Hər gün eyni saatda yatmağın beynə təsiri: Yuxu rejiminin gənclik hormonu ilə əlaqəsi
Tibb 05 Avqust 2026, 16:20
356
Müasir həyatın sürətli ritmi, gərgin iş qrafiki və sosial media vərdişləri bir çoxumuzun yuxu saatlarını nizamsız hala salıb. Həftə içi erkən yatıb həftə sonları gec saatlara qədər oyaq qalmaq adi hal sayılsa da, aparılan araştırmalar göstərir ki, yatmaq saatının davamlı dəyişməsi mərkəzi sinir sisteminə kəskin mənfi təsir göstərir. Əksinə, hər gün eyni saatda yatıb-oyanmaq vərdişi beynin biologiyasını yeniləyir və "gənclik hormonu" kimi tanınan böyümə hormonunun maksimal səviyyədə sintez olunmasını təmin edir.
Citypost.az xəbər verir ki, insan beyni sirkad ritm adlanan 24 saatlıq bioloji saata köklənib. Bu daxili saat günəş işığına və müəyyən edilmiş saatlıq vərdişlərə əsasən fəaliyyət göstərir. Hər gün eyni saatda yatdıqda beyin nə vaxt melatonin (yuxu hormonu) ifraz edəcəyini və nə vaxt bərpa prosesinə keçəcəyini dəqiq bilir. Bu sabitlik sayəsində beyin yuxunun ən vacib fazası olan dərin yuxuya daha sürətlə və problemsiz keçid edir. Dərin yuxu fazasında isə beynin təmizləmə sistemi (qlimfatik sistem) aktivləşərək gün ərzində toplanmış toksik zülalları və metabolik tullantıları təmizləyir.
Hər gün eyni saatda yatmağın ən böyük biokimyəvi faydalarından biri də somatotropin — yəni somatotrop (böyümə/gənclik) hormonu ilə olan birbaşa əlaqəsidir. Xalq arasında "gənclik eliksiri" adlandırılan bu hormon hüceyrələrin yenilənməsini, əzələ və toxumaların bərpasını, dəri elastikliyini və maddələr mübadiləsinin sürətlənməsini təmin edir. Mütəxəssislərin fikrincə, böyümə hormonunun ən pik ifrazat vaxtı gecə saat 22:00 ilə 02:00 aralığına təsadüf edir. Lakin bu hormonun tam gücü ilə sintez olunması üçün bədənin həmin saatlarda artıq dərin yuxu fazasında olması lazımdır. Yuxu vaxtı hər gün dəyişdikdə hipofiz vəzi bu piki buraxır və hormon sintezi kəskin azalır.
Nizamlı yuxu rejiminin pozulması nəticəsində yaranan "sosial jet-lag" — yəni bioloji saatla real həyat rejimi arasındakı uyğunsuzluq — beyin hüceyrələrinin vaxtından əvvəl qocalmasına, diqqət əskikliyinə, yaddaş zəifliyinə və erken qocalma əlamətlərinə yol açır. Eyni zamanda nizamlı yuxu stres hormonu olan kortizolu aşağı salaraq emosional balansı qoruyur, sinir hüceyrələri arasındakı neyron əlaqələrini gücləndirir.
Neçə saat yatmağımız qədər hansı saatlarda və nə dərəcədə sabit rejimdə yatmağımız da həyati əhəmiyyət daşıyır. Hər gün — hətta istirahət günlərində belə — eyni saatda çarpayıya girmək beyninizi gənc, zehninizi iti və bədəninizi gümrah saxlamağın ən təbii və pulsuz terapiyasıdır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yuxuda yıxılma hissi ilə oyanırıq: Beynin bədənə verdiyi gözlənilməz reaksiya
Yuxunun ilk dəqiqələrində anidən yüksəklikdən aşağıya doğru yıxıldığımızı hiss edərək diksinib oyanmaq demək olar ki, hər birimizin həyatında azı bir dəfə yaşadığı təcrübələrdən biridir. İnsan yuxuya gedərkən baş verən bu qəfil hərəkət bəzən ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və qorxu hissi ilə müşayiət olunur. Bir çox qədim inanclarda bu hal müxtəlif mistik səbəblərlə izah edilsə də, müasir neyrofiziologiya və somnologiya (yuxu elmi) bu hadisənin tamamilə təbii və elmi izahını ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, elmi dildə "hipnik səyrimə" (hypnic jerk) və ya "yuxu diksinməsi" adlanan bu proses, beynin oyanıqlıq vəziyyətindən yuxu fazasına keçid anında verdiyi gözlənilməz neyron reaksiyasıdır. Yuxuya gedərkən bədənimizin əzələ...
04 Avqust 2026, 18:00
Niyə bəzi insanlar gecələr həddindən artıq tərləyir? – Həkimlərdən xəbərdarlıq
Gecə saatlarında rahat yatmaq istərkən pijama və ya yataq dəstlərini dəyişdirəcək dərəcədə həddindən artıq tərləmə problemi bir çox insanın qarşılaşdığı narahatlıqlardan biridir. Otaq temperaturunun yüksək olması və ya qalın yorğandan istifadə kimi sadə səbəblər kənarda qaldıqda, təkrarlanan gecə tərləmələri tibbi dildə "hiperhidroz" adlanır və orqanizmdə gedən müəyyən pozuntuların xəbərçisi ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gecə tərləmələri sadə bir narahatlıq deyil, bəzən təcili müayinə tələb edən ciddi xəstəliklərin ilkin simptomudur.Citypost.az xəbər verir ki, həkimlərin xəbərdarlıq etdiyi ən yayğın gizli səbəblərdən biri hormonal balansın pozulması və endokrin sistem xəstəlikləridir. Xüsusilə qalxanvari vəzin normadan artıq çalışması (hipertireoz), böyrəküstü vəzi pozuntuları və ya qanda...
