Yer kürəsinin "ağciyərləri" Amazon deyilmiş: Oksigenimizin 50%-dən çoxunu istehsal edən gizli mənbə
Maraqlı 04 Avqust 2026, 20:01
1583
İllərdir məktəb dərsliklərindən və populyar elmi verilişlərdən eşitdiyimiz "Amazon meşələri dünyamızın ağciyərləridir" fikri, demək olar ki, hər birimizin mənimsədiyi ən böyük coğrafi təsəvvürlərdən biridir. Nəhəng tropik meşələrin planet üçün həyati əhəmiyyət daşıdığı inkarolunmaz fakt olsa da, okeanoloqların və dəniz biologiyası mütəxəssislərinin elmi tədqiqatları bu məşhur iddianın əslində bir mif olduğunu ortaya qoyur. Planetimizdə tənəffüs etdiyimiz havanın böyük hissəsi quru meşələrində deyil, okeanların dərinliklərində yerləşən gizli bir mənbədən — mikroskopik dəniz canlılarından gəlir.
Citypost.az xəbər verir ki, elmi hesablamalara əsasən, bəşəriyyətin tənəffüs etdiyi oksigenin təxminən 50-80 faizi okeanlarda yaşayan mikroskopik fitoplanktonlar, yəni dəniz yosunları və siyanobakteriyalar tərəfindən istehsal olunur. Görünməyən bu zərrəcik ölçülü orqanizmlər günəş işığı və suda həll olmuş karbon qazından istifadə edərək fotosintez prosesini həyata keçirirlər. Xüsusilə "Prochlorococcus" adlı tək bir siyanobakteriya növü planetdəki hər 5 tənəffüsümüzdən birinin oksigenini təkbaşına təmin edir. Yəni əslində quru mühitində deyil, okeanların üst təbəqələrində nəhəng bir "oksigen fabriki" fəaliyyət gösterir.
Bəs nə üçün Amazon meşələri dünyamızı təkbaşına təmin edən "ağciyər" sayıla bilməz? Amazon tropik meşələri həqiqətən də böyük həcmdə oksigen istehsal edir, lakin həmin oksigenin demək olar ki, hamısını elə meşənin öz eko-sistemi istehlak edir. Meşədəki ağaclar gecələr tənəffüs edərkən, bitki qalıqları çürüyərkən və milyonlarla heyvan, həşərat, mikroorqanizm yaşadığı mühitdəki oksigeni mənimsəyərkən istehsal olunan miqdar sıfırlanır. Amazonun qlobal oksigen balansına xalis töhfəsi cəmi 1-2 faiz təşkil edir. Meşələrin əsas rolu oksigen verməkdən daha çox, karbonu özündə saxlayaraq iqlimi tənzimləməkdir.
Nəfəs aldığımız hər iki havanın birini borclu olduğumuz əsl "ağciyərlərimiz" okeanlardır. Lakin qlobal istiləşmə, plastik çirklənmə və okeanların turşulaşması bu mikroskopik fitoplanktonların sayını günbəgün azaldır. Dəniz eko-sistemlərinin pozulması planetin oksigen balansına birbaşa təhdid yaradır. Məhz bu səbəbdən dünya okeanlarını korumaq sadəcə dəniz canlılarını deyil, həm də bəşəriyyətin hər bir nəfəsini qorumaq deməkdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ev şəraitində təbii maya ilə çörək bişirmək qaydası
Ev şəraitində təbii maya ilə çörək bişirmək sağlam qidalanmaya üstünlük verənlərin son dövrlərdə ən çox müraciət etdiyi, diqqət tələb edən əyləncəli prosesdir. Sənaye mayalarından fərqli olaraq, un ilə suyun fermentasiyası nəticəsində əldə olunan təbii maya çörəyin həzmini asanlaşdırır, ona xüsusi ətir, dad və kəfkirvari daxili struktur bəxş edir. Əsl xəmir xörəyi keyfiyyətində, xırtıldayan qabıqlı təbii çörək hazırlamaq üçün müəyyən mərhələlərə, porsiya nisbətlərinə dəqiqliklə riayət etmək lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, təbii mayalı çörəyin hazırlanması ilk növbədə mayanın aktivləşdirilməsi (yemlənməsi) ilə başlayır. Soyuducuda saxlanılan maya bişirmə günündən bir neçə saat öncə çıxarılır, bərabər nisbətdə un, ilıq su əlavə edilərək köpüklənənədək, həcmi iki...
14 Avqust 2026, 21:16
Balkonda tərəvəz yetişdirmək üçün lazım olan vasitələr
Balkonda tərəvəz yetişdirmək təbii, sağlam qidalara çıxış əldə etməklə yanaşı, asudə vaxtı səmərəli dəyərləndirməyin ən gözəl yollarından biridir. Şəhər mühitində kiçik bir sahəni yaşıl bağçaya çevirmək üçün düzgün avadanlıqlar, uyğun materiallar seçmək zəruridir. Balkon şəraitində bol, keyfiyyətli məhsul götürmək prosesə hazırlıq mərhələsində lazım olan vasitələrin tam, doğru təmin edilməsindən birbaşa asılıdır.Citypost.az xəbər verir ki, balkonda tərəvəzçilik üçün ilk vacib vasitə bitkilərin kök sisteminə uyğun dibçəklər, dibçək altlıqlarıdır. Dərin kök atan pomidor, bibər, badımcan kimi tərəvəzlər üçün ən azı 10-15 litrlik böyük tutumlu qablar, göyərti, turp, çiyələk üçün isə daha dayaz yeşiklər seçilməlidir. Dibçəklərin alt hissəsində artıq suyun axması üçün drenaj...
