Yer kürəsinin "ağciyərləri" Amazon deyilmiş: Oksigenimizin 50%-dən çoxunu istehsal edən gizli mənbə
Maraqlı 04 Avqust 2026, 20:01
367
İllərdir məktəb dərsliklərindən və populyar elmi verilişlərdən eşitdiyimiz "Amazon meşələri dünyamızın ağciyərləridir" fikri, demək olar ki, hər birimizin mənimsədiyi ən böyük coğrafi təsəvvürlərdən biridir. Nəhəng tropik meşələrin planet üçün həyati əhəmiyyət daşıdığı inkarolunmaz fakt olsa da, okeanoloqların və dəniz biologiyası mütəxəssislərinin elmi tədqiqatları bu məşhur iddianın əslində bir mif olduğunu ortaya qoyur. Planetimizdə tənəffüs etdiyimiz havanın böyük hissəsi quru meşələrində deyil, okeanların dərinliklərində yerləşən gizli bir mənbədən — mikroskopik dəniz canlılarından gəlir.
Citypost.az xəbər verir ki, elmi hesablamalara əsasən, bəşəriyyətin tənəffüs etdiyi oksigenin təxminən 50-80 faizi okeanlarda yaşayan mikroskopik fitoplanktonlar, yəni dəniz yosunları və siyanobakteriyalar tərəfindən istehsal olunur. Görünməyən bu zərrəcik ölçülü orqanizmlər günəş işığı və suda həll olmuş karbon qazından istifadə edərək fotosintez prosesini həyata keçirirlər. Xüsusilə "Prochlorococcus" adlı tək bir siyanobakteriya növü planetdəki hər 5 tənəffüsümüzdən birinin oksigenini təkbaşına təmin edir. Yəni əslində quru mühitində deyil, okeanların üst təbəqələrində nəhəng bir "oksigen fabriki" fəaliyyət gösterir.
Bəs nə üçün Amazon meşələri dünyamızı təkbaşına təmin edən "ağciyər" sayıla bilməz? Amazon tropik meşələri həqiqətən də böyük həcmdə oksigen istehsal edir, lakin həmin oksigenin demək olar ki, hamısını elə meşənin öz eko-sistemi istehlak edir. Meşədəki ağaclar gecələr tənəffüs edərkən, bitki qalıqları çürüyərkən və milyonlarla heyvan, həşərat, mikroorqanizm yaşadığı mühitdəki oksigeni mənimsəyərkən istehsal olunan miqdar sıfırlanır. Amazonun qlobal oksigen balansına xalis töhfəsi cəmi 1-2 faiz təşkil edir. Meşələrin əsas rolu oksigen verməkdən daha çox, karbonu özündə saxlayaraq iqlimi tənzimləməkdir.
Nəfəs aldığımız hər iki havanın birini borclu olduğumuz əsl "ağciyərlərimiz" okeanlardır. Lakin qlobal istiləşmə, plastik çirklənmə və okeanların turşulaşması bu mikroskopik fitoplanktonların sayını günbəgün azaldır. Dəniz eko-sistemlərinin pozulması planetin oksigen balansına birbaşa təhdid yaradır. Məhz bu səbəbdən dünya okeanlarını korumaq sadəcə dəniz canlılarını deyil, həm də bəşəriyyətin hər bir nəfəsini qorumaq deməkdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Bermud üçbucağının sirri açıldı? – Gəmi və təyyarələrin itməsinin elmi izahı
İllərdir sirli itkin düşmələrlə, yadplanetli iddiaları və paranormal nəzəriyyələrlə gündəmdən düşməyən Bermud üçbucağı, bəşəriyyətin ən böyük sirr mənbələrindən biri hesab olunurdu. Atlantik okeanının Mayami, Bermud adaları və Puerto-Riko arasında qalan bu sahəsində onlarca gəmi və təyyarənin izsiz-tozsuz yoxa çıxması müxtəlif əfsanələrin yaranmasına zəmin yaratmışdı. Lakin müasir okeanologiya, meteorologiya və dəniz geologiyası sahəsində çalışan alimlərin apardıqları son tədqiqatlar bu fantastik fərziyyələri birdəfəlik alt-üst edərək baş verənlərin tamamilə təbii və elmi izahını ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, gəmilərin qəfil okeanın dibinə batmasının arxasında duran ən vacib elmi faktorlardan biri dəniz dibindəki metan hidrat yataqları və bu qazın anidən püskürməsidir. Okean qatının altında...
04 Avqust 2026, 20:22
Niyə təyyarədə pəncərə pərdələri enişdə açılmalıdır? – Aviasiya təhlükəsizliyinin sirri
Təyyarə ilə səyahət edərkən uçuşun ən kritik mərhələləri olan qalxma və eniş zamanı stüardessaların sərnişinlərdən tələb etdiyi bir neçə dəyişməz qayda var: təhlükəsizlik kəmərlərini bağlamaq, kreslonun kürək hissəsini dik vəziyyətə gətirmək və pəncərə pərdələrini qaldırmaq. Bir çox sərnişin üçün pəncərə pərdələrinin açıq saxlanılması sadəcə mənzərəni izləmək və ya formal bir prosedura kimi görünə bilər. Lakin aviasiya təhlükəsizliyi qaydalarının pərdəarxasında duran bu tələbin kökləri birbaşa insan həyatının xilas edilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərə hazırlığa söykənir.Citypost.az xəbər verir ki, aviasiya statistikasına və elmi tədqiqatlara əsasən, təyyarə qəzalarının və təhlükəli insidentlərin böyük əksəriyyəti məhz qalxma və eniş zamanı, yəni ilk 3 və son 8...
