlandiyanın Afrikadan böyük görünməsinin səbəbi
Dünya xəritələrinə baxarkən bir çoxumuz Qrenlandiyanın nəhəng bir qitə kimi göründüyünü, hətta sahəsinə görə Afrika kontinentinə bərabər və ya ondan böyük təsir bağışladığını düşünürük. Lakin real coğrafi faktlar tamamilə fərqlidir: əslində Afrika qitəsi Qrenlandiyadan təxminən 14 dəfə böyükdür. Yüz illərdir məktəb dərsliklərindən tutmuş naviqasiya proqramlarınadək istifadə etdiyimiz xəritələrin bizi bu dərəcədə yanıltmasının arxasında isə xəritəşünaslıq sənayesinin əsrlərdir həll edə bilmədiyi bir həndəsi problem dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, bu vizual təhrifin əsas səbəbi 1569-cu ildə flamand coğrafiyaşünası və xəritəçisi Qerard Merkator tərəfindən yaradılmış "Merkator proyeksiyası" adlanan xəritə modelidir. Məsələ burasındadır ki, kürə şəklində olan üçölçülü Yerin səthini sıxılma və cırılma olmadan...
03 Avqust 2026, 22:41