04 Avqust 2026, 16:32
Zəncəfil və limon kombinasiyası: İmmuniteti ən sürətli bərpa edən qarışıq
Mövsüm dəyişiklikləri zamanı və infeksiyaların tüğyan etdiyi dövrlərdə immun sistemini gücləndirmək üçün ən çox müraciət edilən təbii vasitələrdən biri zəncəfil və limon qarışığıdır. Əsrlərdir xalq təbabətində istifadə olunan bu ikili, müasir tibbi tədqiqatlar tərəfindən də orqanizmi ən sürətli bərpa edən və müdafiə qabiliyyətini artıran təbii formulası kimi qəbul edilir. Zəncəfilin kəskin, qızdırıcı xüsusiyyəti ilə limonun zəngin vitamin tərkibi birləşdikdə orqanizmdə infeksiyalara qarşı güclü bir sədd yaratmış olur.Citypost.az xəbər verir ki, zəncəfilin müalicəvi gücü onun tərkibindəki "gingerol" adlı aktiv bioloji birləşmədən gəlir. Güclü iltihabəleyhinə və antioksidant xüsusiyyətlərə malik olan gingerol, bədəndəki xroniki iltihab ocaqlarını söndürür və patogen mikroorqanizmlərin çoğalmasının qarşısını alır....
04 Avqust 2026, 15:10
Hər gün 10 min addım atmaq şərtdirmi? – Kardioloqlardan yeni araşdırma
İllərdir sağlam həyat tərzinin və gündəlik fiziki aktivliyin əsas göstəricisi kimi qəbul edilən "günə 10 min addım" qaydası, demək olar ki, hər birimizin qarşısına çıxan ən məşhur sağlamlıq tövsiyələrindən biridir. Lakin kardioloqların və tibb tədqiqatçılarının apardıqları son elmi araşdırmalar bu rəqəmin əslində tibbi bir zərurətdən daha çox, keçmişdə irəli sürülmüş marketinq gedişi olduğunu üzə çıxarır. Tədqiqatlar göstərir ki, ürək-damar sağlamlığını qorumaq, erkən ölüm riskini azaltmaq və uzunömürlülüyü təmin etmək üçün mütləq şəkildə 10 min addım həddini vurmaq məcburi deyil və bu rəqəm hər kəs üçün fərqli elmi göstəricilərə söykənir.Citypost.az xəbər verir ki, müasir kardioloji tədqiqatların nəticələrinə əsasən, orqanizm üçün ən...
04 Avqust 2026, 13:28
Böyrək daşı riskini sıfırlayan vərdiş: Gün ərzində etməli olduğumuz tək şey
Müasir dövrdə böyrək daşı xəstəliyi (nefrolitiaz) ən geniş yayılmış və insanlara şiddətli ağrılar yaşadan uroloji problemlərdən biridir. Kəskin tutmaları ilə həyat keyfiyyətini aşağı salan və böyrək funksiyalarına ciddi zərər vurma təhlükəsi yaradan bu xəstəlikdən qorunmağın yolu isə gözlənildiyindən daha sadədir. Tibb mütəxəssislərinin və elmi tədqiqatların yekdil rəyinə əsasən, gün ərzində riayət olunacaq tək bir təməl vərdiş böyrəklərdə daş əmələ gəlmə riskini minimuma endirmək, hətta tamamilə sıfırlamaq gücünə malikdir. Bu vərdiş orqanizmin günlük düzgün su balansını saxlamaqdan və müntəzəm olaraq kifayət qədər təmiz su qəbul etməkdən ibarətdir.Citypost.az xəbər verir ki, böyrəklərimiz bədəndə təbii süzgəc rolunu oynayaraq qanı təmizləyir, maddələr mübadiləsinin son...
04 Avqust 2026, 12:36
Şəkərdən imtina etdikdə bədəndə nə baş verir? – Günbəgün dəyişikliklər
Şəkər müasir qidalanma vərdişlərimizin ən böyük parçalarından birinə çevrilsə də, elmi araşdırmalar onun bədəndə yaratdığı asılılığın mürəkkəb mexanizmə malik olduğunu göstərir. Tərkibində əlavə olunmuş şəkər olan qidalardan imtina etmək ilk günlərdə orqanizm üçün ciddi bir sınaq olsa da, cəmi bir neçə həftə ərzində bədəndə möcüzəvi bərpa prosesləri başlayır. Şəkərsiz həyata qədəm qoyduqda günbəgün baş verən bioloji dəyişikliklər insan orqanizminin nə qədər sürətlə yeniləndiyini subut edir.Citypost.az xəbər verir ki, şəkərdən imtina etdiyiniz ilk üç gün bədən üçün ən çətin mərhələ hesab olunur. Beyin illərlə alışdığı asan enerji mənbəyindən mahrum olduğu üçün bədənə güclü həyəcan siqnalları göndərir. Beyində xoşbəxtlik hormonu olan dopaminin...
04 Avqust 2026, 10:07
