"Nostalgiya effekti": Beynimiz keçmişi niyə indikindən daha xoşbəxt kimi xatırlayır?
Maraqlı 05 Avqust 2026, 11:16
1291
Tez-tez keçmiş günləri xatırlayarkən "harada idi o köhnə vaxtlar", "əvvəllər hər şey daha gözəl və qayğısız idi" deyə düşünürük. Uşaqlıq illəri, gənclik xatirələri və ya illər öncə baş verən sadə bir hadisə belə bu günümüzlə müqayisədə bizə daha parlaq, daha hüzurlu və xoşbəxt görünür. Lakin psixologiya sahəsində aparılan araştırmalar göstərir ki, keçmişin bu qədər qüsursuz görünməsi reallığın özündən çox, beynimizin xatirələri emal edərkən tətbiq etdiyi təbii bir "filtr" mexanizmindən — "nostalgiya effekti"ndən qaynaqlanır.
Citypost.az xəbər verir ki, gözəl keçmiş təlləqisinin arxasında duran ən vacib neyrofizioloji səbəblərdən biri "fadəedici unudulma" (və ya pozitivlik qərəzi) adlanan psixoloji fenomendir. Beynimiz emosional sağlamlığı qorumaq və stresi azaltmaq üçün keçmişdə yaşanan mənfi təcrübələri, qorxuları və ağrıları zamanla tədricən silir və ya onların emosional yükünü zəiflədir. Əvəzində isə xoş xatirələr, uğurlar və sevincli anlar xatirədə daha canlı və parlaq rənglərlə saxlanılır. Nəticədə, illər keçdikdən sonra geriyə baxdıqda beynimiz bizə reallığı olduğu kimi deyil, "montaj olunmuş", yalnız yaxşı anlardan ibarət bir film kimi təqdim edir.
Bu hadisənin yaranmasında psixologiyada "çəhrayı-rəngli eynək effekti" (rosy retrospection) kimi tanınan digər bir koqnitiv meyl də həlledici rol oynayır. İnsan beyni indiki zamanda yaşayarkən gələcək narahatlıqları, gündəlik stres, məsuliyyətlər və qeyri-müəyyənliklərlə mübarizə aparır. Keçmiş isə artiq bitmiş və nəticəsi bəlli olan bir zaman dilimidir; orada heç bir naməlumluq və ya təhlükə yoxdur. Bu təhlükəsizlik hissi beynin keçmişə baxarkən özünü daha rahat və hüzurlu hiss etməsinə gətirib çıxarır. Müasir dövrün mürəkkəbliyindən yorulan insan zəkası, avtomatik olaraq keçmişin sadəliyinə sığınır.
Nostalgiya sadəcə keçmişə duyulan əsassız bir həsrət deyil, psixoloji bərpa mexanizmidir. Araşdırmalar göstərir ki, müəyyən dərəcədə nostalgiya hiss etmək insanın əhvalını qaldırır, tənha hiss etməsinin qarşısını alır və gələcəyə daha ümidlə baxmasına kömək edir. Lakin unutmaq olmaz ki, "ən gözəl günlər keçmişdə qaldı" düşüncəsinə qapılmaq bugünkü xoşbəxtliyi qaçırmağa səbəb ola bilər. Keçmişin gözəlliyi onun real mükəmməlliyindən ziyadə, beynimizin bizə bəxş etdiyi ən şirin illyuziyalardan biridir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ev şəraitində təbii maya ilə çörək bişirmək qaydası
Ev şəraitində təbii maya ilə çörək bişirmək sağlam qidalanmaya üstünlük verənlərin son dövrlərdə ən çox müraciət etdiyi, diqqət tələb edən əyləncəli prosesdir. Sənaye mayalarından fərqli olaraq, un ilə suyun fermentasiyası nəticəsində əldə olunan təbii maya çörəyin həzmini asanlaşdırır, ona xüsusi ətir, dad və kəfkirvari daxili struktur bəxş edir. Əsl xəmir xörəyi keyfiyyətində, xırtıldayan qabıqlı təbii çörək hazırlamaq üçün müəyyən mərhələlərə, porsiya nisbətlərinə dəqiqliklə riayət etmək lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, təbii mayalı çörəyin hazırlanması ilk növbədə mayanın aktivləşdirilməsi (yemlənməsi) ilə başlayır. Soyuducuda saxlanılan maya bişirmə günündən bir neçə saat öncə çıxarılır, bərabər nisbətdə un, ilıq su əlavə edilərək köpüklənənədək, həcmi iki...
14 Avqust 2026, 21:16
Balkonda tərəvəz yetişdirmək üçün lazım olan vasitələr
Balkonda tərəvəz yetişdirmək təbii, sağlam qidalara çıxış əldə etməklə yanaşı, asudə vaxtı səmərəli dəyərləndirməyin ən gözəl yollarından biridir. Şəhər mühitində kiçik bir sahəni yaşıl bağçaya çevirmək üçün düzgün avadanlıqlar, uyğun materiallar seçmək zəruridir. Balkon şəraitində bol, keyfiyyətli məhsul götürmək prosesə hazırlıq mərhələsində lazım olan vasitələrin tam, doğru təmin edilməsindən birbaşa asılıdır.Citypost.az xəbər verir ki, balkonda tərəvəzçilik üçün ilk vacib vasitə bitkilərin kök sisteminə uyğun dibçəklər, dibçək altlıqlarıdır. Dərin kök atan pomidor, bibər, badımcan kimi tərəvəzlər üçün ən azı 10-15 litrlik böyük tutumlu qablar, göyərti, turp, çiyələk üçün isə daha dayaz yeşiklər seçilməlidir. Dibçəklərin alt hissəsində artıq suyun axması üçün drenaj...
