Hər gün eyni saatda yatmağın beynə təsiri: Yuxu rejiminin gənclik hormonu ilə əlaqəsi
Tibb 05 Avqust 2026, 16:20
1524
Müasir həyatın sürətli ritmi, gərgin iş qrafiki və sosial media vərdişləri bir çoxumuzun yuxu saatlarını nizamsız hala salıb. Həftə içi erkən yatıb həftə sonları gec saatlara qədər oyaq qalmaq adi hal sayılsa da, aparılan araştırmalar göstərir ki, yatmaq saatının davamlı dəyişməsi mərkəzi sinir sisteminə kəskin mənfi təsir göstərir. Əksinə, hər gün eyni saatda yatıb-oyanmaq vərdişi beynin biologiyasını yeniləyir və "gənclik hormonu" kimi tanınan böyümə hormonunun maksimal səviyyədə sintez olunmasını təmin edir.
Citypost.az xəbər verir ki, insan beyni sirkad ritm adlanan 24 saatlıq bioloji saata köklənib. Bu daxili saat günəş işığına və müəyyən edilmiş saatlıq vərdişlərə əsasən fəaliyyət göstərir. Hər gün eyni saatda yatdıqda beyin nə vaxt melatonin (yuxu hormonu) ifraz edəcəyini və nə vaxt bərpa prosesinə keçəcəyini dəqiq bilir. Bu sabitlik sayəsində beyin yuxunun ən vacib fazası olan dərin yuxuya daha sürətlə və problemsiz keçid edir. Dərin yuxu fazasında isə beynin təmizləmə sistemi (qlimfatik sistem) aktivləşərək gün ərzində toplanmış toksik zülalları və metabolik tullantıları təmizləyir.
Hər gün eyni saatda yatmağın ən böyük biokimyəvi faydalarından biri də somatotropin — yəni somatotrop (böyümə/gənclik) hormonu ilə olan birbaşa əlaqəsidir. Xalq arasında "gənclik eliksiri" adlandırılan bu hormon hüceyrələrin yenilənməsini, əzələ və toxumaların bərpasını, dəri elastikliyini və maddələr mübadiləsinin sürətlənməsini təmin edir. Mütəxəssislərin fikrincə, böyümə hormonunun ən pik ifrazat vaxtı gecə saat 22:00 ilə 02:00 aralığına təsadüf edir. Lakin bu hormonun tam gücü ilə sintez olunması üçün bədənin həmin saatlarda artıq dərin yuxu fazasında olması lazımdır. Yuxu vaxtı hər gün dəyişdikdə hipofiz vəzi bu piki buraxır və hormon sintezi kəskin azalır.
Nizamlı yuxu rejiminin pozulması nəticəsində yaranan "sosial jet-lag" — yəni bioloji saatla real həyat rejimi arasındakı uyğunsuzluq — beyin hüceyrələrinin vaxtından əvvəl qocalmasına, diqqət əskikliyinə, yaddaş zəifliyinə və erken qocalma əlamətlərinə yol açır. Eyni zamanda nizamlı yuxu stres hormonu olan kortizolu aşağı salaraq emosional balansı qoruyur, sinir hüceyrələri arasındakı neyron əlaqələrini gücləndirir.
Neçə saat yatmağımız qədər hansı saatlarda və nə dərəcədə sabit rejimdə yatmağımız da həyati əhəmiyyət daşıyır. Hər gün — hətta istirahət günlərində belə — eyni saatda çarpayıya girmək beyninizi gənc, zehninizi iti və bədəninizi gümrah saxlamağın ən təbii və pulsuz terapiyasıdır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Səhər yürüşünün orqanizmə faydaları və düzgün temp seçimi
Səhər saatlarında müntəzəm yürüş etmək orqanizmin ümumi sağlığını qorumaq, fiziki tonusu yüksəltmək üçün ən sadə, eyni zamanda effektiv üsullardandır. Yuxudan oyandıqdan sonra təmiz havada gəzmək maddələr mübadiləsini sürətləndirir, qan dövranını yaxşılaşdırır, ürək-damar sisteminin fəaliyyətini stimullaşdırır. Səhər hərəkətliliyi orqanizmdə xoşbəxtlik hormonu olan endorfinin itirilməsinə kömək edərək gün ərzində stresi azaltmağa, zehni diqqəti, əhval-ruhiyyəni yüksək saxlamağa şərait yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, səhər yürüşünün orqanizmə birinci böyük faydası piy toxumalarının yandırılması, çəkiyə nəzarət olunmasıdır. Gecə boyu ac qaldıqdan sonra edilən yüngül gəzinti bədənin enerji toplamaq üçün birbaşa piy ehtiyatlarından istifadə etməsinə gətirib çıxarır. İkinci vacib üstünlük sümük, oynaqlarda elastikliyin artmasıdır. Müntəzəm gəzinti oynaqların...
14 Avqust 2026, 14:50
Saç tökülməsinin qarşısını alan vitaminlər və bərpaedici qulluq
Saç tökülməsi müasir dövrdə həm qadınlar, həm də kişilər arasında geniş yayılan, psixoloji və estetik narahatlıq yaradan əsas problemlərdəndir. Günəş şüalarının mənfi təsiri, balanssız qidalanma, stres, genetik amillər, kimyəvi vasitələrdən həddindən artıq istifadə saç folikullarının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Tökülmənin qarşısını almaq, saçların sıxlığını bərpa etmək üçün orqanizmi daxildən lazımi vitaminlərlə təmin etmək, xaricdən edilən düzgün bərpaedici qulluq vasitələrindən istifadə etmək vacibdir.Citypost.az xəbər verir ki, saçın sağlamlığı üçün həlledici rol oynayan birinci vacib element B qrupu vitaminləridir, xüsusən Biotin (B7) və B12 vitaminidir. Biotin saçın əsas tikinti materialı olan keratin zülalının istehsalını sürətləndirərək telləri kökündən ucunadək möhkəmləndirir. Eyni zamanda A vər...
