Dünyanın ən bahalı ədviyyatı: Zəfəranı bu qədər dəyərli edən nədir?
Maraqlı 04 Avqust 2026, 14:47
637
Mətbəxlərdə "qırmızı qızıl" adı ilə tanınan zəfəran əsrlərdir ki, dünyanın ən bahalı və qiymətli ədviyyatı ünvanını qoruyub saxlayır. Qramı bəzən qiymətli metallarla yarışan bu nadir bitki sadəcə xüsusi ətri, özünəməxsus dadı və yeməklərə verdiyi bənövşəyi-qızılı rəngi ilə deyil, həm də mürəkkəb toplanma prosesi ilə diqqəti cəlb edir. Bəs bir çox mədəniyyətlərdə lüksün və zərifliyin rəmzi sayılan bu ədviyyatı bu qədər baha və əlçatmaz edən əsas faktorlar hansılardır?
Citypost.az xəbər verir ki, zəfəranın yüksək dəyərinin arxasında duran ən böyük səbəb onun inanılmaz dərəcədə ağır və həssas insan əməyi tələb etməsidir. Zəfəran bitkisinin (Crocus sativus) hər bir çiçəyində sadəcə üç ədəd incə, qırmızı tünd sapşəkilli dişi ağacı (stiqma) olur. Cəmi 1 kiloqram quru zəfəran ədviyyatı əldə etmək üçün təxminən 150 min ilə 200 min arasında canlı çiçək tək-tək, əllə toplanmalıdır. Üstəlik, bu çiçəklərin zərif saplarına zərər vurmadan yığılması və günəş işığı altında solmadan emal olunması yüksək ustalıq və diqqət tələb edir.
Məhsul yığımı üçün vaxt pəncərəsinin həddindən artıq dar olması da qiymətin kəskin qalxmasına təsir edən vacib amillərdəndir. Zəfəran çiçəkləri ildə sadəcə bir dəfə, payız fəslində və cəmi 2-3 həftəlik qısa bir müddətdə açır. Çiçəklər açdığı günün səhəri, hələ günəş şüaları onların tərkibindəki efir yağlarını buxarlandırmadan tez sübh çağında toplanmalıdır. Yığılan incə tellər daha sonra xüsusi temperaturda qurutma prosesindən keçirilir ki, bu zaman zəfəran öz çəkisinin təxminən 80 faizini itirir və geriyə konsentrasiya olunmuş ən qiymətli maddələr qalır.
Həmçinin oxuyun
Kimyəvi tərkibi və elmi faydaları isə zəfəranın dəyərini sadəcə bir ədviyyat olmaqdan çıxarıb güclü bir təbii dərmana çevirir. Zəfəranın tərkibindəki "krosin" maddəsi ona parlaq rəngini, "prikrokrosin" xarakterik dadını, "safranal" isə özünəməxsus zəngin ətrini verir. Güclü antioksidant xüsusiyyətlərinə malik olan bu birləşmələr sinir sistemini sakitləşdirir, əhval-ruhiyyəni qaldırır, göz sağlamlığını qoruyur və ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərir. Məhz bu elmi göstəricilər, təkrarolunmaz dad və insan əməyinin müstəsna rolu zəfəranı əsrlərdir dünyanın ən bahalı ədviyyatı taxtında saxlayır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Uşaqların kaprizlərinə qarşı doğru reaksiya: Valideynlərin etdiyi ən böyük səhv
Uşaq tərbiyəsində psixoloqları və valideynləri en çox düşündürən məsələlərdən biri də anidən baş qaldıran emosional böhranlar və kaprizlərdir. İctimai yerlərdə, mağazalarda və ya evdə uşağın ağlayaraq qışqırması, yerə yatması və ya istədiyini tələb etməsi bəzən valideynlər üçün böyük bir sınağa çevrilir. Uşaq psixologiyası sahəsində aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, bu kritik anlarda böyüklərin verdiyi reaksiya uşağın gələcək emosional inkişafına və davranış modellərinin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir.Citypost.az xəbər verir ki, valideynlərin bu cür vəziyyətlərdə etdiyi ən böyük səhv uşağın hisslərini inkar etmək, ona bağırmaq və ya sakitləşsin deyə dərhal istədiyini yerinə yetirməkdir. Psixoloqların fikrincə, kapriz anında uşağa "ağlama", "bura bax, ayıbdır"...
04 Avqust 2026, 15:32
Bədən dilinin gizli kodları: Qarşınızdakı insanın yalan danışdığını göstərən 3 əlamət
Gündəlik həyatımızda və sosial münasibətlərimizdə ünsiyyətin böyük bir hissəsi şifahi sözlərlə deyil, qeyri-verbal, yəni bədən dili siqnalları vasitəsilə ötürülür. İnsanlar sözlərlə həqiqəti gizlətməyə və ya faktları təhrif etməyə çalışsalar da, şüuraltı səviyyədə bədənin verdiyi reaksiyaları tam nəzarətdə saxlamaq demək olar ki, qeyri-mümkündür. Psixoloqların və neyrobioqrafik tədqiqatçıların uzunmüddətli müşahidələrinə əsasən, yalan söyləyən şəxsin bədən dili onun həqiqi fikirlərini büruzə verən müəyyən gizli mikro-siqnallar ötürür. Citypost.az xəbər verir ki, qarşınızdakı insanın dürüst olmadığını göstərən ilk və ən qabarıq elmi əlamət göz təması və baxış istiqamətindəki qeyri-adi dəyişikliklərdir. İnsan yalan uydurarkən beynin vizual xatırlama mərkəzi deyil, təxəyyül və yaradıcılıq zonaları aktivləşir ki, bu da...
