Yuxuda yıxılma hissi ilə oyanırıq: Beynin bədənə verdiyi gözlənilməz reaksiya
Tibb 04 Avqust 2026, 18:00
1626
Yuxunun ilk dəqiqələrində anidən yüksəklikdən aşağıya doğru yıxıldığımızı hiss edərək diksinib oyanmaq demək olar ki, hər birimizin həyatında azı bir dəfə yaşadığı təcrübələrdən biridir. İnsan yuxuya gedərkən baş verən bu qəfil hərəkət bəzən ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və qorxu hissi ilə müşayiət olunur. Bir çox qədim inanclarda bu hal müxtəlif mistik səbəblərlə izah edilsə də, müasir neyrofiziologiya və somnologiya (yuxu elmi) bu hadisənin tamamilə təbii və elmi izahını ortaya qoyur.
Citypost.az xəbər verir ki, elmi dildə "hipnik səyrimə" (hypnic jerk) və ya "yuxu diksinməsi" adlanan bu proses, beynin oyanıqlıq vəziyyətindən yuxu fazasına keçid anında verdiyi gözlənilməz neyron reaksiyasıdır. Yuxuya gedərkən bədənimizin əzələ tonusu tədricən boşalır, nəbzin vurğusu zəifləyir və bədən dincəlmə rejiminə keçir. Lakin həddindən artıq yorğunluq, stres və ya yuxusuzluq kimi hallarda mərkəzi sinir sistemi bu əzələ boşalmasını yanlış olaraq "bədən nəzarəti itirir və ya yüksəklikdən yıxılır" kimi şərh edir. Nəticədə beyin bədəni qorumaq üçün dərhal əzələlərə motor siqnalı göndərir və gərginləşən əzələlər qəfil diksinməyə səbəb olur.
Bu hadisənin yaranmasında təkamül psixologiyası ilə bağlı maraqlı bir elmi nəzəriyyə də var. Tədqiqatçıların fikrincə, hipnik səyrimə bəşəriyyətin ilk dövründən — əcdadlarımızın ağaclarda yatdığı zamanlardan qalan təkamül xarakterli bir müdafiə mexanizmidir. Ağacda yatan primatın əzələləri yuxu anında həddindən artıq rahatlaşdıqda, beyin avtomatik olaraq onun ağacdan yıxıldığını zənn edir və qəfil diksinmə siqnalı ilə canlıya özünü toplamaq şansı verirdi. Günümüzdə ağaclarda yatmasaq da, beynimizin dərinliklərində yer alan bu qədim refleksiya mexanizmi hələ də aktivliyini saxlayır.
Həmçinin oxuyun
Hipnik səyrimə hər hansı təhlükəli sinir və ya ürək-damar xəstəliyinin əlaməti deyil, orqanizmin tamamilə təbii müdafiə reaksiyasıdır. Bununla belə, gün ərzində həddindən artıq kofein qəbul etmək, gec saatlarda ağır idmanla məşğul olmaq, intensiv stres və xroniki yuxusuzluq bu diksinmələrin tezliyini və şiddətini artırır. Yuxudan əvvəl rahatladıcı mühit yaratmaq, kofein qəbulunu məhdudlaşdırmaq və sabit yuxu rejiminə riayət etmək beynin bu qəfil "həyəcan siqnallarını" minimuma endirmək üçün ən etibarlı yoldur.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Səhər yürüşünün orqanizmə faydaları və düzgün temp seçimi
Səhər saatlarında müntəzəm yürüş etmək orqanizmin ümumi sağlığını qorumaq, fiziki tonusu yüksəltmək üçün ən sadə, eyni zamanda effektiv üsullardandır. Yuxudan oyandıqdan sonra təmiz havada gəzmək maddələr mübadiləsini sürətləndirir, qan dövranını yaxşılaşdırır, ürək-damar sisteminin fəaliyyətini stimullaşdırır. Səhər hərəkətliliyi orqanizmdə xoşbəxtlik hormonu olan endorfinin itirilməsinə kömək edərək gün ərzində stresi azaltmağa, zehni diqqəti, əhval-ruhiyyəni yüksək saxlamağa şərait yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, səhər yürüşünün orqanizmə birinci böyük faydası piy toxumalarının yandırılması, çəkiyə nəzarət olunmasıdır. Gecə boyu ac qaldıqdan sonra edilən yüngül gəzinti bədənin enerji toplamaq üçün birbaşa piy ehtiyatlarından istifadə etməsinə gətirib çıxarır. İkinci vacib üstünlük sümük, oynaqlarda elastikliyin artmasıdır. Müntəzəm gəzinti oynaqların...
14 Avqust 2026, 14:50
Saç tökülməsinin qarşısını alan vitaminlər və bərpaedici qulluq
Saç tökülməsi müasir dövrdə həm qadınlar, həm də kişilər arasında geniş yayılan, psixoloji və estetik narahatlıq yaradan əsas problemlərdəndir. Günəş şüalarının mənfi təsiri, balanssız qidalanma, stres, genetik amillər, kimyəvi vasitələrdən həddindən artıq istifadə saç folikullarının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Tökülmənin qarşısını almaq, saçların sıxlığını bərpa etmək üçün orqanizmi daxildən lazımi vitaminlərlə təmin etmək, xaricdən edilən düzgün bərpaedici qulluq vasitələrindən istifadə etmək vacibdir.Citypost.az xəbər verir ki, saçın sağlamlığı üçün həlledici rol oynayan birinci vacib element B qrupu vitaminləridir, xüsusən Biotin (B7) və B12 vitaminidir. Biotin saçın əsas tikinti materialı olan keratin zülalının istehsalını sürətləndirərək telləri kökündən ucunadək möhkəmləndirir. Eyni zamanda A vər...
