Niyə bəzi insanlar yuxusunu xatırlamır? – Yuxunun fazaları və yaddaş rabitəsi
Maraqlı 07 Avqust 2026, 12:56
571
Səhər oyanarkən gecə rəngarəng yuxular gördüyünü dəqiqliklə xatırlayan insanlarla yanaşı, bütün gecəni "qaranlıq bir boşluq" kimi xatırlayan və ya ümumiyyətlə yuxu görmədiyini iddia edənlər də az deyildir. Neyrobioloqların və somnoloqların (yuxu tədqiqatçılarının) fikrincə, sağlam hər bir insan hər gecə bir neçə yuxu görür. Lakin bu yuxuların oyanarkən yaddaşda qalıb-qalmaması beyində baş verən mürəkkəb neyron proseslərindən, yuxunun fazalarından və Neyrokimyəvi maddələrin ifrazından birbaşa asılıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, insan yuxusu gecə boyunca müəyyən fazalı bir-birini əvəz edən iki əsas mərhələdən ibarətdir: NREM (sürətli göz hərəkətləri olmayan dərin yuxu) və REM (sürətli göz hərəkətləri fəal olan yuxu). Ən canlı, süjetli və emosional yuxular məhz beynin kəskin aktivləşdiyi REM fazasında baş verir. Əgər insan REM fazasının gedişində və ya bu fazadan dərhal sonra oyanarsa, gördüyü yuxunu xatırlama ehtimalı maksimuma çatır. Lakin şəxs derin yuxu (NREM) mərhələsində oyanarsa və ya REM fazası bitdikdən sonra təbii şəkildə növbəti yuxu siklinə keçərsə, beyin həmin təsvirləri yaddaşdan tamamilə silir.
Yuxuların unudulmasının digər neyrobioloji səbəbi beynin yaddaş mərkəzi olan hippokamp ilə prefrontal qabıq arasındakı rabitənin yuxu zamanı zəifləməsidir. Yuxu əsnasında yeni xatirələrin qısa müddətli yaddaşdan uzun müddətli yaddaşa köçürülməsi mexanizmi faktiki olaraq "deyektiv" vəziyyətə keçir. Eyni zamanda, yaddaşın möhkəmlənməsinə cavabdeh olan norepinefrin (noradrenalin) və atsetilxolin kimi neyrotransmitterlərin balansı dəyişir. REM fazasında norepinefrin səviyyəsi kəskin aşağı düşdüyü üçün beyin vizual olaraq yaratdığı təsvirləri yaddaş lenti kimi qeydə ala bilmir.
Bundan əlavə, gündəlik həyat tərzi və xarici faktorlar da yuxuların xatırlanmasına ciddi təsir edir. Xroniki yuxusuzluq, kəskin stres, spirtli içkilərin qəbulu və zəngli saatın qəfil səsi ilə diksinərək oyanmaq REM fazasını pozur və yuxuların yaddaşda qalmasını çətinləşdirir. Tədqiqatlar göstərir ki, təbii şəkildə və sakit hisslərlə oyanan insanlar yuxularını daha aydın xatırlayırlar.
Yuxunu xatırlamamaq hər hansı bir yaddaş pozuntusu və ya xəstəlik əlaməti deyildir. Bu, beynin gecə saatlarında özünü bərpa edərkən lazımsız informativ yükləri silməyə yönəlmiş tamamilə təbii və qoruyucu biologiya mexanizmidir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ağıllı saatların addım sayğacı nə dərəcədə dəqiqdir? – Qol hərəkətlərinin alqoritmi aldatması
Müasir dövrdə sağlam həyat tərzinin və gündəlik aktivliyin əsas göstəricilərindən biri sayılan "günə 10 min addım" hədəfi milyonlarla insanı ağıllı saat və fitnes-qolbaq tətbiq etməyə sövq edir. Biləkdə daşınan bu kiçik cihazlar gün ərzində atılan hər bir addımı dəqiqliklə qeydə aldığını iddia etsə də, texnologiya mütəxəssislərinin və mühəndislərin apardığı sınaqlar fərqli bir mənzərə ortaya qoyur. Məlum olur ki, ağıllı saatlar addımları birbaşa ayaq hərəkətləri ilə değil, qolun riyazi impuls dəyişikliklərinə əsaslanaraq hesabladığı üçün göstəricilərdə ciddi kənara çıxmalar və yalançı addım sayları yarana bilir.Citypost.az xəbər verir ki, cihazın daxilində addım sayını tənzimləyən əsas komponent 3 oxlu akselerometr (təcil ölçən) sensoru və...
07 Avqust 2026, 13:33
Tərəvəzləri soyub, yoxsa qabıqlı bişirmək daha faydalıdır?
Mətbəxdə sağlam qidalanma ilə bağlı ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri tərəvəzlərin bişirilməyə hazırlanması mərhələsidir. Gündəlik xörəkləri hazırlayarkən kartof, yerkökü, çuğundur və qabaq kimi tərəvəzlərin qabıqlarını soymaq adət halını alsa da, dietoloqlar və qida mütəxəssisləri bu vərdişin tərəvəzlərdəki ən qiymətli qida maddələrinin itirilməsinə səbəb olduğunu bildirirlər. Araşdırmalar göstərir ki, tərəvəzləri qabıqlı halda bişirmək tərkibdəki vitamin və mineralları maksimum dərəcədə qoruyub saxlamağın ən təsirli yoludur.Citypost.az xəbər verir ki, tərəvəzlərin xarici qabıq qatı təbiətin yaratdığı zəngin bir müdafiə baryeridir. Pəhriz liflərinin (kletchatka), antioksidantların, mineral duzların və vitaminlərin böyük bir hissəsi birbaşa qabıqda və ya onun dərhal altında yerləşən nazik qatda cəmləşir. Tərəvəz...