04 Avqust 2026, 14:15
Kofenin yanına niyə bir stəkan su verilir? – Əsl kofe mədəniyyətinin pərdəarxası
Kafelərdə və ya restoranlarda kofe sifariş edərkən yanında bir stəkan sərin suyun təqdim olunması bir çoxları üçün sadəcə estetik bir ritual və ya vizual təqdimat kimi görünə bilər. Lakin əsrllərlə formalaşan kofe mədəniyyətinin pərdəarxasında duran bu vərdişin kökləri həm elmi, həm gastronomik, həm də tarixi səbəblərə söykənir. Qədim Osmanlı saray mədəniyyətindən Avropanın məşhur kofe evlərinə qədər uzanan bu ənənə, əslində kofedən maksimum həzz almaq və orqanizmin sağlamlığını qorumaq üçün düşünülmüş incə bir detal rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, elmi və gastronomik baxımdan kofenin yanında su içməyin ən əsas səbəbi daddan tam həzz almaqla bağlıdır. Kofe içməzdən əvvəl bir neçə qurtum...
04 Avqust 2026, 12:00
Elektromobillər həqiqətən ekolojidirmi? – Batareya istehsalının görünməyən tərəfi
Son illərdə karbohidrogen yanacağı ilə çalışan avtomobillərin yerini almağa başlayan elektromobillər (EV) "sıfır emissiya" və "ekoloji təmiz nəqliyyat" şüarları ilə təqdim olunur. İşlənmiş qaz borusunun olmaması və hərəkət zamanı atmosferə zərərli qazlar buraxmaması elektrikli nəqliyyat vasitələrini yaşıl gələcəyin əsas rəmzinə çevirib. Lakin ekoloqlar və mühəndislər məsələyə yalnız avtomobilin istifadəsi mərhələsindən deyil, tam həyat dövrü (Life Cycle Assessment) baxımından yanaşdıqda həqiqətin daha mürəkkəb olduğunu bildirirlər. Elektromobillərin ekoloji təmizliyi barədə sual yaradan ən böyük amil isə onların ürəyi hesab olunan litium-ion batareyalarının istehsalı və bu prosesin görünməyən ekoloji yüküdür.Citypost.az xəbər verir ki, batareya istehsalı üçün tələb olunan litium, kobalt, nikel və manqan...
04 Avqust 2026, 09:12
Dünya xəritələri bizə yalan deyir? – Qrenlandiyanın Afrikadan böyük görünməsinin səbəbi
Dünya xəritələrinə baxarkən bir çoxumuz Qrenlandiyanın nəhəng bir qitə kimi göründüyünü, hətta sahəsinə görə Afrika kontinentinə bərabər və ya ondan böyük təsir bağışladığını düşünürük. Lakin real coğrafi faktlar tamamilə fərqlidir: əslində Afrika qitəsi Qrenlandiyadan təxminən 14 dəfə böyükdür. Yüz illərdir məktəb dərsliklərindən tutmuş naviqasiya proqramlarınadək istifadə etdiyimiz xəritələrin bizi bu dərəcədə yanıltmasının arxasında isə xəritəşünaslıq sənayesinin əsrlərdir həll edə bilmədiyi bir həndəsi problem dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, bu vizual təhrifin əsas səbəbi 1569-cu ildə flamand coğrafiyaşünası və xəritəçisi Qerard Merkator tərəfindən yaradılmış "Merkator proyeksiyası" adlanan xəritə modelidir. Məsələ burasındadır ki, kürə şəklində olan üçölçülü Yerin səthini sıxılma və cırılma olmadan...
03 Avqust 2026, 22:41
Məşhur 1.5 litr su qaydası haradan çıxıb? – Elmi araşdırmalardan gözlənilməz cavab
Gündəlik olaraq azı 1.5–2 litr (və ya 8 stəkan) su içməli olduğumuz haqqındakı tövsiyə müasir dünyamızın ən geniş yayılmış və sorğulanmayan sağlamlıq qaydalarından biridir. Su şüşələrini yanımızdan əskik etməməyimizin və hər gün müəyyən litr normasına çatmağa çalışmağımızın arxasında isə ciddi tibbi zərurət deyil, illər əvvəl baş vermiş bir elmi yanlış anlaşılma və böyük marketinq sənayesi dayanır. Elm adamlarının aparığı son araşdırmalar bu məşhur normanın əsl mənşəyini ortaya çıxararaq gözlənilməz faktları gözlər önünə sərir.Citypost.az xəbər verir ki, bu qaydanın tarixi kökləri 1945-ci ildə ABŞ-ın Milli Tədqiqatlar Şurasının (National Research Council) Qida və Qidalanma Şöbəsinin yayımladığı bir hesabata dayanır. Həmin hesabatda böyüklərin...
03 Avqust 2026, 22:33