14 Avqust 2026, 11:34
Bel və boyun ağrılarından azad olmağın sadə yolları
Müasir dövrdə hərəkətsiz həyat tərzi, kompyuter qarşısında uzun müddət əyləşmək, smartfonlardan yanlış istifadə bel, boyun ağrılarının kəskin artmasına səbəb olur. Onurğa sütununa düşən həddindən artıq yük əzələ gərginliyi yaradır, fəqərəarası disklərin zədələnməsini sürətləndirir. Gün ərzində fiziki aktivliyin azlığı, yanlış duruş vərdişləri bu narahatlıqları xroniki hala gətirir. Lakin gündəlik həyatda sadə qaydalara əməl etməklə bel, boyun nahiyəsindəki ağrıları azaltmaq, onurğanın sağlamlığını qorumaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, ilk növbədə, iş masası arxasında doğru oturma qaydalarına riayət edilməlidir. Oturarkən bel nahiyəsi stulun arxalığına söykənməli, bədən dik saxlanmalıdır. Kompyuter ekranı göz bərabərliyində yerləşdirilməli, boynun aşağı bükülməsinin qarşısı alınmalıdır. Ayaqlar döşəməyə tam dəyməli, dizlər düz...
13 Avqust 2026, 19:43
D vitamini çatışmazlığının 5 əsas əlaməti və müalicə yolları
D vitamini orqanizmdə sümüklərin möhkəmlənməsi, immunitetin qorunması, kalsiumun mənimsənilməsi üçün həlledici rol oynayır. Əsasən günəş şüalarının təsiri ilə dəridə sintez olunan bu vitaminin azlığı müasir dövrdə geniş yayılmış səhhət problemlərindəndir. Günəş işığının az olduğu qış aylarında, qapalı məkanlarda uzun müddət vaxt keçirdikdə və ya qeyri-sağlam qidalandıqda bədəndə D vitamini defisiti yaranır. Bu çatışmazlıq zamanla sümük-əzələ sistemindən tutmuş sinir sisteminə qədər bir çox sahədə fəsadlara yol açır.Citypost.az xəbər verir ki, D vitamini çatışmazlığının birinci əsas əlaməti daimi xroniki yorğunluq, halsızlıq hissidir. Kifayət qədər yuxu alındıqda belə bədəndə enerjinin çatışmaması, gündəlik işləri görərkən tez yorulmaq bu vitaminin azlığından xəbər verir. İkinci xarakterik...
13 Avqust 2026, 17:36
Arterial təzyiq qalxanda nə etməli? – Ev şəraitində ilk yardım üsulları
Yüksək arterial təzyiq (hipertoniya) qəfildən meydana çıxdıqda orqanizm, xüsusən ürək-damar sistemi üçün ciddi təhlükə yaradır. Təzyiqin anidən yüksəlməsi başağrısı, başgicəllənmə, gicgahlarda sızıltı, ürəkbulanma, təngnəfəslik kimi əlamətlərlə özünü büruzə verir. Bu zaman vahiməyə düşmədən, təcili tibbi yardım gələnədək ev şəraitində doğru ilk yardım addımlarını atmaq hayati əhəmiyyət kəsb edir.Citypost.az xəbər verir ki, təzyiq qalxdıqda birinci növbədə xəstəni tam sakitləşdirmək, fiziki hərəkəti dayandırmaq lazımdır. Həyəcan, qorxu hissi qanda adrenalin səviyyəsini artıraraq təzyiqi daha da yüksəldir. Şəxsi yarıoturaq vəziyyətdə əyləşdirmək, belinə rahat söykənəcək yaratmaq, sıxıcı geyimlərin yaxasını açmaq məqsədəuyğundur. Otağın pəncərəsini açaraq məkana bol təmiz havanın daxil olmasını təmin etmək nəfəsalmanı rahatlaşdırır.İkinci təsirli...
13 Avqust 2026, 17:27
Yuxusuzluqla mübarizə: Tez və rahat yatmağın elmi yolları
Yuxusuzluq müasir dövrdə insanların fiziki, psixoloji sağlamlığına mənfi təsir edən yayğın problemlərdəndir. Xroniki yuxu azlığı immuniteti zəiflədir, diqqət dağınıqlığı yaradır, ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır. Alimlər tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, müəyyən elmi metodlara, bioloji ritmlərə əməl etməklə yuxuya getmə prosesini sürətləndirmək, yuxu keyfiyyətini kəskin yaxşılaşdırmaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, tez yatmağın birinci elmi yolu sirkad ritmləri tənzimləmək, hər gün eyni saatda yatıb-oyanmaqdır. Bədənin daxili saatı müntəzəm qrafikə öyrəndikdə qanda yuxu hormonu olan melatoninin ifrazı stabilləşir. İkinci mühüm addım yatmazdan ən azı bir saat öncə mavi işıq saçan cihazlardan (telefon, planşet, televizor) uzaq durmaqdır. Mavi işıq beynə gündüz olduğu siqnalını verərək...
13 Avqust 2026, 16:30