14 Avqust 2026, 11:34
Bel və boyun ağrılarından azad olmağın sadə yolları
Müasir dövrdə hərəkətsiz həyat tərzi, kompyuter qarşısında uzun müddət əyləşmək, smartfonlardan yanlış istifadə bel, boyun ağrılarının kəskin artmasına səbəb olur. Onurğa sütununa düşən həddindən artıq yük əzələ gərginliyi yaradır, fəqərəarası disklərin zədələnməsini sürətləndirir. Gün ərzində fiziki aktivliyin azlığı, yanlış duruş vərdişləri bu narahatlıqları xroniki hala gətirir. Lakin gündəlik həyatda sadə qaydalara əməl etməklə bel, boyun nahiyəsindəki ağrıları azaltmaq, onurğanın sağlamlığını qorumaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, ilk növbədə, iş masası arxasında doğru oturma qaydalarına riayət edilməlidir. Oturarkən bel nahiyəsi stulun arxalığına söykənməli, bədən dik saxlanmalıdır. Kompyuter ekranı göz bərabərliyində yerləşdirilməli, boynun aşağı bükülməsinin qarşısı alınmalıdır. Ayaqlar döşəməyə tam dəyməli, dizlər düz...
13 Avqust 2026, 19:43
D vitamini çatışmazlığının 5 əsas əlaməti və müalicə yolları
D vitamini orqanizmdə sümüklərin möhkəmlənməsi, immunitetin qorunması, kalsiumun mənimsənilməsi üçün həlledici rol oynayır. Əsasən günəş şüalarının təsiri ilə dəridə sintez olunan bu vitaminin azlığı müasir dövrdə geniş yayılmış səhhət problemlərindəndir. Günəş işığının az olduğu qış aylarında, qapalı məkanlarda uzun müddət vaxt keçirdikdə və ya qeyri-sağlam qidalandıqda bədəndə D vitamini defisiti yaranır. Bu çatışmazlıq zamanla sümük-əzələ sistemindən tutmuş sinir sisteminə qədər bir çox sahədə fəsadlara yol açır.Citypost.az xəbər verir ki, D vitamini çatışmazlığının birinci əsas əlaməti daimi xroniki yorğunluq, halsızlıq hissidir. Kifayət qədər yuxu alındıqda belə bədəndə enerjinin çatışmaması, gündəlik işləri görərkən tez yorulmaq bu vitaminin azlığından xəbər verir. İkinci xarakterik...
13 Avqust 2026, 17:36
Arterial təzyiq qalxanda nə etməli? – Ev şəraitində ilk yardım üsulları
Yüksək arterial təzyiq (hipertoniya) qəfildən meydana çıxdıqda orqanizm, xüsusən ürək-damar sistemi üçün ciddi təhlükə yaradır. Təzyiqin anidən yüksəlməsi başağrısı, başgicəllənmə, gicgahlarda sızıltı, ürəkbulanma, təngnəfəslik kimi əlamətlərlə özünü büruzə verir. Bu zaman vahiməyə düşmədən, təcili tibbi yardım gələnədək ev şəraitində doğru ilk yardım addımlarını atmaq hayati əhəmiyyət kəsb edir.Citypost.az xəbər verir ki, təzyiq qalxdıqda birinci növbədə xəstəni tam sakitləşdirmək, fiziki hərəkəti dayandırmaq lazımdır. Həyəcan, qorxu hissi qanda adrenalin səviyyəsini artıraraq təzyiqi daha da yüksəldir. Şəxsi yarıoturaq vəziyyətdə əyləşdirmək, belinə rahat söykənəcək yaratmaq, sıxıcı geyimlərin yaxasını açmaq məqsədəuyğundur. Otağın pəncərəsini açaraq məkana bol təmiz havanın daxil olmasını təmin etmək nəfəsalmanı rahatlaşdırır.İkinci təsirli...
13 Avqust 2026, 17:27
Yuxusuzluqla mübarizə: Tez və rahat yatmağın elmi yolları
Yuxusuzluq müasir dövrdə insanların fiziki, psixoloji sağlamlığına mənfi təsir edən yayğın problemlərdəndir. Xroniki yuxu azlığı immuniteti zəiflədir, diqqət dağınıqlığı yaradır, ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır. Alimlər tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, müəyyən elmi metodlara, bioloji ritmlərə əməl etməklə yuxuya getmə prosesini sürətləndirmək, yuxu keyfiyyətini kəskin yaxşılaşdırmaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, tez yatmağın birinci elmi yolu sirkad ritmləri tənzimləmək, hər gün eyni saatda yatıb-oyanmaqdır. Bədənin daxili saatı müntəzəm qrafikə öyrəndikdə qanda yuxu hormonu olan melatoninin ifrazı stabilləşir. İkinci mühüm addım yatmazdan ən azı bir saat öncə mavi işıq saçan cihazlardan (telefon, planşet, televizor) uzaq durmaqdır. Mavi işıq beynə gündüz olduğu siqnalını verərək...
13 Avqust 2026, 16:30