14 Avqust 2026, 20:10
Keyfiyyətli filmi zəif filmdən fərqləndirən amillər
Mütəxəssislər kinematoqrafiya sənətində keyfiyyətli filmi zəif nümunələrdən ayıran əsas meyarların yalnız yüksək büdcə və ya vizual effektlərdən ibarət olmadığını bildirirlər. Bir filmin dəyəri onun ssenari strukturu, aktyor oyunu, rejissor baxışı, texniki elementlərin harmoniyasından asılıdır. Böyük xərclərlə ərsəyə gələn layihələr bəzən məzmunsuzluq səbəbindən uğursuzluğa düçar olduğu halda, aşağı büdcəli müstəqil filmlər dərin fəlsəfi mahiyyəti ilə sənət incisinə çevrilə bilir.Citypost.az xəbər verir ki, keyfiyyətli ekran əsərini fərqləndirən birinci vacib amil möhkəm, məntiqi baxımdan tam işlənilmiş ssenaridir. Yaxşı filmdə süjet xətti ziddiyyətlərdən uzaq olur, personajların xarakterik inkişafı (arkı) inandırıcı şəkildə təqdim edilir. Dialoqlar təbii səslənir, tamaşaçıya süni şəkildə mesaj vermək əvəzinə hissləri hadisələrin...
14 Avqust 2026, 19:55
Düzgün günəş kremi seçimi: SPF göstəriciləri nə deməkdir?
Mütəxəssislər günəş şüalarının dəri sağlamlığına müsbət təsirləri ilə yanaşı, qorunmadan uzun müddət günəş altında qalmağın kəskin fəsadlar yaratdığını bildirirlər. Ultraviolə (UV) şüalar dərinin vaxtından əvvəl qocalmasına, ləkələrin tündləşməsinə, hətta xərçəng riskinin artmasına gətirib çıxarır. Dərini bu zərərli faktorlardan qorumağın ən effektiv yolu mövsümdən asılı olmayaraq düzgün günəş kremindən müntəzəm istifadə etməkdir. Doğru məhsul seçmək üçün ilk növbədə kremlərin üzərindəki göstəricilərin mənasını düzgün anlamaq lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, məhsulların üzərində tez-tez rast gəlinən SPF (Sun Protection Factor) göstəricisi kremin ultrabənövşəyi UVB şüalarına qarşı qoruma dərəcəsini ifadə edir. Bu göstərici dərinin günəş altında qızarmadan, yanmadan nə qədər müddət qala biləcəyini göstərir. Məsələn,...
14 Avqust 2026, 17:00
Məşqdən sonra əzələ ağrılarını azaltmağın yolları
Məşqdən sonra yaranan əzələ ağrıları fiziki yüklənmə zamanı əzələ liflərində mikro-zədələnmələrin yaranması, orqanizmdə maddələr mübadiləsi qalıqlarının toplanması nəticəsində ortaya çıxır. Gecikmiş əzələ ağrısı kimi tanınan bu hal adətən idmandan 24-48 saat sonra kəskinləşir. Düzgün bərpa üsullarından istifadə etmək bədənin yenilənməsini sürətləndirir, narahatlığı azaldır, növbəti məşqlərə daha hazır olmağa imkan verir.Citypost.az xəbər verir ki, əzələ ağrılarını yüngülləşdirməyin birinci effektiv yolu məşqdən dərhal sonra soyuma hərəkətləri, yüngül gərmə (stretçinq) məşqləri etməkdir. Bu hərəkətlər gərginləşmiş əzələləri rahatladır, toxumalarda qan dövranını yaxşılaşdıraraq laktat turşusunun kənarlaşdırılmasını asanlaşdırır. Məşqdən sonra ilıq duş qəbul etmək, zədələnmiş nahiyələrə masaj rulları (foam roller) ilə yüngül təzyiq göstərmək əzələ düyünlərini...
14 Avqust 2026, 16:37
Xarici dili müstəqil şəkildə öyrənməyin effektiv sübut olunmuş metodu
Xarici dili müstəqil şəkildə öyrənmək düzgün metodologiya seçildikdə kurslara, fərdi müəllimlərə ehtiyac qalmadan yüksək nəticə əldə etməyə imkan verir. Müasir dilçilikdə effekti elmi şəkildə sübut olunmuş ən uğurlu üsul "Kontekstual immersion" (dil mühitini süni yaratma) və "Aralıqla təkrar" (Spaced Repetition) texnikalarının sintezidir. Bu metod dili qrammatik qaydaların mexaniki əzbərlənməsi ilə deyil, orqanik şəkildə, beynin təbii mənimsəmə mexanizminə uyğun öyrənməsini təmin edir.Citypost.az xəbər verir ki, effektiv öyrənmə prosesinin birinci əsas sütunu şüurlu dinləmə, oxuma vərdişidir. Öyrənilən dildə alt yazılı videolar izləmək, sadə səviyyəli podkastlar dinləmək, qısa mətnlər oxumaq beynin yeni sözləri kontekst daxilində qavramasına kömək edir. Sözləri tək-tək əzbərləmək əvəzinə tam...
14 Avqust 2026, 14:00
