Niyə tanış musiqiləri dinləmək bizi sakitləşdirir? – Beynin təhlükəsizlik axtarışı
Maraqlı 05 Avqust 2026, 14:24
386
Gündəlik həyatın gərginliyindən, stresdən və ya zehni yorğunluqdan qaçmaq istədikdə bir çoxumuz avtomatik olaraq illərdir bildiyimiz, dəfələrlə dinlədiyimiz mahnılara üz tuturuq. Yeni mahnılar kəşf etmək həyəcanverici gəlsə də, emosional baxımdan çətin anlarda zehnimiz bənzərsiz bir rahatlıq tapmaq üçün təkrar-təkrar eyni tanıdıq melodiyaları seçir. Psixologiya və neyrobiologiya sahəsində aparılan araştırmalar göstərir ki, bu vərdiş sadəcə bir musiqi üstünlüyü deyil, beynin təhlükəsizlik axtarışı və emosional özünümüdəfiə mexanizmidir.
Citypost.az xəbər verir ki, zehnimizin tanış melodiyalara verdiyi bu müsbət reaksiyanın arxasında psixologiyada "bənzərlik effekti" (mere-exposure effect) və beynin proqnozlaşdırma mexanizmi dayanır. Beyin davamlı olaraq gələcəyi təxmin etməyə və qeyri-müəyyənlikləri aradan qaldırmağa proqramlaşdırılıb. Yeni bir musiqi dinləyərkən zəhnimiz növbəti notun, ritmin və ya sözün necə gələcəyini hesablamaq üçün əlavə koqnitiv enerji sərf edir. Lakin tanış bir mahnıda hər saniyənin, hər keçidin necə olacağını dəqiq bildiyimiz üçün beyin heç bir gözlənilməz sürprizlə qarşılaşmır. Bu proqnozlaşdırıla bilən mühit mərkəzi sinir sisteminə "hər şey nəzarət altındadır, təhlükə yoxdur" siqnalı göndərir.
Neyrobioloji müstəvidə isə tanış musiqilər beynin həzz və mükafat mərkəzi olan dopamin sistemini aktivləşdirir. Sevimli və tanış bir mahnının ən gözəl hissəsi gəlməzdən bir neçə saniyə əvvəl beyin həmin anı qabaqcadan təxmin edərək dopamin hormonu ifraz etməyə başlayır. Eyni zamanda, tanış melodiyalar yaddaş mərkəzi olan hippokampus və emosional emal mərkəzi olan amiqdala ilə sıx bağlıdır. Bu mahnılar bizi keçmişdəki təhlükəsiz, xoşbəxt və ya rahat hisslərlə təkrar birləşdirərək stres hormonu olan kortizolun səviyyəsini sürətlə aşağı salır.
Eyni mahnıları dəfələrlə dinləmək zövqsüzlük və ya durğunluq əlaməti deyil, xaosla dolu xarici dünyada beynimizin sığındığı "sakit liman"dır. Qeyri-müəyyənliyin və informasiya bolluğunun artdığı müasir dövrdə tanış bir melodiyaya qulaq asmaq zihnimiz üçün ən sürətli və effektiv psixoloji terapiya üsullarından biridir. Emosional balansı bərpa etmək istədikdə köhnə pleylistinizə yönəlmək eyninizin sizə verdiyi ən təbii təhlükəsizlik reaksiyasıdır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Niyə bəzi insanlar ağcaqanadları daha çox cəlb edir? – Qan qrupu və dəri mikrobiomu faktı
Yay aylarında açıq havada və ya təbiət qoynunda vaxt keçirərkən çox vaxt maraqlı bir mənzərənin şahidi oluruq: eyni məkanda olan bir neçə nəfərdən biri ağcaqanad dişləmələrindən əziyyət çəkdiyi halda, digərlərinə sanki heç toxunulmur. Xalq arasında bu hal adətən "qanı şirindir" deyimi ilə izah edilsə də, entomologiya (həşərat elmi) və dermatologiya sahəsində aparılan araştırmalar ağcaqanadların "qurban" seçiminin tamamilə biokimyəvi faktorlara söykəndiyini ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, ağcaqanadların insanları seçməsində həlledici rol oynayan ən vacib amillərdən biri qan qrupudur. Araşdırmalar göstərir ki, xüsusilə dişi ağcaqanadlar (yumurta qoymaq üçün zülala ehtiyacı olanlar) "0" (I) qan qrupuna sahib insanlara qarşı xüsusi həssaslıq göstərirlər. "0"...
05 Avqust 2026, 15:32
Zeytun yağının parlaq yaşıl olması keyfiyyət göstəricisi deyil: Yağ etiketindəki böyük aldanış
Zeytun yağı alarkən bir çox istehlakçının diqqət yetirdiyi ilk məqam onun rəngi olur. Şüşə qabda parlaq, zümrüd yaşılı rəngdə görünen yağlar adətən daha təbii, təzə və keyfiyyətli hesab edilir. Şəffaf qablarda təqdim olunan və canlı yaşıl tonları ilə göz oxşayan bu məhsullar rəflərdə daha tez diqqət çəkir. Lakin qida kimyası mütəxəssislərinin və zeytun yağı ekspertlərinin xəbərdarlıqları göstərir ki, rəngə görə keyfiyyət seçimi etmək istehlakçıların düşdüyü ən böyük psixoloji aldanışlardan biridir.Citypost.az xəbər verir ki, zeytun yağının rəngi onun keyfiyyətindən və ya turşuluq dərəcəsindən (acılıq və saflıq göstəricisi) ziyadə, xammalın yığıldığı vaxtdan və tərkibindəki piqmentlərdən asılıdır. Erkən məhsul zamanı, yəni zeytun hələ...