04 Avqust 2026, 17:29
Təzə yumurtanı bayatından necə ayırmalı? – Bir stəkan su ilə 5 saniyəlik test
Gündəlik qidalanmamızın ən vacib və zülalla zəngin məhsullarından biri olan yumurtanın təzəliyini müəyyən etmək sağlamlığımız üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə marketlərdən alınan və ya soyuducuda uzun müddət qalan yumurtaların xarab olub-olmadığını qabığını sındırmadan anlamaq bəzən çətin görünə bilər. Lakin qida təhlükəsizliyi mütəxəssislərinin və mətbəx ustalarının tez-tez müraciət etdiyi sadə bir fizika testi var. Cəmi bir stəkan su və 5 saniyə vaxt tələb edən bu test vasitəsilə yumurtanın təzəliyini tam dəqiqliklə təyin etmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, bu sadə sınağı həyata keçirmək üçün dərin bir qaba və ya stəkana soyuq su töküb yumurtanı ehtiyatla suyun içine buraxmaq kifayətdir. Əgər yumurta...
04 Avqust 2026, 16:58
Uşaqların kaprizlərinə qarşı doğru reaksiya: Valideynlərin etdiyi ən böyük səhv
Uşaq tərbiyəsində psixoloqları və valideynləri en çox düşündürən məsələlərdən biri də anidən baş qaldıran emosional böhranlar və kaprizlərdir. İctimai yerlərdə, mağazalarda və ya evdə uşağın ağlayaraq qışqırması, yerə yatması və ya istədiyini tələb etməsi bəzən valideynlər üçün böyük bir sınağa çevrilir. Uşaq psixologiyası sahəsində aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, bu kritik anlarda böyüklərin verdiyi reaksiya uşağın gələcək emosional inkişafına və davranış modellərinin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir.Citypost.az xəbər verir ki, valideynlərin bu cür vəziyyətlərdə etdiyi ən böyük səhv uşağın hisslərini inkar etmək, ona bağırmaq və ya sakitləşsin deyə dərhal istədiyini yerinə yetirməkdir. Psixoloqların fikrincə, kapriz anında uşağa "ağlama", "bura bax, ayıbdır"...
04 Avqust 2026, 15:32
Dünyanın ən bahalı ədviyyatı: Zəfəranı bu qədər dəyərli edən nədir?
Mətbəxlərdə "qırmızı qızıl" adı ilə tanınan zəfəran əsrlərdir ki, dünyanın ən bahalı və qiymətli ədviyyatı ünvanını qoruyub saxlayır. Qramı bəzən qiymətli metallarla yarışan bu nadir bitki sadəcə xüsusi ətri, özünəməxsus dadı və yeməklərə verdiyi bənövşəyi-qızılı rəngi ilə deyil, həm də mürəkkəb toplanma prosesi ilə diqqəti cəlb edir. Bəs bir çox mədəniyyətlərdə lüksün və zərifliyin rəmzi sayılan bu ədviyyatı bu qədər baha və əlçatmaz edən əsas faktorlar hansılardır?Citypost.az xəbər verir ki, zəfəranın yüksək dəyərinin arxasında duran ən böyük səbəb onun inanılmaz dərəcədə ağır və həssas insan əməyi tələb etməsidir. Zəfəran bitkisinin (Crocus sativus) hər bir çiçəyində sadəcə üç ədəd incə, qırmızı...
04 Avqust 2026, 14:47
Bədən dilinin gizli kodları: Qarşınızdakı insanın yalan danışdığını göstərən 3 əlamət
Gündəlik həyatımızda və sosial münasibətlərimizdə ünsiyyətin böyük bir hissəsi şifahi sözlərlə deyil, qeyri-verbal, yəni bədən dili siqnalları vasitəsilə ötürülür. İnsanlar sözlərlə həqiqəti gizlətməyə və ya faktları təhrif etməyə çalışsalar da, şüuraltı səviyyədə bədənin verdiyi reaksiyaları tam nəzarətdə saxlamaq demək olar ki, qeyri-mümkündür. Psixoloqların və neyrobioqrafik tədqiqatçıların uzunmüddətli müşahidələrinə əsasən, yalan söyləyən şəxsin bədən dili onun həqiqi fikirlərini büruzə verən müəyyən gizli mikro-siqnallar ötürür. Citypost.az xəbər verir ki, qarşınızdakı insanın dürüst olmadığını göstərən ilk və ən qabarıq elmi əlamət göz təması və baxış istiqamətindəki qeyri-adi dəyişikliklərdir. İnsan yalan uydurarkən beynin vizual xatırlama mərkəzi deyil, təxəyyül və yaradıcılıq zonaları aktivləşir ki, bu da...
04 Avqust 2026, 14:15