14 Avqust 2026, 20:10
Keyfiyyətli filmi zəif filmdən fərqləndirən amillər
Mütəxəssislər kinematoqrafiya sənətində keyfiyyətli filmi zəif nümunələrdən ayıran əsas meyarların yalnız yüksək büdcə və ya vizual effektlərdən ibarət olmadığını bildirirlər. Bir filmin dəyəri onun ssenari strukturu, aktyor oyunu, rejissor baxışı, texniki elementlərin harmoniyasından asılıdır. Böyük xərclərlə ərsəyə gələn layihələr bəzən məzmunsuzluq səbəbindən uğursuzluğa düçar olduğu halda, aşağı büdcəli müstəqil filmlər dərin fəlsəfi mahiyyəti ilə sənət incisinə çevrilə bilir.Citypost.az xəbər verir ki, keyfiyyətli ekran əsərini fərqləndirən birinci vacib amil möhkəm, məntiqi baxımdan tam işlənilmiş ssenaridir. Yaxşı filmdə süjet xətti ziddiyyətlərdən uzaq olur, personajların xarakterik inkişafı (arkı) inandırıcı şəkildə təqdim edilir. Dialoqlar təbii səslənir, tamaşaçıya süni şəkildə mesaj vermək əvəzinə hissləri hadisələrin...
14 Avqust 2026, 19:55
Düzgün günəş kremi seçimi: SPF göstəriciləri nə deməkdir?
Mütəxəssislər günəş şüalarının dəri sağlamlığına müsbət təsirləri ilə yanaşı, qorunmadan uzun müddət günəş altında qalmağın kəskin fəsadlar yaratdığını bildirirlər. Ultraviolə (UV) şüalar dərinin vaxtından əvvəl qocalmasına, ləkələrin tündləşməsinə, hətta xərçəng riskinin artmasına gətirib çıxarır. Dərini bu zərərli faktorlardan qorumağın ən effektiv yolu mövsümdən asılı olmayaraq düzgün günəş kremindən müntəzəm istifadə etməkdir. Doğru məhsul seçmək üçün ilk növbədə kremlərin üzərindəki göstəricilərin mənasını düzgün anlamaq lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, məhsulların üzərində tez-tez rast gəlinən SPF (Sun Protection Factor) göstəricisi kremin ultrabənövşəyi UVB şüalarına qarşı qoruma dərəcəsini ifadə edir. Bu göstərici dərinin günəş altında qızarmadan, yanmadan nə qədər müddət qala biləcəyini göstərir. Məsələn,...
14 Avqust 2026, 17:00
Məşqdən sonra əzələ ağrılarını azaltmağın yolları
Məşqdən sonra yaranan əzələ ağrıları fiziki yüklənmə zamanı əzələ liflərində mikro-zədələnmələrin yaranması, orqanizmdə maddələr mübadiləsi qalıqlarının toplanması nəticəsində ortaya çıxır. Gecikmiş əzələ ağrısı kimi tanınan bu hal adətən idmandan 24-48 saat sonra kəskinləşir. Düzgün bərpa üsullarından istifadə etmək bədənin yenilənməsini sürətləndirir, narahatlığı azaldır, növbəti məşqlərə daha hazır olmağa imkan verir.Citypost.az xəbər verir ki, əzələ ağrılarını yüngülləşdirməyin birinci effektiv yolu məşqdən dərhal sonra soyuma hərəkətləri, yüngül gərmə (stretçinq) məşqləri etməkdir. Bu hərəkətlər gərginləşmiş əzələləri rahatladır, toxumalarda qan dövranını yaxşılaşdıraraq laktat turşusunun kənarlaşdırılmasını asanlaşdırır. Məşqdən sonra ilıq duş qəbul etmək, zədələnmiş nahiyələrə masaj rulları (foam roller) ilə yüngül təzyiq göstərmək əzələ düyünlərini...
14 Avqust 2026, 16:37
Xarici dili müstəqil şəkildə öyrənməyin effektiv sübut olunmuş metodu
Xarici dili müstəqil şəkildə öyrənmək düzgün metodologiya seçildikdə kurslara, fərdi müəllimlərə ehtiyac qalmadan yüksək nəticə əldə etməyə imkan verir. Müasir dilçilikdə effekti elmi şəkildə sübut olunmuş ən uğurlu üsul "Kontekstual immersion" (dil mühitini süni yaratma) və "Aralıqla təkrar" (Spaced Repetition) texnikalarının sintezidir. Bu metod dili qrammatik qaydaların mexaniki əzbərlənməsi ilə deyil, orqanik şəkildə, beynin təbii mənimsəmə mexanizminə uyğun öyrənməsini təmin edir.Citypost.az xəbər verir ki, effektiv öyrənmə prosesinin birinci əsas sütunu şüurlu dinləmə, oxuma vərdişidir. Öyrənilən dildə alt yazılı videolar izləmək, sadə səviyyəli podkastlar dinləmək, qısa mətnlər oxumaq beynin yeni sözləri kontekst daxilində qavramasına kömək edir. Sözləri tək-tək əzbərləmək əvəzinə tam...
14 Avqust 2026, 14:00