07 Avqust 2026, 11:59
Paltaryuyan maşının qapısını yuyulmadan sonra açıq saxlamaq lazımdırmı?
Paltar yuyulduqdan dərhal sonra mətbəxdə və ya vannada atılan ilk addım adətən təmiz geyimləri barabandan çıxarmaq olur. Lakin bundan sonra bir çox insanın diqqətdən qaçırdığı balaca, amma həlledici bir məqam ortaya çıxır: paltaryuyan maşının qapısını dərhal bağlamaq, yoxsa aralı saxlamaq? Məişət texnikası ustaları və gigiyena mütəxəssisləri bildirirlər ki, yuyulma prosesi bitdikdən sonra qapını hermetik şəkildə bağlamaq cihazın daxilində görünməz göbələk və kif ocaqlarının yaranmasına şərait yaradan ən böyük texniki xətalardan biridir.Citypost.az xəbər verir ki, fiziki və biologiya nöqtəyi-nəzərindən paltaryuyanın barabanı yüksək rütubətli və isti bir mühitdir. Yuma prosesi başa çatdıqda belə, cihazın daxili divarlarında, su borularında və xüsusilə də qapının...
07 Avqust 2026, 09:09
Yeməyi yenidən qızdırarkən edilən xətalar: Hansı ərzaqlar zəhərə çevrilir?
Gündəlik həyatda bişirilən yeməklərin artan hissəsini soyuducuda saxlamaq və növbəti günlərdə yenidən qızdırıb yemək həm zaman, həm də büdcə baxımından geniş yayılmış məişət vərdişidir. Lakin kulinariya elmi və qida təhlükəsizliyi mütəxəssislərinin xəbərdarlıqlarına görə, bəzi ərzaqları yenidən qızdırmaq onların molekulyar strukturunu köklü şəkildə dəyişir. Nəticədə, tamamilə zərərsiz və faydalı olan yeməklər toksik maddələrə çevrilərək ciddi qida zəhərlənmələrinə, mədə-bağırsaq pozuntularına və uzunmüddətli dövrdə xroniki xəstəliklərə zəmin yarada bilsin.Citypost.az xəbər verir ki, təkrar qızdırıldıqda ən böyük təhlükə yaradan ərzaqların başında göbələk gəlir. Göbələk mürəkkəb zülal strukturuna malik son dərəcə həssas bir qidadır. Bişirildikdən dərhal sonra istehlak edilmədikdə və ya təkrar qızdırıldıqda onun tərkibindəki...
06 Avqust 2026, 20:40
İmmuniteti ən sürətli bərpa edən qidalar: Qışa hazırlıq üçün təbii məhsullar
Fəsillərin dəyişməsi, havaların soyuması və ilə yanaşı payız mövsümünün yaxınlaşması orqanizmin müdafiə sisteminə olan tələbatı kəskin şəkildə artırır. Qrip, soyuqdəymə və müxtəlif virus infeksiyalarının tuğyan etdiyi soyuq aylara hazırlaşarkən sağlamlığımızın əsas dayağı güclü immunitetdir. Çox vaxt imuniteti bərpa etmək üçün aptekdəki sintetik vitamin komplekslərinə müraciət etsək də, dietoloqlar və qida mütəxəssisləri bildirirlər ki, təbii yolla və ən sürətli şəkildə orqanizmi möhkəmləndirməyin açarı gündəlik rasionumuzda yer alan zəngin qidalarda gizlənib.Citypost.az xəbər verir ki, immun hüceyrələrinin böyük bir hissəsi (təxminən 70-80%-i) bağırsaqlarımızda yerləşdiyi üçün müdafiə sistemini sürətlə bərpa etməyin ilk addımı bağırsaq mikroflorasını sağaltmaqdan keçir. Bu baxımdan fermentləşdirilmiş (qıcqırdılmış) qidalar — xüsusilə...
06 Avqust 2026, 20:02
Paltar alarkən ilk yumadan sonra yığılan parçaları necə tanıyaq?
Yeni alınan bir geyimin ilk yumadan sonra kiçilməsi, qollarının qısalması və ya forması pozularaq bir ölçü kiçik görünməsi geyim həvəskarlarının qarşılaşdığı ən məyusedici məişət problemlərindən biridir. Çox vaxt bu vəziyyəti yumada suyun temperaturunun yanlış seçilməsi ilə əlaqələndirsək də, tekstil mütəxəssisləri bildirirlər ki, parçanın yığılma meyli hələ o mağaza rəfində olarkən onun liflərində və toxuma strukturunda gizlənir. Paltar alarkən bir neçə kiçik detala və fiziki standarta diqqət yetirməklə, ilk yumada yığılacaq parçaları dərhal tanımaq mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, parçaların yığılmasının əsas neytral səbəbi liflərin növü və onların rütubətə göstərdiyi reaksiyadır. Təbii liflər — xüsusilə 100% pambıq, kətan, yun və viskoz rütubəti...
06 Avqust 2026, 17:30