05 Avqust 2026, 13:23
Ölkələrin qızıl ehtiyatları harada saxlanılır? – Başqa dövlətin xəzinəsində olan milli sərvət
Qızıl əsrlərdir ki, dövlətlərin maliyyə sabitliyinin, iqtisadi müstəqilliyinin və krizis anlarında ən etibarlı sığınacağının rəmzi hesab olunur. Mərkəzi banklar milli valyutanı dəstəkləmək və qlobal iqtisadi tərəddüdlərdən qorunmaq üçün tonlarla qızıl ehtiyatı toplayırlar. Lakin bir çox insanı təəccübləndirən əsas məqam odur ki, ölkələrin sahib olduğu bu milli sərvətin böyük bir hissəsi öz sərhədləri daxilində deyil, minlərlə kilometr uzaqda — başqa dövlətlərin yeraltı xəzinələrində saxlanılır.Citypost.az xəbər verir ki, dünyanın ən böyük qızıl saxlanma mərkəzi ABŞ-ın Nyu-York şəhərində yerləşən Federal Ehtiyat Bankı (FED) və məşhur Fort Noksdur(Fort Knox). Bir çox Avropa və Asiya ölkələri, eləcə də beynəlxalq maliyyə təşkilatları öz qızıl külçələrinin böyük...
05 Avqust 2026, 12:07
"Nostalgiya effekti": Beynimiz keçmişi niyə indikindən daha xoşbəxt kimi xatırlayır?
Tez-tez keçmiş günləri xatırlayarkən "harada idi o köhnə vaxtlar", "əvvəllər hər şey daha gözəl və qayğısız idi" deyə düşünürük. Uşaqlıq illəri, gənclik xatirələri və ya illər öncə baş verən sadə bir hadisə belə bu günümüzlə müqayisədə bizə daha parlaq, daha hüzurlu və xoşbəxt görünür. Lakin psixologiya sahəsində aparılan araştırmalar göstərir ki, keçmişin bu qədər qüsursuz görünməsi reallığın özündən çox, beynimizin xatirələri emal edərkən tətbiq etdiyi təbii bir "filtr" mexanizmindən — "nostalgiya effekti"ndən qaynaqlanır.Citypost.az xəbər verir ki, gözəl keçmiş təlləqisinin arxasında duran ən vacib neyrofizioloji səbəblərdən biri "fadəedici unudulma" (və ya pozitivlik qərəzi) adlanan psixoloji fenomendir. Beynimiz emosional sağlamlığı qorumaq və...
05 Avqust 2026, 11:16
Bermud üçbucağının sirri açıldı? – Gəmi və təyyarələrin itməsinin elmi izahı
İllərdir sirli itkin düşmələrlə, yadplanetli iddiaları və paranormal nəzəriyyələrlə gündəmdən düşməyən Bermud üçbucağı, bəşəriyyətin ən böyük sirr mənbələrindən biri hesab olunurdu. Atlantik okeanının Mayami, Bermud adaları və Puerto-Riko arasında qalan bu sahəsində onlarca gəmi və təyyarənin izsiz-tozsuz yoxa çıxması müxtəlif əfsanələrin yaranmasına zəmin yaratmışdı. Lakin müasir okeanologiya, meteorologiya və dəniz geologiyası sahəsində çalışan alimlərin apardıqları son tədqiqatlar bu fantastik fərziyyələri birdəfəlik alt-üst edərək baş verənlərin tamamilə təbii və elmi izahını ortaya qoyur.Citypost.az xəbər verir ki, gəmilərin qəfil okeanın dibinə batmasının arxasında duran ən vacib elmi faktorlardan biri dəniz dibindəki metan hidrat yataqları və bu qazın anidən püskürməsidir. Okean qatının altında...
04 Avqust 2026, 20:22
Yer kürəsinin "ağciyərləri" Amazon deyilmiş: Oksigenimizin 50%-dən çoxunu istehsal edən gizli mənbə
İllərdir məktəb dərsliklərindən və populyar elmi verilişlərdən eşitdiyimiz "Amazon meşələri dünyamızın ağciyərləridir" fikri, demək olar ki, hər birimizin mənimsədiyi ən böyük coğrafi təsəvvürlərdən biridir. Nəhəng tropik meşələrin planet üçün həyati əhəmiyyət daşıdığı inkarolunmaz fakt olsa da, okeanoloqların və dəniz biologiyası mütəxəssislərinin elmi tədqiqatları bu məşhur iddianın əslində bir mif olduğunu ortaya qoyur. Planetimizdə tənəffüs etdiyimiz havanın böyük hissəsi quru meşələrində deyil, okeanların dərinliklərində yerləşən gizli bir mənbədən — mikroskopik dəniz canlılarından gəlir.Citypost.az xəbər verir ki, elmi hesablamalara əsasən, bəşəriyyətin tənəffüs etdiyi oksigenin təxminən 50-80 faizi okeanlarda yaşayan mikroskopik fitoplanktonlar, yəni dəniz yosunları və siyanobakteriyalar tərəfindən istehsal olunur. Görünməyən bu zərrəcik...
04 Avqust 2026, 20:01
